Biến đổi khí hậu với những biểu hiện dị thường của thiên tai đang và sẽ tiếp tục tạo ra thách thức lớn đối với mục tiêu phát triển của thành phố.
Chịu tác động mạnh
Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Quân, Viện Tài nguyên và Môi trường biển, thành phố Hải Phòng sau hợp nhất có quy mô lớn, nằm trong khu vực chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu với các loại hình thiên tai ngày càng phức tạp.
Thành phố kết hợp hai tiểu vùng sinh thái rủi ro khác nhau: khu vực ven biển chịu ảnh hưởng nặng của bão, nước dâng và xâm nhập mặn; khu vực đồng bằng nội địa chịu rủi ro mưa lớn, ngập úng và lũ sông.
Các thiên tai chính gồm bão và áp thấp nhiệt đới, ngập lụt và nước dâng do bão ở mức rủi ro rất cao; mưa lớn, xâm nhập mặn, hạn hán ở mức trung bình đến cao. Ngoài ra còn bị sạt lở, sụt lún và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác, đòi hỏi thành phố tăng cường năng lực phòng chống và thích ứng tổng hợp.
Phó giám đốc Đài Khí tượng thủy văn thành phố Nguyễn Hồng Sinh cho biết: Hải Phòng là địa phương chịu tác động của hầu hết loại hình thiên tai ở Việt Nam. Rủi ro thiên tai thể hiện khác biệt rõ giữa đông Hải Phòng (ven biển) và tây Hải Phòng (vùng trong đất liền).
Trong đó, phía đông Hải Phòng nằm trong khu vực có tần suất bão đổ bộ cao nhất cả nước (28%), mỗi năm chịu từ 3 - 5 cơn bão/áp thấp, trong đó 1 - 2 cơn bão đổ bộ trực tiếp, kèm mưa lớn, nước dâng tới 350 cm, có thể tăng lên 490 cm dưới tác động biến đổi khí hậu.
Khu vực này thường xuyên xảy ra ngập lụt, gió mạnh trên biển, xâm nhập mặn sâu từ 20 - 30 km, dông lốc, mưa đá, nắng nóng và rét hại. Các địa bàn rủi ro cao gồm: Hải An, Dương Kinh, Đồ Sơn, Kiến Thụy, Tiên Lãng, Cát Hải và Bạch Long Vĩ. Sạt lở bờ biển và bờ sông diễn ra trên nhiều đoạn, điển hình như Cát Hải với 6,4 km xói lở.
Phía tây Hải Phòng chịu tác động nhẹ hơn, nhưng vẫn ghi nhận 1 - 2 cơn bão mỗi năm, mưa lớn 3 - 4 đợt/năm gây ngập úng trên diện rộng, đặc biệt tại vùng trũng và phường Hải Dương. Giai đoạn 2010 - 2020, thiệt hại do thiên tai gây ra ước tới hơn 1.600 tỷ đồng.
Khu vực này cũng chịu ảnh hưởng bởi rét đậm, rét hại 15 - 16 ngày/năm và các đợt dông lốc mạnh (năm 2017 gây hư hại hàng nghìn ngôi nhà), hạn hán mùa khô và nguy cơ sạt lở tại khu vực Kinh Môn, Chí Linh (trước đây).
Thực tế cho thấy, xu thế tăng nhiệt độ trung bình của Hải Phòng là 0,014°C/năm, tương đương 0,8°C trong 58 năm. Lượng mưa toàn thành phố có xu thế tăng tới 26 - 29% làm gia tăng nguy cơ lũ, ngập úng, đặc biệt tại phía đông, nơi lượng mưa mùa mưa chiếm 85% tổng lượng năm.
Mực nước biển dâng gây áp lực lớn lên hệ thống đê điều và các khu vực cửa sông. Xâm nhập mặn diễn biến ngày càng phức tạp. Tại hệ thống sông Đa Độ, độ mặn đã tăng 1,5 lần so với năm 2018, nước mặn xâm nhập sâu tới 2/3 hệ thống, trong bối cảnh dòng chảy thiếu hụt 20 - 25% và nền nhiệt tăng 0,5 - 1°C.
Những biến đổi này đặt ra yêu cầu cấp thiết về thích ứng khí hậu và quản trị tài nguyên nước cho Hải Phòng.
Lập giải pháp ứng phó
Theo Phó giám đốc Đài Khí tượng thủy văn thành phố Nguyễn Hồng Sinh, Hải Phòng cần được phân vùng rủi ro thiên tai theo điều kiện địa lý, thủy văn và các kịch bản biến đổi khí hậu. Việc phân vùng này là cơ sở để xây dựng giải pháp phòng ngừa, thích ứng và quản lý rủi ro thiên tai phù hợp cho từng khu vực. Đồng thời, thành phố cần xây dựng kịch bản phòng, chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu.
Thành phố Hải Phòng đang lập điều chỉnh quy hoạch thành phố đến năm 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Tại lần điều chỉnh quy hoạch này, thành phố chú trọng xây dựng kịch bản phòng, chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu.
Theo đó, thành phố chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, nước biển dâng và các hiện tượng thiên tai cực đoan theo phương án bất lợi nhất, phản ánh đầy đủ rủi ro đặc thù của cả khu vực ven biển và nội địa sau hợp nhất.
Phương án quản lý rủi ro thiên tai cho Hải Phòng đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ các giải pháp gia cố hệ thống đê sông nội địa và đê biển và phát triển hạ tầng xanh, thông minh, có khả năng chống chịu cao. Đồng thời, khẩn trương quy hoạch, triển khai mạnh mẽ các giải pháp phi công trình (công nghệ dự báo, tái định cư và quản lý cộng đồng).
Với sự đồng bộ giải pháp công trình và phi công trình, thành phố Hải Phòng đang chủ động để hạn chế thấp nhất những tác động xấu của biến đổi khí hậu đến mục tiêu phát triển.
Hải Phòng hiện có 31 trạm khí tượng - thủy văn và 23 trạm đo mưa, mực nước và cảm biến ngập tại các lưu vực chính. Tuy nhiên, thành phố còn thiếu hụt radar thời tiết ven biển và cảm biến giám sát ngập đô thị, khiến khả năng dự báo mưa cực đoan, nước dâng do bão và ngập lụt khu vực nội thành còn hạn chế, làm giảm năng lực ứng phó sớm với thiên tai.
