Hiện đại hóa hệ thống khí tượng thủy văn, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội

Hệ thống trạm quan trắc ngày càng hiện đại

Ngày 3/10/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 41 sáp nhập Sở Thiên văn và Đài Thiên văn Phù Liễn vào Bộ Công chính và Giao thông, với tên gọi Sở Khí tượng. Sự kiện đánh dấu thời điểm lịch sử ra đời ngành khí tượng thủy văn Việt Nam.

Sự ra đời và phát triển của ngành khí tượng thủy văn gắn liền với thành phố Hải Phòng. Năm 1902, Trạm khí tượng Phù Liễn (thuộc phường Kiến An ngày nay) được xây dựng. Đây là trạm được xây dựng sớm nhất Đông Dương với tên gọi là Tổng cục Thiên văn xứ Đông Pháp. Giáo sư Nguyễn Xiển là người Việt Nam đầu tiên được tuyển vào ngạch khí tượng Đông Dương, năm 1941, được cử làm Trưởng đài thiên văn Đông Dương ở Phù Liễn. Đến năm 1945, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao phó trọng trách Giám đốc Nha Khí tượng Việt Nam đầu tiên Việt Nam.

Với vị trí giáp vịnh Bắc Bộ, thành phố Hải Phòng chịu tác động mạnh mẽ của các hiện tượng thời tiết bão, áp thấp nhiệt đới và dòng chảy thủy văn. Đây là địa bàn có vai trò then chốt trong mạng lưới khí tượng thủy văn quốc gia.

Thời gian qua, trên địa bàn thành phố, mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn quốc gia không ngừng được bổ sung. Các thiết bị quan trắc được chuyển đổi từ thủ công, bán thủ công sang hoàn toàn tự động. Số liệu quan trắc được thu thập chính xác, kịp thời phục vụ tốt cho công tác dự báo, cảnh báo thiên tai.

Phó giám đốc Đài Khí tượng thủy văn thành phố Nguyễn Hồng Sinh cho biết, hiện tại, mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia tại khu vực đông Hải Phòng có 3 trạm khí tượng, gồm: Trạm khí tượng môi trường Phù Liễn, Trạm khí tượng hải văn Hòn Dấu và Trạm khí tượng hải văn và thám không Bạch Long Vĩ; 9 trạm thủy văn, 1 trạm ra đa thời tiết Phù Liễn, 2 trạm đo mưa tự động.

Tại khu vực tây Hải Phòng có 9 trạm khí tượng thủy văn, trong đó 2 trạm khí tượng và 7 trạm thủy văn. Mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia trên địa bàn thành phố đáp ứng được yêu cầu về công tác theo dõi, giám sát, dự báo và cảnh báo thiên tai khí tượng thủy văn phục vụ phát triển kinh tế địa phương. Trong đó, Trạm ra đa Phù Liễn được đưa vào khai thác từ năm 2017, dự báo, cảnh báo sớm các hiện tượng thời tiết nguy hiểm: bão gần bờ, dông, tố lốc, mưa lớn, mưa đá, sương muối. Chất lượng dự báo, cảnh báo các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn, không khí lạnh… ngày càng nâng cao; bản tin dự báo đa dạng, thông tin chi tiết hơn phục vụ hiệu quả phòng chống thiên tai, sản xuất, nhất là lĩnh vực nông nghiệp, thuỷ sản, kinh tế biển.

Không ngừng hoàn thiện về quy mô

Theo Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Minh Thành, tại Quyết định 1970/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược phát triển ngành khí tượng thủy văn đến năm 2030, tầm nhìn 2050, đặt ra mục tiêu đến năm 2030, tự động hóa đạt 100% trạm khí tượng ven biển và hải đảo; tiếp tục đan dầy và hiện đại hóa hệ thống trạm quan trắc radar; phát triển, hoàn thiện mạng lưới trạm quan trắc khí tượng thủy văn theo nhu cầu riêng của ngành, địa phương, tổ chức, cá nhân, góp phần phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, phòng chống thiên tai.

Đối với Hải Phòng, do đặc thù vị trí ven biển, chịu tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu nên việc đầu tư, tăng mật độ trạm quan trắc khí tượng thủy văn là rất cần thiết.

Theo dự thảo quy hoạch mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, thành phố Hải Phòng được quy hoạch 53 trạm quan trắc, gồm 5 trạm khí tượng bề mặt, 12 trạm đo mưa độc lập, 1 trạm khí tượng trên cao, 2 trạm ra đa thời tiết, 2 trạm định vị sét, 11 trạm thủy văn, 2 trạm hải văn, 2 trạm ra đa biển, 1 trạm phao biển, 1 trạm bức xạ và 14 trạm đo mặn. Thành phố cũng đề xuất tăng thêm 2 trạm khí tượng thủy văn gồm 1 trạm khí tượng bề mặt trên khu vực đảo Cát Hải và 1 trạm hải văn trên khu vực đảo Cát Bà.

Để tăng mật độ dày quan trắc nhằm phục vụ công tác phòng chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội, từ năm 2021, thành phố có Quyết định 505/QĐ-UBND phê duyệt danh mục các công trình và chủ công trình phải tổ chức quan trắc khí tượng thủy văn. Thành phố có khoảng 50 công trình phải tổ chức quan trắc khí tượng thủy văn, gồm sân bay dân dụng, bến cảnh thuộc cảng biển, cáp treo phục vụ tham quan du lịch và vườn quốc gia.

Việc quy định các công trình bổ sung hoạt động quan trắc khí tượng thủy văn góp phần tăng độ dày trạm quan trắc, phục vụ việc dự báo kịp thời, chính xác hơn. Ngoài ra, thành phố đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực khí tượng thủy văn.

Cuối năm 2023, Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) hoàn thành đề án “Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu khí tượng thủy văn và giám sát biến đổi khí hậu” bảo đảm cập nhật, quản lý, khai thác bằng hệ thống công nghệ thông tin. Đề án nhằm nâng cao năng lực, hiệu quả công tác quản lý về khí tượng thủy văn và biến đổi khí hậu, phòng, tránh và giảm nhẹ thiệt hại thiên tai, góp phần bảo đảm quốc phòng - an ninh và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.