Hải Phòng đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn, hướng tới chuyển đổi xanh

Chuyển từ phong trào sang trách nhiệm thường xuyên

Theo số liệu mới nhất của Sở Nông nghiệp và Môi trường, tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố đạt khoảng 95% tại khu vực đô thị và khoảng 90% tại khu vực nông thôn. Trong đó, khoảng 24% lượng chất thải được tái chế, tái sử dụng hoặc sản xuất phân hữu cơ.

Tuy nhiên, tỷ lệ chất thải được phân loại thực tế tại nguồn còn thấp, tình trạng xả rác không đúng nơi quy định, đốt rác tự phát vẫn xảy ra ở một số địa bàn, trong khi hệ thống thu gom, trung chuyển và xử lý còn thiếu đồng bộ.

Trong bối cảnh Hải Phòng đang triển khai mạnh mẽ Nghị quyết số 08-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố khóa I về chuyển đổi xanh thành phố Hải Phòng giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, việc Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Chỉ thị số 16-CT/TU được đánh giá là bước đi kịp thời nhằm tháo gỡ những "điểm nghẽn" trong công tác quản lý chất thải.

Nếu rác không được phân loại ngay tại nguồn, việc thu gom, tái chế và xử lý bằng công nghệ hiện đại sẽ khó đạt hiệu quả, đồng thời gây thêm áp lực cho các bãi xử lý chất thải.

Điểm mới của chỉ thị là yêu cầu các cấp ủy, chính quyền xác định phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên. Đồng thời, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, đưa kết quả thực hiện vào tiêu chí đánh giá trách nhiệm của người đứng đầu địa phương.

Cách tiếp cận này cho thấy quyết tâm chuyển việc phân loại rác từ phong trào vận động sang trách nhiệm chính trị của cả hệ thống.

Bà Trần Thị Tẽo ở tổ dân phố 9, phường Lê Chân chia sẻ, ban đầu gia đình bà cũng thấy phân loại rác khá mất thời gian. Sau nhiều lần được tuyên truyền, vận động và hướng dẫn cách phân loại cụ thể, gia đình bà cũng như phần lớn các hộ dân trong tổ dân phố đều nhận thấy đây là việc làm cần thiết.

Sự thay đổi trong nhận thức của người dân chính là nền tảng để chỉ thị đi vào cuộc sống. Bởi dù công nghệ xử lý hiện đại đến đâu, nếu rác vẫn bị trộn lẫn ngay từ đầu nguồn, không được phân loại thì việc tái chế, tái sử dụng sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Đồng bộ hạ tầng để phân loại rác đi vào thực chất

Cùng với nâng cao nhận thức, Chỉ thị số 16-CT/TU của Ban Thường vụ Thành ủy yêu cầu đẩy nhanh việc đầu tư hạ tầng thu gom, trung chuyển và xử lý chất thải, từng bước đưa các nhà máy xử lý chất thải bằng công nghệ hiện đại vào hoạt động, giảm dần tỷ lệ chôn lấp, tăng cường tái chế và tái sử dụng chất thải.

Cụ thể, chỉ thị yêu cầu thành phố phấn đấu trong năm 2027 đưa vào vận hành hai nhà máy xử lý chất thải tiên tiến, từng bước hình thành hệ thống xử lý tập trung đủ năng lực tiếp nhận cơ bản toàn bộ chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn.

Đồng thời, ưu tiên đầu tư đồng bộ hệ thống thu gom, lưu giữ, trung chuyển, vận chuyển sau phân loại, tăng cường ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý chất thải và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ giám sát. Đây được xem là điều kiện quan trọng để việc phân loại rác tại nguồn mang lại hiệu quả thực chất.

Ngay sau khi Chỉ thị số 16-CT/TU được ban hành, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức khảo sát thực tế phát sinh và xử lý chất thải hữu cơ, đánh giá điều kiện triển khai mô hình xử lý chất thải hữu cơ quy mô hộ gia đình và cụm cộng đồng tại 4 xã: Thượng Hồng, Thanh Miện, Đại Sơn, Nam Sách. Qua đó, từng bước xây dựng các mô hình xử lý phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, tạo cơ sở để nhân rộng trên toàn thành phố.

Cùng với đó, Công ty TNHH một thành viên Môi trường đô thị Hải Phòng tổ chức quán triệt tới toàn thể cán bộ, đảng viên và người lao động nội dung Chỉ thị số 16-CT/TU. Đồng thời, rà soát toàn bộ quy trình thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải để đáp ứng yêu cầu mới.

Theo ông Lê Ngọc Biên, Chủ tịch Công ty TNHH một thành viên Môi trường đô thị Hải Phòng, công ty đồng bộ hóa toàn bộ quy trình thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải theo yêu cầu của Chỉ thị số 16. Đơn vị bố trí phương tiện thu gom 3 ngăn, tổ chức vận chuyển riêng từng nhóm chất thải và xử lý theo các dây chuyền phù hợp, bảo đảm rác sau phân loại không bị thu gom chung. Rác thải hữu cơ và tái chế được đưa vào dây chuyền xử lý riêng, số còn lại đưa đi chôn lấp hợp vệ sinh. Đây là giải pháp quan trọng để người dân yên tâm thực hiện phân loại rác tại nguồn và nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường.

Thực tế tại phường Ngô Quyền cho thấy, khi có sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, việc phân loại rác hoàn toàn có thể trở thành nếp sinh hoạt hằng ngày.

Đến nay, hơn 88% số hộ dân trên địa bàn phường đã tham gia phân loại rác tại nguồn, góp phần giảm đáng kể lượng rác thải hỗn hợp phải đưa đi xử lý.

Không chỉ dừng ở vận động, phường Ngô Quyền còn triển khai nhiều giải pháp quản lý sáng tạo như thành lập tổ giám sát liên ngành kiểm tra việc thực hiện tại các khu dân cư; áp dụng hệ thống nhận diện "thẻ xanh - thẻ vàng" để biểu dương các hộ thực hiện tốt và nhắc nhở các trường hợp chưa chấp hành.

Phường cập nhật thông tin trên nhóm Zalo tổ dân phố và công khai các trường hợp tái phạm trên hệ thống truyền thanh để nâng cao tính răn đe. Cách làm này vừa tạo động lực thi đua, vừa nâng cao ý thức chấp hành của người dân, góp phần đưa công tác phân loại rác tại nguồn đi vào nền nếp.

Mô hình của phường Ngô Quyền cũng cho thấy, phân loại rác tại nguồn chỉ thành công khi 3 yếu tố được triển khai đồng thời: người dân thay đổi thói quen, chính quyền làm tốt công tác tuyên truyền và giám sát, doanh nghiệp bảo đảm thu gom, vận chuyển, xử lý đúng quy trình.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Chỉ thị số 16-CT/TU của Ban Thường vụ Thành ủy, hướng tới xây dựng một hệ thống quản lý chất thải hiện đại, hiệu quả, góp phần thực hiện mục tiêu chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn của Hải Phòng.