Hẻm và Người…
Hẻm Sài Gòn mang nhiều hơi thở cuộc sống. Theo thời gian, hẻm ngõ hình thành nên lối sống quần cư đặc biệt, không chỉ là con đường để di chuyển, mà còn là nơi sinh sống bằng buôn bán ngay trong nhà, trước nhà. Nếu có sân thì bày vài cái ghế, kê vài cái bàn thành chỗ bán cà phê. Trong hẻm, cái hàng hiên nho nhỏ cũng thành chỗ cho xe cơm tấm, gánh bún bò… “trú ngụ”. Cột đèn gần nhà cũng có thể đặt xe bánh mì bình dân. Hẻm Sài Gòn mang nhiều hơi thở hằng ngày của đời sống tiểu thị dân. Ban đêm vắng lặng. Mờ sáng rộn ràng, nhộn nhịp những hàng quán bày dọn chào ngày mới. Chính cái bận rộn sinh tồn ấy khiến con người trong những xóm nhỏ dễ dàng gần gũi, thân thiết nhau.
Lang thang ngõ hẻm Sài Gòn.
Có những con hẻm vào buổi sáng, phần đường trước nhà nào thì nhà ấy tự quét dọn sạch sẽ, người già trong hẻm mang ghế ra cổng ngồi; trẻ nhỏ vui vẻ chạy nhảy. Dù là người ngụ cư hay người Sài Gòn chính gốc, hẻm Sài Gòn cũng luôn bao dung không phân biệt. Trong mỗi con hẻm dường như luôn lưu giữ không gian riêng, phản ánh nét văn hóa của những miền quê khác nhau.Ngoài đường vội vã, náo nhiệt bao nhiêu, trong hẻm vẫn từng nhịp chầm chậm, nhởn nha, dung dị bấy nhiêu. Hẻm tuy chật chội nhưng thử hình dung cuộc sống đô thị Sài Gòn lúc nào đó mất đi những con hẻm ấy sẽ ra sao nhỉ?
Dù hằng ngày người đi lại tấp nập, nhưng ít ai để ý trên đoạn đường ngắn khoảng 200 m trên chợ Xã Tây, đường Phù Đổng Thiên Vương, phường 11, quận 5 có tới 3 hẻm cũ từng mang tên Đại Khánh Lý (số 3), Dư Lạc Lý (số 23), Hải Nam Lý (số 18). Nhiều cảnh trong "Người tình" (LAmant) của Pháp được thu hình tại những hẻm này. Bộ phim mô tả mối tình lãng mạn giữa cô gái Pháp và chàng trai Hoa kiều con nhà đại điền chủ miền Tây. Hẻm 334ChuVăn An, hẻm làng dệt Bảy Hiền được ví như “trận đồ bát quái” với nhiều nhánh đường to nhỏ, chồng chéo, chằng chịt. Nếu không phải là người dân trong hẻm thật khó tìm được lối ra trong mê hồn trận. Hẻm Đoàn Văn Bơ dài vô tận mà tên gọi từng khu vực chỉ có người dân sống ở đây mới hiểu như kho 2, kho 3, kho 4, kho 5… Cũng có hẻm dài thẳng tắp với hàng loạt nhánh cắt ngang như Bùi Thị Xuân nối từ quận Phú Nhuận tới quận Tân Bình; cùng tên gọi nhưng hẻm Bùi Thị Xuân (quận 1) chưa tới 10 m lại được gọi là hẻm Graffiti.
Những con hẻm thông đường lớn còn giúp phần nào giải quyết nạn kẹt xe những giờ tan tầm. Bởi vậy, hễ ai nói rành đường phố Sài Gòn, cũng phải rành luôn mấy con đường lớn, nhỏ, để lỡ đường kẹt xe biết cách mà “luồn lách” cho kịp giờ. Dù dài hay ngắn, ngoằn ngoèo hay thẳng tắp tinh tươm, những con hẻm vẫn đêm ngày gánh vác, sẻ chia những nhọc nhằn và chuyên chở những câu chuyện tình đời, tình người nơi phố thị.
“Thực đơn” của hẻm
Ai có thể tự tin nói rằng mình đi hết tất cả con hẻm ở Sài Gòn, để khi nói đến, người “sành hẻm” sẽ kể vanh vách những “thực đơn” của hẻm. Hẻm 144 Pasteur, dài hơn 100 m, lối lên nhà hàng trên đường Pasteur là điểm check-in yêu thích của nhiều bạn trẻ Sài thành. Hai bức tường đầy màu sắc vẽ kín những dòng chữ ghi tên các địa danh hay trái cây đặc trưng của ViệtNamtrở thành background sống ảo lý tưởng. Buổi tối, nhiều dây đèn vàng giăng khắp biến con hẻm thành đường ánh sáng lung linh ảo diệu. Hẻm 41 Phạm Ngọc Thạch với bức tường trắng cũ kỹ trở nên sinh động vô cùng nhờ những câu slogan và hình vẽ thú vị trải dài từ đầu đến cuối hẻm. Du khách khi đến Sài Gòn cũng tỏ ra thích thú chụp trăm kiểu ảnh khi có dịp ngang qua con hẻm đầy chất nghệ thuật này.
Hẻm 76, hay còn được mệnh danh là "thiên đường ẩm thực" nằm trên phố Hai Bà Trưng, gần đoạn giao với Lý Tự Trọng của quận 1.
Hay dễ dàng tìm thấy đặc sản đường phố Sài Gòn như bò bía, bánh khọt, thịt nướng đến bún thái, bún bò, ốc… tại hẻm 76 đường Hai Bà Trưng. Những người bán hàng ở đây dọn hàng từ 14 giờ 30 đến khoảng 19 giờ thì bán hết sạch. Một con hẻm khác trên đường Trần Cao Vân chừng vài chục mét nhưng đủ loại hàng quán, từ cà phê tới ăn uống, ẩm thực theo kiểu 3 miền. Đầu hẻm là những quán ăn sang trọng, nhưng càng vào bên trong, không gian thoáng đãng, quán xá giản dị, gần gũi từ những cái tên. Tọa lạc trên đường Lê Thánh Tôn (quận 1), hẻm Nhật Bản, nơi tập trung nhiều nhà hàng Nhật. Tới đây bạn sẽ có cảm giác như đang len lỏi trong một hẻm nhỏ ở thành phố Tokyo. Hầu hết thực khách sau khi thưởng thức đủ loại ẩm thực Nhật ở đây sẽ tranh thủ tạo dáng trước những cửa tiệm màu gỗ nâu trầm có chiếc rèm nhỏ buông phía trước, mang đậm phong cách của xứ sở hoa anh đào.
Còn biết bao con hẻm với những nét riêng nằm trong lòng thành phố như hẻm Hào Sĩ Phường (quận 5) với tuổi đời hơn trăm năm nhưng vẫn giữ được nét đặc trưng riêng của cộng đồng người Hoa sống ở Chợ Lớn; hẻm Ông Tiên (hẻm 96 Phan Đình Phùng, quận Phú Nhuận) với những câu chuyện dễ thương từ những con người không giàu có gì ngoài tấm lòng san sẻ với cộng đồng, từ tủ thuốc, bình trà đá, tiệm bơm vá xe đến cả dịch vụ mai táng miễn phí cho người lao động nghèo… Tất cả đều bình dị, nghĩa tình, hào sảng như người Sài Gòn bao năm vẫn thế!
Chúng ta vẫn thường đi qua, vẫn quen thấy những ngõ hẻm, những đường phố nhưng chúng ta có thật sự hiểu biết những gì chất chứa lắng đọng dấu ấn thời gian trong những căn phố tưởng rất đỗi bình thường đó chưa? Và các con hẻm nơi đây gần như là những bảo tàng thu nhỏ ghi lại cuộc sống bộn bề của phố cổ hơn 300 năm.
Gia Minh
