Thiền phái Trúc Lâm lan tỏa trên đất Hải Phòng
Tăng ni, phật tử dâng hương tưởng niệm trước tượng đài Phật hoàng Trần Nhân Tông tại chùa Long Hoa.
Vừa qua, đông đảo tăng ni, phật tử gần xa tề tựu tại chùa Long Hoa (xã Trường Thành, huyện An Lão) dự đại lễ kỷ niệm ngày Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn. Trong không khí trang nghiêm, thành kính, các đại biểu cùng ôn lại cuộc đời, sự nghiệp, công đức của Phật hoàng Trần Nhân Tông. Ngài có công lớn lãnh đạo quân dân hai lần chiến thắng giặc Nguyên- Mông xâm lược, là người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử có ảnh hưởng lớn lao trong lịch sử văn hóa tư tưởng dân tộc.
Cùng với chùa Long Hoa, nhiều đền, chùa, miếu… trên địa bàn thành phố Hải Phòng như chùa Dư Hàng (quận Lê Chân), chùa Đông Khê (quận Ngô Quyền), chùa Trúc Lâm (Khu di tích danh thắng Bạch Đằng Giang, huyện Thủy Nguyên), đền Trần Nhân Tông (huyện Tiên Lãng)… trang trọng thực hiện các nghi lễ kỷ niệm ngày mất của vị sư tổ Thiền phái Trúc Lâm. Đây là những nơi còn lưu giữ nhiều dấu tích và tư liệu thành văn phản ánh sức sống mãnh liệt của dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử, cũng như tư tưởng của Phật hoàng Trần Nhân Tông trên đất Hải Phòng.
Ông Trần Văn Phương, Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng cho biết, theo các tư liệu lịch sử, chùa Dư Hàng và chùa Đông Khê là hai chốn tổ mà từ đây, dòng thiền Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử lan tỏa khắp Hải Phòng. “Hải Phòng có thể là nơi đầu tiên tiếp nhận sự ảnh hưởng của Thiền phái Trúc Lâm. Trong đó, chùa Dư Hàng và chùa Đông Khê là hai chốn tổ sơn môn, các đệ tử tu học, hành đạo theo các vị sư tổ tu Thiền phái Trúc Lâm ở hai chùa này, rồi tỏa đi các chùa trên địa bàn để giáo hóa, nối ngôi pháp. Các chùa trên địa bàn thành phố còn khá nhiều bia đá phản ánh sự ảnh hưởng của Trúc Lâm Yên Tử tới vùng đất Hải Phòng. Qua khảo sát hơn 600 bia ký, chúng tôi thấy nhiều nhà sư trụ trì các chùa ở Hải Phòng chịu ảnh hưởng của phái Trúc Lâm Yên Tử. Từ đó, tư tưởng của Thiền phái này lan tỏa sâu rộng trong nhân dân suốt chiều dài lịch sử”- ông Phương nhận định.
Theo các vị cao tăng của Thiền phái Trúc Lâm, điểm đặc sắc của môn phái Phật giáo này là tinh thần nhập thế tích cực, chủ trương xây dựng và phát triển đất nước bằng từ bi, trí tuệ và đạo đức của Phật giáo. Thiền phái Trúc Lâm thông qua giáo lý của đạo Phật để xây dựng con người tốt, gia đình tốt, xã hội tốt, phát huy sự hòa hợp trong nhân dân, tạo sức mạnh lâu bền cho quốc gia, dân tộc. Tư tưởng của Thiền phái Trúc Lâm vừa sâu xa vừa giản dị, mọi tầng lớp nhân dân đều có thể học, tu tập theo để đạt tới an lạc giữa đời.
Những câu chuyện nhân gian truyền mãi
Ngoài nguồn tư liệu thành văn, tại Hải Phòng còn nhiều tư liệu dân gian nói về Đức vua, Phật hoàng Trần Nhân Tông với lòng kính yêu, ngưỡng mộ. Theo nhà sử học Ngô Đăng Lợi, nguyên Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Hải Phòng, tại huyện Tiên Lãng còn lưu truyền câu chuyện dân gian về Phật hoàng như sau: Một hôm, trên đường Phật hoàng về thăm quê Thiên Trường (tỉnh Nam Định) đi qua làng nay thuộc xã Tiên Minh (huyện Tiên Lãng), được già làng cung kính đón tiếp. Ngài cho rằng người dân ở đây biết lễ, nên ban tên “Duyên Lão” có nghĩa là được cao tuổi thọ, rồi dặn sau này nếu thấy trên sông có vật lạ thì rước về thờ tự sẽ được phù hộ. Khi Phật hoàng hỏa táng tại chùa Yên Tử, già làng Duyên Lão thấy viên đá trôi ngược dòng sông, nhớ lời dặn, bèn rước về lập đền thờ gọi là Trần Nhân Tông Từ (đền Trần Nhân Tông) rất linh ứng, đến nay hòn đá nay còn ở trong đền.
Còn tại xã Tiên Thanh, huyện Tiên Lãng, nhân dân vẫn truyền miệng câu chuyện: Một lần, Phật hoàng từ Thiên Trường qua bến đò thuộc xã Tiên Thanh ngày nay vào buổi chiều tà. Các chức dịch làng này đang ngồi uống rượu canh điếm trên đê, thấy ông già quần áo nâu sồng đi đến, liền quát hỏi giấy tờ tùy thân. Ông già nói rằng đệ tử cầm đi sau. Thế là bọn chức dịch quát mắng, và đánh 60 roi. Vừa lúc ấy, đệ tử đến kịp, quát to: “Thượng hoàng đấy!”, khiến bọn chức dịch hồn vía lên mây, sụp lạy. Phật hoàng nghiêm sắc mặt: “Dân là gốc của nước, các ngươi được cử làm xã quan phải gần dân, trọng dân, sao lại hống hách? Đáng lý các ngươi phải tội chết nhưng chắc cũng là nghiệp của ta nên ta tha tội”. Dân làng biết tin, chê bai, khinh bỉ nên họ không dám ra đường, đều xin từ chức. Bến đò về sau được Phật hoàng ban tên bến đò Sáu mươi, dân gọi tắt là bến đò Sáu.
Qua thời gian, dấu ấn của Đức vua, Phật hoàng Trần Nhân Tông cũng như tư tưởng của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử tiếp tục lan tỏa trên đất Hải Phòng trong thời đại mới. Theo TS. Nguyễn Kim Sơn, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông, ngày nay, khi hệ giá trị con người và quan hệ xã hội đang có những chao đảo và thách thức, định hướng cá nhân đang có những khủng hoảng, cái ác đang thách thức cộng đồng xã hội và nhân loại, thì tinh thần nỗ lực tự giác ngộ và giúp người khác giác ngộ, tư tưởng hòa hợp và yêu thương của Phật hoàng Trần Nhân Tông, tấm gương của ông, trí tuệ của ông là di sản quý cần phát huy.
