Những đám cháy rừng xảy ra tại miền Đông Ô-xtrây-li-a cuối năm 2019.
Con người có mối quan hệ mật thiết với thiên nhiên. Thiên nhiên cho chúng ta không khí để thở, nước sạch để uống, đất đai màu mỡ để trồng trọt chăn nuôi, thức ăn phong phú để sống khỏe mạnh và chống lại bệnh tật. Thiên nhiên giúp các nhà khoa học tìm hiểu về chức năng sinh lý của con người và cung cấp nguyên liệu sản xuất thuốc điều trị nhiều bệnh tật. Thiên nhiên thậm chí còn giúp giảm nhẹ những tác động của biến đổi khí hậu bằng cách lưu trữ khí thải gây hiệu ứng nhà kính và điều hòa lượng mưa ở từng khu vực…. Song đáng buồn, con người đang khai thác thiên nhiên vượt quá khả năng tái sinh. Trong 50 năm trở lại đây, dân số thế giới tăng gấp đôi, kinh tế thế giới tăng gần gấp 4 lần và thương mại toàn cầu tăng tới 10 lần. Nhưng đi kèm với đó, thiên nhiên đang bị tàn phá với “tốc độ hủy diệt”. Diện tích rừng suy giảm do nạn phá rừng, chỉ trong vòng 5 năm (2010 – 2015), 32 triệu ha rừng biến mất. Băng đang tan với tốc độ phi mã khi nhiệt độ trung bình toàn cầu đạt mức cao kỷ lục trong giai đoạn 2010-2019, trong khi tốc độ axit hóa đại dương tăng chóng mặt. Nước biển dâng, đất xói mòn, ô nhiễm không khí… Khoảng 20% số loài thú hoang biến mất so với đầu thế kỷ 20, 40% số loại ếch, nhái, 1/3 số lượng san hô, cá mập hay động vật biển cũng không còn.
Theo báo cáo được Liên hợp quốc công bố năm ngoái trên cơ sở nghiên cứu của hơn 150 nhà khoa học, trong số 8 triệu loài động, thực vật đang tồn tại có tới 1 triệu loài có nguy cơ biến mất khỏi trái đất. Dự báo trong 10 năm tới, cứ 4 loài mà con người biết sẽ có một loài bị xóa sổ hoàn toàn. Quá trình "hủy diệt sinh học" - tức quá trình mất dần vĩnh viễn của các loài trên trái đất - hiện đang diễn ra nhanh gấp 4 nghìn lần so với thời kỳ khủng long.
Con người đang chứng kiến tình trạng biến đổi khí hậu trầm trọng, sự xuất hiện thường xuyên hơn các thảm họa thiên nhiên khủng khiếp nhất trong lịch sử, từ cháy rừng ở Bra-xin, Mỹ, Ô-xtrây-li-a cho tới nắng nóng kỷ lục ở châu Âu hay nạn châu chấu hoành hành ở vùng sừng châu Phi và giờ là đại dịch viêm đường hô hấp cấp COVID-19 lan khắp toàn toàn cầu.
“Hành động vì Thiên nhiên” (Time for Nature) là chủ đề được UNEP lựa chọn cho Ngày Môi trường thế giới 5-6 năm nay, trong bối cảnh cộng đồng quốc tế chuẩn bị bước sang Thập niên phục hồi hệ sinh thái (2021 - 2030) với mục tiêu khôi phục mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên. Theo UNEP, đa dạng sinh học là đa dạng các sự sống trên Trái Đất. Đa dạng sinh học bao gồm 8 triệu loài trên hành tinh này - từ thực vật và động vật tới các loài nấm và vi khuẩn; hệ sinh thái của các loài này cùng đa dạng hệ gen. Đa dạng sinh học có thể được xem như mạng lưới phức tạp mà ở đó mỗi thành phần có mối quan hệ mật thiết với nhau. Khi một thành phần bị thay đổi hoặc biến mất, toàn bộ hệ thống sẽ bị ảnh hưởng, và có thể gây ra hậu quả tiêu cực. Do đó, nếu để xảy ra mất đa dạng sinh học, sự sống của toàn nhân loại sẽ chịu tác động nghiêm trọng.
UNEP cũng khẳng định tàn phá thiên nhiên chính là tàn phá cuộc sống của con người. Chăm lo cho thiên nhiên là chăm lo cho chính con người. Bởi vậy, đã đến lúc phải nhìn nhận lại mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên và đặt thiên nhiên vào trung tâm của các quyết định.
Trước thập niên phục hồi hệ sinh thái, năm 2020 là năm quan trọng đối với các quốc gia trong việc cam kết bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái, ứng phó biến đổi khí hậu, tăng cường an ninh lương thực, bảo vệ tài nguyên nước… Đây là thời điểm mỗi quốc gia cùng chung tay và có những hành động cụ thể, thiết thực vì thiên nhiên và trái đất, để con người lại có thể sống hòa hợp với thiên nhiên.
