Hai thiếu nữ và em bé trong tranh Tô Ngọc Vân

Tranh ra đời năm 1944, diễn tả khung cảnh đời sống một gia đình Hà Nội những năm 40 của thế kỷ trước. Bên hiên nhà, hai thiếu nữ đang ngồi tâm tình, bên cạnh là bé trai. Cô mặc áo dài màu vàng ngồi trên chõng tre, hai bàn tay nâng niu bông hoa màu hồng. Thiếu nữ ngồi dưới sàn mặc áo dài trắng, chiếc kẹp hồng làm điểm nhấn trên mái tóc đen. Bên góc dưới bên phải, bé trai mặc áo màu đỏ ngồi chơi.

Theo họa sĩ Tô Ngọc Thành, con trai danh họa Tô Ngọc Vân, thiếu nữ mặc áo vàng là cô giáo Mai - bạn của vợ họa sĩ; người mặc áo dài trắng tên Thăng, là cháu họa sĩ; còn em bé chính là ông Thành khi được 4 tuổi. Tác phẩm được danh họa sáng tác trong thời gian sinh sống tại ngôi nhà ở phố Khâm Thiên (Hà Nội). Năm 2013, tranh được công nhận Bảo vật quốc gia, là một trong những tác phẩm tiêu biểu cho giai đoạn đầu sự nghiệp nghệ thuật của họa sĩ. Theo hồ sơ di sản, tư liệu lưu trữ tại Cục Di sản văn hóa, tác phẩm được chọn là hiện vật nguyên gốc và độc bản, được nhiều nhà nghiên cứu đánh giá cao. Về giá trị lịch sử, tác phẩm đánh dấu giai đoạn của mỹ thuật Việt Nam nửa đầu thế kỷ 20.

Cũng theo họa sĩ Tô Ngọc Thành, tranh ban đầu có tên “Thiếu nữ và hoa phù dung”. Họa sĩ Tô Ngọc Vân ví cuộc đời người phụ nữ như đóa hoa phù dung, sớm nở chóng tàn. Hai nhân vật trong tranh ngồi suy ngẫm về phận đời của mình. Họ khi ấy thuộc tầng lớp tiểu tư sản, không giàu, không nghèo nhưng cũng lắm gian truân, gập ghềnh.

Tác phẩm sau đó thuộc sở hữu của giáo sư, bác sĩ Nguyễn Tấn Di Trọng - bạn thân họa sĩ Tô Ngọc Vân. Khoảng năm 1965, ông Di Trọng nhượng lại cho Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Đến nay, bức tranh được bảo quản và giữ gìn rất tốt, vẫn được lồng trong chiếc khung gỗ ban đầu.