Hạn chế áp lực của cuộc sống lên con trẻ: Kiểm soát cảm xúc từ cha mẹ

"Giận cá chém thớt" 

Mâm cơm thức ăn còn một nửa nhưng cả nhà chị Nguyễn Thị Hà, ở ngõ 193 đường Văn Cao (quận Hải An), đều ngừng bữa. Anh Minh, chồng chị hằm hằm lên tầng 2, cậu con trai lặng lẽ rửa bát, con gái vừa quét nhà vừa sụt sịt, còn chị cõi lòng nặng trĩu vì trót quá lời... Chị Hà vốn là kế toán trưởng một công ty dịch vụ vận tải. Trước đây, công ty có vài chục xe đầu kéo chở hàng hóa từ Hải Phòng đi khắp các tỉnh, thành phố. Mấy năm gần đây, vận tải thủy nội địa phát triển với cước phí thấp lấn sân khiến doanh số sụt giảm. Là kế toán trưởng nhưng sau khi trừ bảo hiểm, lương của chị chỉ còn hơn 4 triệu đồng/tháng, trong khi hai con đang học đại học và THPT. Thu nhập giảm đến 9/10 trong khi các khoản chi tiêu ngày càng nhiều. Tại cuộc họp giao ban tuần trước, giám đốc Công ty thông báo nếu Công ty tiếp tục giảm sút doanh thu sẽ dừng hoạt động, điều này đồng nghĩa việc làm của chị bấp bênh trong khi chồng vừa về hưu. Áp lực công việc, áp lực tài chính khiến chị lúc nào cũng quay quắt vì lo lắng. Do vậy trong bữa ăn tối, khi cậu con lớn xin tiền đi hoạt động hè với lớp khiến chị bùng phát cơn giận. Những bức xúc về chi tiêu cho học tập cùng các chi phí sinh hoạt được chị liệt kê kèm những chì chiết con, sinh viên năm cuối sắp tốt nghiệp mà chỉ biết trông vào mẹ trong khi con nhà người ta năm thứ nhất đã đi làm tự lo học phí. Từ cậu anh, nỗi bực chuyển sang cô em không nỗ lực khi kỳ thi IELS vừa rồi chỉ được 6.5. Khi chồng chị nhắc “trời đánh còn tránh bữa cơm” thì cơn giận của chị chuyển sang chồng, con hư do bố nuông chiều khiến con trở nên ích kỷ, chỉ biết đòi hỏi, không khí gia đình nặng nề, căng thẳng... 

Với gia đình anh Nguyễn Doãn Hào, ở ngõ 5B phố Phạm Phú Thứ (quận Hồng Bàng), những năm gần đây, xưởng mộc gia đình làm ăn kém. Từ chỗ có gần chục thợ, đến giờ đành đóng cửa mà anh chưa biết xoay được việc gì để duy trì thu nhập. Quán tạp hóa nhỏ chỉ đủ duy trì sinh hoạt tối thiểu, những lo toan kinh tế khiến gia đình không ít lần xảy ra xung đột. Chứng kiến bố mẹ chì chiết nhau khiến cậu con trai đang học lớp 6 trầm hẳn đi, có xu hướng thu mình. Hay với anh Vũ Tiến M., một công chức công tác tại Phòng Văn hóa của quận A. Những lo lắng về công việc thời gian tới khiến anh dễ nổi cáu với vợ con từ việc nhỏ nhặt, đôi khi chỉ là vặn ti vi quá to, chưa kịp cất quần áo hay xin tiền mua vé bơi... cũng có thể khiến anh to tiếng.

Học cách kiểm soát cảm xúc

 Trong guồng quay bận rộn của cuộc sống hiện đại, áp lực mưu sinh đè nặng khiến nhiều bậc cha mẹ về nhà với trạng thái căng thẳng, cáu gắt để rồi trút giận lên chính con dù chúng không phải nguyên nhân của sự mệt mỏi đó. Có nhiều năm kinh nghiệm về chăm sóc sức khỏe tinh thần cho trẻ, Tiến sĩ Đàm Đức Thắng, Phó giám đốc Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng cho biết: Học sinh hiện phải đối mặt với nhiều tác nhân gây căng thẳng khác nhau, trong đó không khí gia đình căng thẳng, mối quan hệ với các thành viên trong gia đình là nguyên nhân quan trọng. Bác sĩ Thắng dẫn chứng, tại Việt Nam, tỷ lệ stress ở học sinh là 33,8%. Một nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương ở lứa tuổi 10-19 cho thấy: 55,6% số trẻ có sang chấn tâm lý (áp lực học tập, áp lực gia đình, quan hệ bạn bè trong trường)... Bác sĩ Thắng cho biết, tại Hải Phòng, số học sinh tìm đến cơ sở y tế có chiều hướng tăng. Điều đáng ngại là nhiều trường hợp khi tìm đến thì bệnh viện đã có biểu hiện nặng phải chữa trị bằng thuốc. 

Theo Thạc sĩ Phạm Thị Tố Quyên, chuyên gia tâm lý và phát triển kỹ năng giáo dục đặc biệt, nhà sáng lập Câu lạc bộ học tập Beedo: Điều nguy hiểm là, khi trẻ bị trút giận hoặc phải chứng kiến cảm xúc tiêu cực kéo dài từ cha mẹ, các em dễ hình thành cảm giác tội lỗi, tự trách mình, hoặc dần trở nên sợ hãi, thu mình lại. Về lâu dài, điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý và sự phát triển cảm xúc của trẻ. Bà Quyên cho rằng, mỗi cá nhân trưởng thành phải xác định đối mặt và chấp nhận những áp lực của công việc, sinh kế như một phần của cuộc sống, nhất là trong cuộc sống ngày càng nhiều áp lực. Không ai có cuộc sống thuận lợi một chiều và có thể giữ mãi tâm trạng tích cực trước căng thẳng. Tuy nhiên, điều quan trọng người lớn cần phân định rõ ràng công việc và khi bước qua cánh cửa gia đình. Có thể chia sẻ với con cái về những khó khăn đang đối mặt để giải tỏa cảm xúc và các con ý thức hơn trong sinh hoạt. Trẻ nhỏ không cần một cha mẹ hoàn hảo, nhưng cần cha mẹ tỉnh táo, có khả năng kiểm soát cảm xúc. Đừng để những cảm xúc tiêu cực cướp đi tuổi thơ và sự phát triển hồn nhiên của con trẻ.