Hải Phòng chống khai thác IUU từ bờ ra biển

Với tinh thần chủ động “đi trước một bước”, các lực lượng chức năng triển khai các giải pháp hình thành “vành đai chống khai thác IUU khép kín” từ bờ ra biển.

Thao tác nhỏ, chuyển biến lớn

Sáng sớm ở Cảng cá Mắt Rồng (phường Nam Triệu), trước giờ nhổ neo, ngoài việc kiểm tra ngư lưới cụ cho chuyến ra khơi, đã thành thói quen, nhiều thuyền trưởng, thuyền viên dùng điện thoại quét mã QR dán tại cảng cá và trên cabin. Chỉ trong vài giây, các quy định về thủ tục xuất, nhập bến, vùng khai thác, nhật ký hành trình, duy trì thiết bị giám sát… được hiển thị đầy đủ, rõ ràng. Có thể thấy, dù chỉ là một thao tác nhỏ nhưng phản ánh sự chuyển biến lớn trong nhận thức, ý thức chấp hành các quy định IUU của ngư dân.

Ngư dân Vũ Văn Hường, thuyền trưởng tàu TH 90574 TS (phường Nam Triệu) cho biết: "Từ làm nghề dựa vào kinh nghiệm, giờ đây, ngư dân chúng tôi chuyển sang khai thác, đánh bắt có trách nhiệm, dựa trên các quy định của pháp luật. Mã QR do Bộ đội Biên phòng đặt tại cảng cá và cấp phát cho chúng tôi dán trên cabin giúp ngư dân nắm rõ các quy định mọi lúc mọi nơi, cả khi trên biển xa. So với việc lưu trữ tờ rơi, tờ gấp thì tiện lợi hơn rất nhiều, nhất là khi có quy định mới, trên hệ thống cập nhật rất nhanh, giúp chúng tôi chủ động nắm bắt thông tin hơn".

Tại các cảng cá, bến cá, khu neo đậu tàu thuyền, khu neo đậu tránh trú bão… trên địa bàn các phường Đồ Sơn, xã Kiến Hải, đặc khu Cát Hải…, các mã QR cũng được lắp đặt để ngư dân thuận tiện tra cứu thông tin. Đây được ví như một “sổ tay điện tử”, cung cấp các quy định cốt lõi của Luật Thủy sản, Luật Biển Việt Nam, các hành vi vi phạm khai thác IUU, chế tài xử lý… Quan trọng hơn, các nội dung được thiết kế theo hướng dễ đọc, dễ nhớ, dễ hiểu, dễ áp dụng.

Trung tá Lê Ngọc Thắng, Phó Chủ nhiệm Chính trị (Bộ đội Biên phòng thành phố) cho biết: Mô hình “Mã QR - Cẩm nang phòng chống khai thác IUU và tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm” được Bộ đội Biên phòng thành phố triển khai từ tháng 8/2026. Đến nay, bảng mã QR kép được các đơn vị triển khai lắp đặt tại 11 địa điểm, nơi có đông tàu thuyền, ngư dân thường xuyên qua lại.

Cùng với đó, khoảng 3.000 tờ gấp có đính mã QR để dán trực tiếp tại ca-bin của tàu cá, giúp ngư dân thuận tiện tra cứu. Các bảng mã QR được thiết kế nhỏ gọn, mang tính thẩm mỹ cao và sử dụng chất liệu đặc biệt, có khả năng chống chịu điều kiện thời tiết khắc nghiệt trên sông, biển.

Mã QR thứ nhất hoạt động như một cẩm nang pháp luật, tiến hành số hóa các quy định chống khai thác IUU thành những video ngắn và đồ họa trực quan, sinh động. Qua đó nhằm nâng cao nhận thức cho ngư dân, góp phần hướng tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC). Mã QR thứ hai hoạt động như một hòm thư điện tử ẩn danh, tạo kênh tiếp nhận thông tin phản ánh về các hành vi vi phạm pháp luật như khai thác IUU, xuất nhập cảnh trái phép, buôn lậu... Kênh thông tin này bảo đảm tính bảo mật tuyệt đối về danh tính, giúp lực lượng Bộ đội Biên phòng kịp thời tiếp nhận, phát hiện và xử lý vi phạm ngay từ cơ sở.

Thực tiễn cho thấy, so với các hình thức tuyên truyền truyền thống như hội nghị, loa truyền thanh, tờ rơi, pa-nô…, dù có thể phát huy hiệu quả ngay tại thời điểm tuyên truyền, nhưng khi ra biển và đối mặt với các tình huống thực tế, ngư dân có thể không nhớ đầy đủ hoặc chính xác những nội dung, hướng dẫn đã được phổ biến. Vì vậy, thay vì chỉ truyền tải thông tin theo một chiều và giới hạn trong không gian hội trường, việc số hóa nội dung thông tin thông qua mã QR sẽ giúp ngư dân chủ động tra cứu, tiếp cận và sử dụng thông tin bất cứ lúc nào, ngay cả khi đang hoạt động trên biển.

Siết chặt công tác kiểm tra, xử lý vi phạm

Những chuyển biến bước đầu từ việc ứng dụng mã QR cho thấy, khi các quy định của pháp luật được “đưa đúng lúc, đặt đúng chỗ”, ý thức tuân thủ dần được hình thành. Tuy nhiên, chỉ dựa vào tuyên truyền, nâng cao nhận thức là chưa đủ. Tính tự giác chỉ thực sự bền vững khi được đặt trong khuôn khổ của kỷ cương. Các lực lượng Bộ đội Biên phòng thành phố, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 1 triển khai đồng bộ các giải pháp, vừa kết hợp tuyên truyền, hỗ trợ với kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, hướng tới thiết lập hàng rào nhiều tầng, lớp, khép kín từ bờ ra biển.

Qua công tác tuần tra, kiểm soát, bám nắm địa bàn, thời gian gần đây, tình trạng tàu cá Việt Nam vi phạm IUU có nhiều diễn biến mới. Trong đó, còn tình trạng ngư dân dùng nhiều thủ đoạn tinh vi, đặc biệt là hành vi ngắt, tháo, gửi, lắp đặt từ 2 thiết bị VMS trở lên, sơn vẽ 2 tàu cùng số liệu, tráo đổi thiết bị VMS cho nhau… nhằm trốn tránh sự kiểm soát của lực lượng chức năng để vi phạm vùng biển nước ngoài khai thác, mua bán, vận chuyển hải sản trái phép. Tàu cá Việt Nam bị lực lượng chức năng nước ngoài bắt giữ, xử lý đã giảm, nhưng chưa chấm dứt…

Trước đó, ngày 22/7/2026, tại âu cảng Bạch Long Vĩ, Đồn Biên phòng Bạch Long Vĩ phối hợp Công an đặc khu, Trạm Kiểm ngư kiểm tra 1 tàu buôn bán trong âu cảng, phát hiện trên phương tiện tàng trữ 2 thiết bị giám sát hành trình của 2 tàu cá khác trong tình trạng đang hoạt động. Tương tự, tháng 8 vừa qua, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 1 phát hiện, bắt giữ, xử lý 2 vụ/2 tàu/6 ngư dân vi phạm vùng biển nước ngoài; tàu cá gửi thiết bị VMS; phối hợp với Cục Nghiệp vụ và Pháp luật Cảnh sát biển kiểm tra, tạm giữ và đang điều tra, xác minh một tàu cá của tỉnh Quảng Ngãi cùng 4 thuyền viên có dấu hiệu vi phạm khai thác hải sản trái phép.

Đại tá Lương Cao Khải, Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 1 cho biết: Trước thực trạng trên, đơn vị tích cực triển khai lực lượng, phương tiện đồng bộ từ sở chỉ huy đến các đơn vị tàu, thường xuyên bám biển, bám địa bàn, nắm chắc hoạt động của các tàu cá, chủ động phát hiện, ngăn chặn hành vi vi phạm từ sớm, từ xa và sử dụng biện pháp mạnh để xử lý, răn đe đối với các tàu cá vi phạm.

Bộ Tư lệnh Vùng cũng thường xuyên trao đổi thông tin với lực lượng chức năng của các tỉnh, thành phố: Quảng Ninh, Hải Phòng, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh về tàu cá mất kết nối VMS. Duy trì việc phối hợp với Phân cục Nam Hải (Cảnh sát biển Trung Quốc) thông qua đầu mối liên lạc cấp 2 nhằm trao đổi tình hình tàu cá hai bên vi phạm vùng biển của nhau.