Hơn 70 năm trôi qua, Mả Chìa (Vĩnh Bảo, Hải Phòng) vẫn hằn sâu dấu tích chiến tranh. Công tác quy tập hài cốt liệt sĩ và đồng bào tử nạn nơi đây là nhiệm vụ thiêng liêng, góp phần đưa các nạn nhân trở về với gia đình.
Từ hơn 6 giờ sáng, khi cái nắng còn chưa gắt, lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy quân sự thành phố đã có mặt tại khu vực Mả Chìa. Dụng cụ được chuẩn bị kỹ lưỡng, từng khu vực được phân công cụ thể. Mọi công việc được bắt đầu với tinh thần khẩn trương và trách nhiệm cao nhất.
Những nhát cuốc đầu tiên được thực hiện dứt khoát để bóc tách các lớp đất phía trên. Nhưng càng xuống sâu, tốc độ càng chậm lại. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi vấn, những chiếc cuốc lập tức được đặt xuống, thay vào đó là bay nhỏ, chổi mềm và đôi bàn tay của người lính.
Công việc tưởng như chỉ là đào đất, tìm kiếm, nhưng trên thực tế đòi hỏi sự chính xác, kiên trì và cẩn trọng đặc biệt. Một sơ suất nhỏ có thể làm ảnh hưởng đến hài cốt, di vật hoặc mẫu sinh phẩm. Dù bàn tay đã lấm đầy bùn đất, mồ hôi thẫm đẫm lưng áo lính, nhưng không ai rời vị trí khi công việc còn dang dở.
Đưa tay gạt những giọt mồ hôi sau nhiều giờ làm việc liên tục, thiếu tá, quân nhân chuyên nghiệp Hoàng Tuấn Anh, nhân viên lái xe Tiểu đoàn Tăng thiết giáp 34, thành viên tổ khai quật chia sẻ: “Tham gia khai quật, cất bốc hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ rất đặc biệt, vừa là trách nhiệm, vừa là niềm vinh dự đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ. Dù điều kiện làm việc ngoài trời rất vất vả, nhưng chúng tôi luôn động viên nhau giữ sự tập trung cao nhất, đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ và đồng bào tử nạn”.
Không chỉ có những người trực tiếp làm nhiệm vụ, những ngày này, giáo viên, đoàn viên thanh niên và nhân dân địa phương cũng góp sức theo cách của mình. Người thì mang nước uống, người hỗ trợ nhu yếu phẩm, người tham gia dọn dẹp khu vực lấy mẫu. Những việc làm giản dị ấy trở thành nguồn động viên đối với cán bộ, chiến sĩ đang ngày đêm thực hiện nhiệm vụ.
Chỉ sau một tuần kể từ lễ động thổ, với tinh thần “vượt nắng, thắng mưa”, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực Mả Chìa đã đạt những kết quả đáng ghi nhận. Theo Bộ Chỉ huy quân sự thành phố, đến hết ngày 3/10 (trong giai đoạn 1), lực lượng chức năng đã tìm kiếm, quy tập, phát hiện 51 hài cốt.
Theo Đại tá Vũ Kim Thắng, Phó Chính uỷ Bộ Chỉ huy quân sự thành phố, chiến tranh đã lùi xa, thời gian khắc nghiệt đang dần xóa nhòa những dấu tích lịch sử, khiến hài cốt của liệt sĩ có nguy cơ phân rã hoàn toàn vào lòng đất mẹ. Nếu không có những đợt cao điểm như “Chiến dịch 500 ngày đêm” đang được triển khai, cơ hội để đưa các anh trở về sẽ dần khép lại. Mỗi hài cốt được tìm thấy không chỉ là kết quả của công tác quy tập mà còn mở ra hy vọng chấm dứt sự chờ đợi kéo dài qua nhiều thế hệ.
"Lực lượng vũ trang thành phố luôn ghi nhớ công lao của các anh hùng liệt sĩ, đồng bào tử nạn đã hiến dâng cuộc đời cho độc lập, hoà bình của dân tộc. Sự tri ân không chỉ thể hiện trong các nghi lễ tưởng niệm mà phải được chuyển thành hành động cụ thể, kiên trì tìm kiếm và đưa các liệt sĩ về nơi an táng trang trọng", Đại tá Vũ Kim Thắng nhấn mạnh.
Nơi lưu giữ ký ức chiến tranh
Mả Chìa hôm nay chỉ là một khoảng đất nhỏ giữa vùng quê Vĩnh Bảo. Nhưng trong ký ức lịch sử, nơi đây từng là một vùng đất chất chứa nhiều đau thương, mất mát.
Căn cứ vào hồ sơ lưu trữ của Đảng bộ huyện Vĩnh Bảo và thông tin do các nhân chứng, thân nhân liệt sĩ cung cấp, trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, vào những năm 1950 - 1951, sau trận càn đánh chiếm huyện Vĩnh Bảo; thực dân Pháp lập thêm Bốt Mai Sơn trên đất Nhân Hòa (nay là xã Vĩnh Bảo).
Bốt được xây kiên cố, tường đá dầy, cao hơn 3 m, bao quanh là hào sâu và hàng rào dây thép gai... Tại đây, thực dân Pháp tổ chức đóng 1 đội quân gồm lính chính quy và lính phụ trợ, thường xuyên tổ chức các đợt lùng sục, càn quét các xã lân cận bắt giữ hàng trăm người mà chúng nghi ủng hộ cách mạng để đưa về Bốt tra tấn, sau đó đưa ra khu Mả Chìa hành quyết đến chết và chôn tại đó, nhiều hố chôn tập thể có hàng chục người.
Sau khi đất nước thống nhất, nhiều gia đình liệt sĩ đã tìm kiếm thông tin về nơi chôn cất người thân nhưng không có kết quả. Từ lời kể của những người cao tuổi, các gia đình biết được người thân có thể đã bị xử bắn tại khu vực gò Mả Chìa. Vì thế, họ dựng bia ghi tên 8 liệt sĩ và các phần mộ gió để hương khói, tưởng nhớ những người đã hy sinh.
Bộ Chỉ huy quân sự thành phố đã phối hợp UBND các xã Vĩnh Bảo, Vĩnh Hải, Vĩnh Am, thân nhân liệt sĩ và các nhân chứng lịch sử tiến hành xác minh từ hồ sơ lưu trữ, tài liệu lịch sử, lời kể nhân chứng đến khảo sát thực địa và hội thảo về khu vực Mả Chìa. Viện Thiết kế thuộc Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật hỗ trợ nhân lực, thiết bị chuyên dụng khảo sát hiện trạng dưới bề mặt đất, qua đó giúp khoanh vùng những vị trí nghi vấn, tạo thêm cơ sở khoa học cho công tác tìm kiếm, quy tập.
Thiếu tá, quân nhân chuyên nghiệp Đào Bá Dương, Ban Chỉ huy quân sự phường An Hải, thành viên lấy mẫu chia sẻ hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực Mả Chìa là quá trình ghép nối từng mảnh ký ức, từng trang tài liệu và từng dấu tích còn lại để tìm lại một phần lịch sử đã bị chiến tranh và thời gian phủ lấp.
Bởi vậy, việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Mả Chìa mang ý nghĩa vượt lên trên một cuộc khai quật. Đó là sự trở về. Sau khi hoàn thành công tác tìm kiếm, khai quật, các hài cốt dự kiến được an táng tại khu vực Mả Chìa; đồng thời nghiên cứu đầu tư xây dựng nơi đây trở thành Khu tưởng niệm các liệt sĩ và đồng bào tử nạn trong kháng chiến chống thực dân Pháp.
Một “địa chỉ đỏ” được hình thành sẽ là nơi để các thế hệ hôm nay hiểu hơn về giá trị của hòa bình, về sự hy sinh của những người đã nằm lại và về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Theo phương án, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực Mả Chìa dự kiến thực hiện theo 2 giai đoạn. Giai đoạn 1: khai quật toàn bộ khu vực khoảng 250 m² còn lại; giai đoạn hai tiếp tục mở rộng phạm vi tìm kiếm khoảng 350 - 500 m², trên cơ sở kết quả thực tế của giai đoạn 1.
.jpg "Hỗ trợ 5 ca mổ tim bẩm sinh ở xã Vĩnh Bảo")
