(HPĐT)- Mùa đông năm 2021 đến sớm và theo dự báo, có nhiều đợt rét đậm, rét hại hơn so với năm 2020. Sự diễn biến bất thường, thay đổi đột ngột, không theo quy luật cũ là biểu hiện, ảnh hưởng rất rõ nét của biến đổi khí hậu (BĐKH) đối với đời sống. Để ứng phó những thay đổi này, việc nâng cao năng lực dự báo là rất cần thiết.
Trước diễn biến phức tạp của thời tiết, Đài Khí tượng thủy văn khu vực Đông Bắc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo.
Trong ảnh: Kỹ thuật viên Đài Khí tượng thủy văn khu vực Đông Bắc kiểm tra thiết bị đo gió.
Vẫn bị động trước thời tiết dị thường
Hiện trên địa bàn thành phố có 3 trạm khí tượng, 9 trạm thuỷ văn, 3 trạm hải văn và 1 trạm ra-đa do Đài Khí tượng thủy văn khu vực Đông Bắc quản lý. Với hệ thống trạm khí tượng thủy văn hiện có, Đài Khí tượng thủy văn khu vực Đông Bắc đáp ứng công tác cảnh báo, dự báo các hiện tượng thời tiết, thủy văn nguy hiểm xảy ra tại khu vực Đông Bắc, trong đó có thành phố Hải Phòng. Như trạm ra-đa thời tiết Phù Liễn cho phép phát hiện sự di chuyển của gió và các cấu phần của nó trong các hiện tượng thời tiết cực đoan như xoáy lốc nhiệt đới, bão và tố trong bán kính 200 km; đồng thời có thể phát hiện lượng mưa 1 mm/giờ trong bán kính hơn 450 km; giúp hỗ trợ công tác dự báo, cảnh báo thời tiết cực ngắn và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như: giông, tố, lốc, mưa đá, áp thấp nhiệt đới và bão. Bên cạnh đó, để nâng cao năng lực dự báo, hằng ngày, Đài Khí tượng thủy văn (KTTV) khu vực Đông Bắc cùng các Đài KTTV các tỉnh, thành phố và Trạm ra-đa Phù Liễn tổ chức thảo luận dự báo trên hệ thống trực tuyến. Qua đó, giúp cảnh báo sớm những hiện tượng thời tiết bất thường, nguy hiểm như bão, giông, tố, lốc, mưa đá, mưa lớn có nguy cơ gây lũ, lụt, sạt lở đất ở các địa phương.
Mặc dù hệ thống quan trắc, dự báo khí tượng thủy văn được tăng cường, đội ngũ dự báo làm chủ công nghệ, song trong không ít tình huống vẫn “trở tay không kịp”. Hiện nay, cơ quan dự báo khí tượng thường chỉ đưa ra dự báo khoảng thời gian và không gian có thể diễn ra, còn thiếu những thông tin dự báo về thời gian và địa điểm chính xác đối với các loại thời tiết cực đoan. Đơn cử, ngày 21-8-2021, các khu vực nội thành Hải Phòng ghi nhận trận mưa lớn lịch sử. Lượng mưa lớn tập trung ở các quận: Lê Chân, Hồng Bàng, Ngô Quyền, với lượng mưa ghi nhận được tới 180 mm/giờ, gây ngập lụt trầm trọng. Tuy nhiên, bản tin thời tiết dự báo trước đó khoảng 3 giờ dựa trên căn cứ mưa đối lưu và tính toán lượng mưa khoảng 120-150 mm. Việc dự đoán chưa thực sự chuẩn xác về thời gian, khu vực ảnh hưởng không ít đến việc ứng phó của cơ quan chức năng và người dân, có khi “trở tay không kịp”.
Nâng cao năng lực dự báo
Hiện nay, tần suất xuất hiện kiểu thời tiết dị thường khá lớn. Theo tiến sĩ Đỗ Đình Chiến, Giám đốc Trung tâm tư vấn dịch vụ KTTV và BĐKH, đơn vị tư vấn thực hiện Đề án đánh giá khí hậu của thành phố cho biết: Thực hiện đề án, nhóm nghiên cứu so sánh xu hướng thay đổi thời tiết trong 2 thời kỳ: từ năm 1961 đến 2007 và từ năm 2017 đến nay. Qua nghiên cứu, khẳng định BĐKH gây sự nhiễu loạn thời tiết, gia tăng kiểu thời tiết cực đoan với những diễn biến dị thường, như số cơn bão mạnh tăng, mùa bão ở nước ta bắt đầu sớm hơn và kết thúc muộn hơn, diễn biến quỹ đạo bão thất thường, rất khó lường. Bên cạnh đó, những trận mưa lớn với lưu lượng gấp 2, gấp 3 trận mưa lớn nhất từng được ghi nhận trước đây và chỉ tập trung ở một khu vực. Những hình thái thời tiết cực đoan, khắc nghiệt như những ngày nắng nóng gay gắt, số ngày rét đậm và rét hại xuất hiện, kéo dài hơn so với thời điểm nhiều năm trước. Bên cạnh đó, BĐKH làm nước biển dâng cao, gây ùn ứ nước sông hồ, gia tăng mức độ ngập lụt. Cùng với đó, tình trạng xâm nhập mặn diễn ra nhanh hơn. Hiện nay, độ mặn 1‰ tiến sâu vào đất liền 40 km ở sông Kinh Thầy, 35 km ở trên sông Đá Bạch, 32 km trên sông Lạch Tray và 28 km ở sông Cấm và Văn Úc. Trong 9 tháng của năm 2021, khu vực Hải Phòng chịu ảnh hưởng của 11 đợt không khí lạnh, 8 đợt mưa lớn diện rộng. Nhiệt độ các tháng đều cao hơn trung bình năm trước. Thực tế đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đầu tư cho hoạt động giám sát, cảnh báo thiên tai.
Do đó, kế hoạch hành động ứng phó BĐKH của thành phố giai đoạn 2021- 2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định việc bảo đảm hiệu quả, chất lượng công tác dự báo, cảnh báo thời tiếtlà nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu. Cùng với hệ thống trạm KTTV hiện có trên địa bàn, thành phố đang và tiếp tục có nhiều giải pháp góp phần bảo đảm chất lượng công tác dự báo, cảnh báo thiên tai. Để bổ sung, hoàn thiện mạng lưới trạm quan trắc KTTV theo quy định, giai đoạn 2021-2025, thành phố thực hiện dự án xây dựng trạm quan trắc KTTV trên đảo Cát Bà với tổng kinh phí 15 tỷ đồng. Cùng với đó, Đài KTTV khu vực Đông Bắc đang thực hiện khảo sát, xây dựng, nâng cấp trạm khí tượng, thủy văn theo Quyết định số 90/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch mạng lưới quan trắc tài nguyên và môi trường quốc gia giai đoạn 2016 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030. Sự tăng cường hệ thống quan trắc và năng lực dự báo góp phần từng bước khắc phục tình trạng “trở tay không kịp” trong dự báo thời tiết cực đoan./.
Bài: NGUYÊN MAI - Ảnh: TRUNG KIÊN
