Hạn chế vi phạm hành chính trong hưởng trợ cấp bảo hiểm thất nghiệp: Phối hợp chặt chẽ “3 bên”

Người lao động làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hải Phòng.

Bất cập quy định của luật

Theo quy định của Luật Việc làm, NLĐ bị chấm dứt hợp đồng lao động (HĐLĐ), trong thời hạn 3 tháng nếu chưa tìm được việc làm thì đến Trung tâm Dịch vụ việc để làm đề nghị hưởng TCTN. NLĐ sẽ được hưởng TCTN hằng tháng với mức hưởng bằng 60% mức bình quân tiền lương hằng tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp  (BHTN) của 6 tháng liền kề trước đó. Khi tìm được việc làm mới, NLĐ có trách nhiệm thông báo với Trung tâm Dịch vụ việc làm để làm chấm dứt hưởng TCTN và bảo lưu số tháng đóng chưa hưởng còn lại (nếu có). Thực tế cho thấy, các trường hợp vi phạm phải xử lý hành chính đều do NLĐ khi có việc làm mới không tự giác khai báo, chỉ khi thông qua đối chiếu, chênh lệch số người tham gia đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) mới phát hiện ra. Điều này có một phần bất cập từ quy định của Luật Việc làm và Luật Bảo hiểm xã hội.

Nghị định 61 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 28/2015 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Việc làm về BHTN, có hiệu lực từ 15-7-2020 quy định: Trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ ngày NLĐ có việc làm mới, NLĐ phải thông báo với Trung tâm Dịch vụ việc làm nơi đang hưởng TCTN và kèm theo bản sao giấy tờ có liên quan đến việc chấm dứt hưởng TCTN, trường hợp gửi theo đường bưu điện thì tính theo ngày ghi trên dấu bưu điện để trung tâm làm thủ tục chấm dứt hưởng TCTN, bảo lưu thời gian hưởng TCTN (nếu còn). Nếu NLĐ không tự giác thông báo, Trung tâm  Dịch vụ việc làm khó có thể biết. Việc này chỉ được phát hiện khi so sánh số tăng giảm NLĐ đóng BHXH tại cơ quan BHXH.

Tuy nhiên, theo Luật Bảo hiểm xã hội, người sử dụng lao động có thể lựa chọn đóng BHXH theo tháng hoặc quý. Như vậy, dù được kết nối, chia sẻ thông tin giữa Trung tâm Dịch vụ việc làm và BHXH thì cũng khó phát hiện kịp thời NLĐ đã ký HĐLĐ và đóng BHXH hay chưa nếu doanh nghiệp không đóng BHXH theo tháng và NLĐ không tự giác thông báo. Trước khi ra quyết định hưởng TCTN, Trung tâm Dịch vụ việc làm đối chiếu danh sách đóng BHXH bên BHXH hằng ngày và xác nhận người được hưởng TCTN không có tên trong danh sách đóng BHXH. Hiện tại, quy định của Luật Việc làm và Luật Bảo hiểm xã hội chưa thay đổi, bổ sung nên cách kịp thời duy nhất là NLĐ tự giác thông báo khi có việc làm mới. Với Trung tâm Dịch vụ việc làm Hải Phòng, ngay khi ra quyết định hưởng TCTN, trung tâm yêu cầu NLĐ ký cam kết nếu tìm được việc làm mới thông báo với trung tâm để làm các thủ tục tiếp theo. 

Phối hợp chặt chẽ các bên liên quan

Từ thực tế giải quyết TCTN thời gian qua, Trưởng Phòng BHTN- Trung tâm Dịch vụ việc làm Hải Phòng Nguyễn Thị Thanh cho rằng, một bộ phận NLĐ và doanh nghiệp chưa phối hợp chặt chẽ, kịp thời với trung tâm trong giải quyết TCTN. Cụ thể, NLĐ chưa thực sự quan tâm đến HĐLĐ của mình nên chưa kịp thời thông báo với trung tâm khi có việc làm mới, trong thời gian 3 ngày kể từ khi ký HĐLĐ. Nhiều NLĐ thậm chí còn không biết mình ký hợp đồng vào ngày nào hoặc người sử dụng lao động không gửi lại 1 bản cũng không hỏi, có tâm lý ngại hỏi (theo quy định) NLĐ giữ 1 bản, người sử dụng lao động giữ 1 bản). Theo chị Nguyễn Thị Thanh, nếu NLĐ có việc làm mà vẫn hưởng TCTN không thông báo tới Trung tâm Dịch vụ việc làm sẽ bị phạt tiền từ 1 triệu đồng - 2 triệu đồng. Ngoài ra, NLĐ bị truy thu tiền tháng đã hưởng TCTN từ khi có việc làm mà còn không được bảo lưu số tháng hưởng TCTN (nếu còn), ảnh hưởng lớn đến quyền lợi kinh tế và chế độ TCTN của NLĐ sau này.

Về phía doanh nghiệp, cũng có những doanh nghiệp tuyển lao động ở nhiều thời điểm trong tháng nhưng đợi ký hợp đồng dồn vào một vài đợt, trả hợp đồng chậm, muộn cho NLĐ, dẫn đến NLĐ thông báo chậm, muộn với trung tâm. Trong trường hợp này, nếu NLĐ đã ký hợp đồng mà chưa nhận được hợp đồng, chỉ cần thông báo lại cho trung tâm, Phòng BHTN sẽ liên hệ doanh nghiệp để xác nhận và làm thủ tục liên quan đến NLĐ. Tuy nhiên, việc liên hệ với bộ phận nhân sự của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng không dễ, cần nhiều giấy tờ, thời gian.

Để hạn chế vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHTN, chống lạm dụng chính sách và trục lợi, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hải Phòng Tăng Tiến Sơn cho rằng, cần nhất là ý thức tự giác của NLĐ thông qua tuyên truyền, xử lý vi phạm đủ sức răn đe. Thêm đó, tăng cường công tác kiểm tra, thẩm định hồ sơ hưởng chế độ TCTN, nếu nghi ngờ hồ sơ chưa đúng, cán bộ thực hiện thẩm tra, đối chiếu hồ sơ tiếp nhận, phối hợp BHXH các quận, huyện, thành phố và doanh nghiệp đối chiếu quyết định chấm dứt HĐLĐ gốc, HĐLĐ ký mới, xác minh trước khi giải quyết, nếu phát hiện sai phạm báo Thanh tra Sở Lao động-Thương binh và Xã hội xử lý. Thời gian tới Trung tâm Dịch vụ việc làm bố trí cán bộ có trình độ, năng lực tiếp nhận hồ sơ đăng ký hưởng TCTN, đối chiếu kỹ chứng minh nhân dân với người đến đăng ký. Quá trình tiếp nhận hồ sơ đối chiếu tỉ mỉ quyết định chấm dứt HĐLĐ và chốt tờ rời bảo hiểm thất nghiệp, đơn đăng ký, đơn đề nghị hưởng TCTN. Đối với số ngày từ khi ký HĐLĐ phải thông báo với Trung tâm Dịch vụ việc làm tăng từ 3 ngày lên 1-2 tuần./.