Quy định cụ thể trình tự, thủ tục ghi âm, ghi hình
Thông tư liên tịch số 03 hướng dẫn trình tự, thủ tục thực hiện ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh; sử dụng, bảo quản, lưu trữ kết quả ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh việc hỏi cung bị can, lấy lời khai người đại diện theo pháp luật của pháp nhân thương mại phạm tội trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử. Cán bộ hỏi cung bị can hoặc lấy lời khai người đại diện theo pháp luật của pháp nhân thương mại phạm tội quyết định lựa chọn hình thức ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh. Ngoài ra, khi lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, đương sự; đối chất; tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố cũng có thể được ghi âm hoặc ghi hình.
Dữ liệu ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh là một bộ phận của hồ sơ vụ án hình sự được sử dụng, bảo quản, lưu trữ theo quy định của pháp luật về sử dụng, bảo quản và lưu trữ hồ sơ vụ án hình sự. Quá trình ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh đòi hỏi điều tra viên, kiểm sát viên phải tuân thủ nghiêm theo trình tự tố tụng, không thể có những lời nói, hành vi cử chỉ không đúng. Đối với bị can, người đại diện theo pháp luật của pháp nhân thương mại phạm tội hay người làm chứng, người bị hại, người liên quan khác… có thể yên tâm, hợp tác với cơ quan tố tụng vì biết rằng trong quá trình làm việc được giám sát. Kết quả ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh cũng được sử dụng trong quá trình kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử; giải quyết khiếu nại, tố cáo; thẩm định vụ án hình sự. Khi thực hiện ghi âm, ghi hình, ngăn chặn triệt để việc ép cung, bức cung…
Viện KSND thành phố tổ chức tập huấn Bộ luật tố tụng Hình sự cho các cán bộ, kiểm sát viên.
Thông tư liên tịch 03 quy định cụ thể những hành vi bị nghiêm cấm như tự ý chỉnh sửa, cắt, ghép, giả mạo, hủy trái phép, làm sai lệch, làm hư hỏng, làm thất lạc dữ liệu ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh; sao chép, phát tán, khai thác, sử dụng kết quả ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh vì mục đích khác; làm lộ, lọt thông tin vụ án hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp, uy tín, danh dự của cơ quan, tổ chức, cá nhân…
Sớm có hướng dẫn, kinh phí để triển khai
Các quy định của Thông tư liên tịch số 03 có hiệu lực từ ngày 18-3-2018, được nhiều người dân quan tâm. Đây là trong những nội dung quan trọng nhằm thực hiện cải cách tư pháp, giải pháp cụ thể không để xảy ra các vụ án oan sai. Qua trao đổi, Viện trưởng Viện KSND thành phố Nguyễn Thị Lan cho biết: Theo quy định của Thông tư liên tịch số 03, chậm nhất đến ngày 1-1-2020 thực hiện thống nhất việc ghi âm hoặc ghi hình trong điều tra, truy tố, xét xử trên phạm vi toàn quốc. Hiện nay, trên địa bàn thành phố, việc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử mới thực hiện ở một số vụ án có tính chất phức tạp, nghiêm trọng hoặc các vụ án liên quan đến an ninh quốc gia. Để triển khai ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh, cũng như để bảo quản, lưu trữ cần sự đầu tư về cơ sở vật chất, kỹ thuật và cán bộ kỹ thuật , nguồn kinh phí lớn. Bởi theo quy định, ngoài việc thực hiện ghi âm, ghi hình việc hỏi cung bị can hoặc lấy lời khai người đại diện theo pháp luật của pháp nhân thương mại phạm tội, thì việc lưu trữ, bảo quản kết quả đòi hỏi phải có hệ thống máy chủ. Đây đang là vướng mắc chung, cần có hướng dẫn cụ thể.
Luật sư Lê Đức Bẩy, Văn phòng luật sư 19-8 cho rằng, các quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự, cũng như hướng dẫn tại Thông tư liên tịch số 03 bảo đảm cho quá trình điều tra, truy tố, xét xử được khách quan, chấm dứt việc ép cung, bức cung. Quyền của các bị can, người đại diện theo pháp luật của pháp nhân thương mại phạm tội được bảo đảm. Thực tế, khi luật sư bào chữa, bảo vệ quyền lợi cho thân chủ sẽ thuận lợi hơn nếu cơ quan điều tra, viện kiểm sát có thực hiện ghi âm, ghi hình trong quá trình điều tra, truy tố. Các chứng cứ để buộc tội, kết tội cũng được làm sáng tỏ hơn. Trong quá trình đưa vụ án ra xét xử, với những bản hỏi cung, đối chất được ghi âm, ghi hình được Hội đồng xét xử công khai tại phiên tòa đều mang tính thuyết phục cao. Song, việc ghi âm, ghi hình còn hạn chế, tùy theo từng vụ án, cũng như điều kiện cụ thể của cơ quan tố tụng.
Để triển khai quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự, Thông tư liên tịch số 03, nhất là việc ghi âm, ghi hình trong hỏi cung, lấy lời khai, thực hiện đối chất trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử rất cần sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan tố tụng. Ngoài việc trông chờ kinh phí từ ngân sách, hướng dẫn của cấp trên, các cơ quan tố tụng chủ động khắc phục khó khăn, lựa chọn vụ án có tính chất phức tạp, đông bị cáo, những vụ án điểm… để thực hiện việc ghi âm, ghi hình quá trình hỏi cung, lấy lời khai, đối chất; coi đây là một trong những giải pháp nâng cao chất lượng điều tra, truy tố, xét xử, đấu tranh phòng, chống tội phạm hiệu quả, không để lọt tội phạm và không làm oan sai người vô tội.
Hoàng Minh
