Hành trình từ Tây Yên Tử đến những di sản của Hải Phòng

Theo lối rừng thiêng, chạm vào chiều sâu di sản

Chúng tôi xuất phát từ Tây Yên Tử vào một sáng đầu năm, khi trời đất vừa chuyển giao, mở màn những khởi đầu mới. Con đường nhỏ len giữa rừng thông, rừng trúc, thỉnh thoảng mở ra những khoảng không thoáng đãng. Không gian ấy mang một vẻ tĩnh lặng rất riêng, như thể thiên nhiên đang lắng lại để người lữ khách bước vào trạng thái lắng nghe và cảm nhận.

Tây Yên Tử hiện ra khoáng đạt và tĩnh lặng, như một khoảng đệm để du khách rũ bỏ nhịp sống vội vã trước khi bước vào không gian di sản phía trước. Từ khu trung tâm, chúng tôi lựa chọn đi cáp treo lên chùa Thượng (còn gọi là chùa Kim Quy). Nhìn từ trên cao, toàn bộ rừng núi Tây Yên Tử hiện ra xanh thẫm và tầng tầng lớp lớp, tạo nên bức tranh thiên nhiên hùng vĩ mà thanh tịnh.

Quần thể Tây Yên Tử được tổ chức thành một không gian hành hương liền mạch, từ cổng trời, chùa Hạ, hệ thống cáp treo lên chùa Thượng, đến quảng trường, cổng Thiên Tây Môn với dấu ấn “bàn chân Phật”. Rẽ khỏi trục chính, chúng tôi tìm đến Chùa Am Vãi, ngôi chùa cổ được xây dựng từ thế kỷ 12-13, nằm ở độ cao hơn 700 m, tựa lưng vào núi, hướng ra thung lũng và dòng sông phía xa. Không gian nơi đây vừa hoang sơ, vừa trầm mặc, gợi cảm giác giao hòa giữa con người và thiên nhiên, giữa quá khứ và hiện tại.

Rời Tây Yên Tử, con đường mở dần về phía Nam. Đặt chân tới Côn Sơn - Kiếp Bạc trong những ngày đầu Xuân, tôi cảm nhận rõ sự tiếp nối của mạch nguồn văn hóa tâm linh. Côn Sơn - Kiếp Bạc hiện lên giữa núi rừng như một khoảng lắng của thời gian, nơi thiên nhiên và lịch sử hòa quyện trong vẻ trầm mặc, linh thiêng. Những bậc đá rêu phong dẫn lối qua hàng thông cổ thụ, để mỗi bước chân như chạm vào dấu tích của bao thế kỷ hành hương và tu tập. Trong không gian tĩnh tại ấy, tiếng chuông chùa ngân nhẹ theo gió, lan xa giữa thung lũng, khiến lòng người tự nhiên lắng lại. Những ngày đầu Xuân mới, Côn Sơn - Kiếp Bạc khoác lên mình vẻ yên ả rất riêng, vừa thiêng liêng, vừa gần gũi như một chốn trở về. Chính sự giao hòa giữa cảnh sắc, tâm linh và ký ức lịch sử làm nên sức hút bền bỉ cho miền di sản này.

Rời Côn Sơn - Kiếp Bạc, hành trình của chúng tôi đến với chùa Thanh Mai. Ngôi chùa nằm giữa rừng, với vẻ giản dị, cổ kính, không phô trương, nhưng lại gợi cảm giác an yên rất rõ. Trong làn sương mỏng, mái chùa như hòa vào màu xanh của rừng, tạo nên bức tranh tĩnh tại hiếm gặp. Tiếp nối mạch di sản, chùa Nhẫm Dương và động Kính Chủ mở ra một không gian khác, nơi thiên nhiên và tín ngưỡng hòa quyện rõ nét…

Đi từ Tây Yên Tử về Côn Sơn - Kiếp Bạc, chúng tôi có cảm giác như đang đi theo một câu chuyện xuyên suốt. Mỗi di tích mang một nét đẹp riêng, nhưng đều khiến lòng mình lắng lại. Chính cảm giác ấy giúp hành trình đầu năm mới của du khách thêm ý nghĩa, cũng làm nên chiều sâu cho con đường du lịch di sản...

Liên kết để đánh thức con đường du lịch di sản

Nếu ở phần đầu hành trình, những người làm báo như chúng tôi được “dẫn dắt” bằng cảnh quan, không gian và cảm xúc, thì ở chặng sau, câu chuyện liên kết lại, hiện lên rõ hơn qua những tầm nhìn chiến lược trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Con đường du lịch từ Tây Yên Tử đến Côn Sơn - Kiếp Bạc không chỉ là sự nối dài của các tuyến tham quan, mà là sự kết nối của một không gian di sản sống, trải dài qua nhiều địa phương, nhiều lớp lịch sử và nhiều cộng đồng cùng chia sẻ trách nhiệm gìn giữ.

Theo ông Jonathan Baker, Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, giá trị lớn nhất của quần thể di sản này không nằm ở từng điểm riêng lẻ, mà ở sự kết nối xuyên suốt giữa núi non, chùa tháp, tuyến hành hương và đời sống tâm linh đương đại. Đây là “một di sản sống”, nơi các giá trị văn hóa và tinh thần không chỉ được lưu giữ, mà còn đang tiếp tục được thực hành, lan tỏa trong cộng đồng.

Câu chuyện liên kết tuyến Tây Yên Tử với các di sản ở Hải Phòng không còn đơn thuần là mở thêm tour, thêm tuyến, mà là tổ chức lại không gian trải nghiệm. Du khách không chỉ “đến nơi”, mà được dẫn dắt đi theo một mạch văn hóa, từ cội nguồn Thiền phái Trúc Lâm đến những dấu ấn còn hiện diện trong đời sống hôm nay.

Như Phó thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính từng khẳng định, quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là một không gian di sản liên hoàn, thống nhất, được UNESCO đánh giá cao chính bởi cách tiếp cận theo chuỗi, liên tỉnh, một mô hình còn mới ở Việt Nam. Theo ông, giá trị nổi bật toàn cầu của di sản không chỉ nằm ở từng di tích mà ở sự kết nối, xuyên suốt giữa các không gian văn hóa - lịch sử - tâm linh trong một chỉnh thể thống nhất.

Vì thế, Phó thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế phối hợp liên tỉnh thực chất, thường xuyên và hiệu quả giữa các địa phương, trong đó Hải Phòng giữ vai trò quan trọng ở điểm cuối hành trình, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị của Trúc Lâm. Việc gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch văn hóa bền vững, có trách nhiệm, được xác định không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là cam kết với cộng đồng quốc tế và với các thế hệ tương lai.

Ở tầm gần hơn, liên kết còn là câu chuyện của cộng đồng địa phương. "Khi các điểm đến được kết nối thành một hành trình hoàn chỉnh, người dân không còn đứng ngoài du lịch, mà trở thành một phần của trải nghiệm...”, Bí thư Đảng ủy phường Trần Hưng Đạo Nguyễn Minh Thắng nói.

Con đường du lịch từ Tây Yên Tử đến các di sản của Hải Phòng chỉ bền vững khi được đặt trên ba trụ cột: liên kết không gian, thống nhất quản lý và sự tham gia của cộng đồng...