Kỳ 1: Năng động đi đầu “xóa” chung cư cũ nát
Các chung cư Đồng Quốc Bình được xây dựng mới, nâng cao chất lượng đời sống người dân cư trú tại đây. Ảnh: HOÀNG PHƯỚC
Trong khi rất nhiều địa phương còn đang loay hoay, Hải Phòng là điểm sáng của cả nước trong việc xây dựng lại các chung cư, nhà tập thể cũ nát, xuống cấp, giúp hàng nghìn hộ dân “đổi đời” về chỗ ở, bằng vận dụng phương thức đổi đất lấy công trình (BT) là các tòa chung cư cao tầng hiện đại. Tuy nhiên, hình thức này đến nay không còn phù hợp với quy định của pháp luật. Nỗ lực tìm hướng đi mới, từ năm 2022, thành phố chuyển phương án xây dựng NOXH để tiếp tục tiến trình “xóa” chung cư cũ. Đây là cách làm đột phá, mang lại lợi ích cho cả thành phố, người dân và nhà đầu tư.
(HPĐT)- Phát triển nhà ở xã hội (NOXH) nhằm cải thiện chất lượng môi trường sống cho người dân tại các chung cư cũ, đáp ứng nhu cầu chỗ ở của công nhân, lao động, người có khó khăn về nhà ở đang được Hải Phòng khẩn trương thực hiện với những cách làm sáng tạo. Với quan điểm mới về mô hình NOXH phải đồng bộ, hiện đại, đầy đủ công năng, tiện ích, có giá cả phù hợp yêu cầu, điều kiện người dân, Thành ủy Hải Phòng ban hành Nghị quyết chuyên đề về vấn đề này để tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, phấn đấu đưa thành phố là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về phát triển NOXH, thiết thực nâng cao đời sống nhân dân.
“Đổi đời” nhờ chủ trương đúng, trúng
Hộ ông Phạm Vũ Luận, phường Đồng Quốc Bình (quận Ngô Quyền) là một trong những gia đình đầu tiên chuyển đến sống ở tòa chung cư mới, hiện đại HH4 cao 29 tầng. Đến nay sắp qua 3 cái Tết, nhưng trong ông vẫn vẹn nguyên cảm xúc mừng vui, phấn khởi khi dọn đến ở căn hộ mới rộng rãi, thoáng mát, tiện nghi. Ông Luận tâm sự, trước đây gia đình 4 người ở căn hộ tập thể cũ chỉ hơn 20 m2, chật chột, dột nát. Nhờ chủ trương, quyết tâm xóa bỏ các chung cư cũ xuống cấp, nguy hiểm của thành phố, hàng nghìn hộ dân như gia đình ông có cơ hội được “đổi đời”…
Thực tế, cải thiện chỗ ở cho người dân sinh sống trong các khu tập thể cũ nát, chủ yếu có mức thu nhập không cao, luôn là mong muốn, trăn trở của các đô thị lớn trong cả nước chứ không riêng Hải Phòng, nhưng “rào cản” là rất nhiều vướng mắc về cơ chế, chính sách, quy định liên quan. Theo thống kê của Sở Xây dựng, tại thời điểm 2016- 2017, Hải Phòng có 178/205 chung cư cũ xuống cấp, nguy hiểm cần phá dỡ, xây dựng lại với khoảng 7.500 căn hộ. Với quyết tâm cao, đổi mới trong cách nghĩ, cách làm, thành phố đi đầu bằng việc huy động doanh nghiệp tham gia chung sức cải tạo các chung cư cũ theo hình thức BT. Nhờ đó, trong khoảng 5 năm, từ 2017- 2022, 18 khu tập thể xuống cấp trên địa bàn được phá dỡ để xây mới 7 chung cư hiện đại (gồm U19 Lam Sơn; N1, N2 Lê Lợi; HH3-HH4, HH1-HH2 Đồng Quốc Bình) với tổng số 2.654 căn hộ, nâng cao điều kiện chỗ ở cho hàng nghìn hộ dân.
Đáng chú ý, tại 4 tòa chung cư mới phường Đồng Quốc Bình, trên diện tích đất phá dỡ các khu tập thể cũ, thành phố quan tâm đầu tư hạ tầng giao thông, công viên cây xanh, cảnh quan nhằm nâng cao chất lượng đời sống, chỉnh trang đô thị. Tại các khu đất đối ứng, đến nay doanh nghiệp đầu tư xây dựng, hình thành các khu đô thị văn minh hiện đại như: Hoàng Huy Riverside, Hoàng Huy Commerce, Khu nhà ở số 85 đường vòng Cầu Niệm…
Tuy nhiên, sau khi Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công - tư được Quốc hội thông qua, có hiệu lực từ đầu năm 2021, hình thức BT không còn phù hợp. Trước thực tế trên, Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Thành Hưng cho biết, thành phố tính toán phương án sử dụng nguồn vốn đầu tư công để cải tạo các chung cư cũ. Song, phương án này tạo áp lực rất lớn lên nguồn ngân sách, thời gian thực hiện kéo dài. Qua tính toán, ngân sách thành phố cần bố trí khoảng hơn 12 nghìn tỷ đồng cho cả vòng đời dự án (khoảng 50 năm). Giá thành xây dựng cao, trung bình khoảng 600 triệu đồng đến 1 tỷ đồng/căn hộ. Như vậy, giá cho hộ dân thuê sẽ phải đẩy lên cao, khoảng 90 nghìn đồng/m2, chưa tính chi phí bảo trì, vận hành, dịch vụ, không phù hợp với khả năng chi trả của người dân đang ở các chung cư cũ. Nếu thành phố duy trì hỗ trợ 70% mức giá thuê như hiện nay thì vi phạm quy định quản lý tài chính. Không chỉ vậy, thành phố phải tiếp tục duy trì bao cấp về nhà ở, tăng thêm gánh nặng ngân sách và người dân vẫn không được sở hữu nhà.
Trong khi đó, ngoài số hộ dân được bố trí “lấp đầy” 7 tòa chung cư mới, thành phố cần xây dựng thêm khoảng 5.700 căn hộ nữa mới đáp ứng cải thiện chỗ ở cho toàn bộ các hộ dân sinh sống tại chung cư cũ xuống cấp, nguy hiểm trên địa bàn. Trong đó, quận Ngô Quyền cần 3.300 căn hộ, quận Lê Chân 1.800 căn, quận Hồng Bàng 200 căn, quận Kiến An 270 căn, quận Hải An 31 căn và quận Đồ Sơn 68 căn.
Trước khó khăn đặt ra, lãnh đạo thành phố kiên định mục tiêu xóa bỏ chung cư cũ xuống cấp, tất cả vì sự an toàn và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Sau khi cân nhắc, tính toán kỹ các phương án, thành phố nhanh chóng chuyển hướng xây dựng NOXH kết hợp giải quyết nhà ở cho các hộ dân chung cư cũ. Ngày 12-4-2022, HĐND thành phố quyết định ban hành Nghị quyết số 04 thực hiện “Đề án xây dựng NOXH kết hợp giải quyết nhà ở cho các hộ dân sinh sống tại các chung cư cũ trên địa bàn thành phố”. Với hướng đi mới này, Hải Phòng là địa phương đi đầu cả nước trong thực hiện xây dựng NOXH kết hợp giải quyết “xóa” chung cư cũ. Đặc biệt, hướng đi này hoàn toàn phù hợp, “trúng” với nhiệm vụ, chỉ tiêu phát triển 33.500 căn NOXH theo Quyết định số 338/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ NOXH cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030” được Thủ tướng Chính phủ giao Hải Phòng sau đó.
Nhanh chóng triển khai
Theo Phó chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Đức Thọ, xây dựng NOXH sẽ giải quyết những khó khăn trong cải tạo các chung cư cũ hiện nay. Vì vậy, thành phố ưu tiên quỹ đất phù hợp, có vị trí tốt, thuận lợi về hạ tầng cơ sở, gần các khu đô thị, thu hút doanh nghiệp sử dụng nguồn vốn ngoài ngân sách đầu tư xây dựng và kinh doanh NOXH đáp ứng các tiêu chí đặt ra. Với cách làm này, thành phố chỉ phải bố trí khoảng 1.774 tỷ đồng chi phí bồi thường, di dời 5.700 hộ tại các chung cư cũ trong khoảng 3-4 năm. Thay vì hỗ trợ giá thuê nhà ở, thành phố xem xét hỗ trợ 1 lần để người dân đủ nguồn tài chính mua NOXH, có quyền sở hữu nhà ở, vừa giảm bớt gánh nặng ngân sách, vừa dần xoá bỏ bao cấp về nhà ở, giảm áp lực lên bộ máy quản lý vận hành nhà chung cư...
Với hướng đi được xác định rõ, các dự án NOXH phục vụ cải tạo chung cư cũ nhanh chóng được triển khai. Cụ thể, có 5 dự án NOXH được xác định triển khai tại 4 quận gồm: Quận Ngô Quyền có khu NOXH tại Tổng kho 3 Lạc Viên, diện tích 16,9 ha. Tại quận Lê Chân có 2 vị trí thực hiện các dự án NOXH, là khu vực diện tích 2,6 ha thuộc Dự án Khu đô thị ven sông Lạch Tray và khu đất phía Đông khu tái định cư A52 Khu đô thị cầu Rào 2, phường Vĩnh Niệm. Tại quận Kiến An, dự kiến xây dựng khu NOXH tại Khu đô thị phường Đồng Hoà (vị trí đầu cầu Bùi Viện). Tại quận Đồ Sơn thực hiện xây dựng chung cư 5 tầng tại ngõ 75 đường Lý Thánh Tông. Sau khi các dự án hoàn thành sẽ hình thành quỹ nhà khoảng 8.000 căn; trong đó 5.700 căn phục vụ bố trí hộ dân tại các chung cư cũ, còn số dôi dư dành cho nhiệm vụ khác.
Tháng 3-2023, Dự án Khu NOXH tại Tổng kho 3 Lạc Viên, quận Ngô Quyền được khởi công. Ông Nguyễn Thế Tâm, Chủ tịch HĐQT Công ty CP TháiHolding, chủ đầu tư dự án cho biết, dự án có tổng mức đầu tư 4.865 tỷ đồng. Quy mô xây dựng 10 khối nhà chung cư cao 15 tầng với tổng số 4.456 căn hộ NOXH, 163 căn hộ thương mại cao 7 tầng; hệ thống cơ sở hạ tầng đồng bộ với các khu dân cư lân cận. Tiến độ thực hiện dự án rất khẩn trương, bảo đảm hoàn thành trong 24 tháng sau khi nhận bàn giao đủ mặt bằng như cam kết với thành phố. Tương tự, Dự án chung cư 5 tầng tại ngõ 75 đường Lý Thánh Tông (quận Đồ Sơn) do Công ty CP Him Lam đầu tư đang được tập trung thi công. Dự án khu NOXH tại Khu đô thị Cầu Rào 2, phường Vĩnh Niệm và Khu NOXH tại Khu đô thị phường Đồng Hoà đang lựa chọn nhà đầu tư. Dự án NOXH trong Khu đô thị ven sông Lạch Tray đang triển khai thủ tục đầu tư. Như vậy, trong điều kiện khó khăn, bằng cách xây dựng NOXH kết hợp giải quyết nhà ở cho các hộ dân sinh sống tại chung cư cũ xuống cấp, Hải Phòng giải được bài toán khó, hiện thực hóa giấc mơ “an cư” cho hàng nghìn hộ dân gắn với chỉnh trang đô thị, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển thành phố Hải Phòng văn minh, hiện đại và đáng sống./.
-----------------------------------------
Kỳ 2: Đáp ứng nhu cầu nhà ở công nhân, lao động
NGỌC LAN - NGUYỄN CƯỜNG
