Hiến kế để văn hoá phát triển tương xứng với kinh tế

Sáng 4/12, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10 Quốc hội khoá XV, đại biểu Quốc hội thảo luận ở hội trường về một số báo cáo công tác nhiệm kỳ.

Phát biểu ở hội trường về các báo cáo công tác nhiệm kỳ 2021 - 2026 của Chủ tịch nước, Chính phủ, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Uỷ viên Thành uỷ, Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng đánh giá cao báo cáo tổng kết nhiệm kỳ 2021 - 2026 của Chính phủ.

Một nhiệm kỳ nhiều dấu ấn

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đã chỉ ra một số dấu ấn cụ thể, đó là ổn định kinh tế vĩ mô và duy trì tăng trưởng cao, đưa quy mô GDP từ 346 lên 510 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 5.000 USD và thuộc nhóm các nền kinh tế có tốc độ phục hồi nhanh nhất sau đại dịch.

Tổ chức phòng chống dịch Covid-19 thành công, thực hiện chiến lược ngoại giao vaccine hiệu quả, bảo vệ tính mạng nhân dân trong giai đoạn khó khăn nhất. An sinh xã hội được đặt lên hàng đầu, chi 1,1 triệu tỷ đồng cho các chính sách xã hội, xóa trên 334 nghìn nhà tạm, nhà dột nát - vượt mục tiêu 5 năm 4 tháng.

Hạ tầng chiến lược có bước đột phá, hoàn thành 3.245 km cao tốc và 1.711 km đường ven biển, đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm về năng lượng, hàng không, hạ tầng số.

"Nhiệm kỳ này, thể chế được hoàn thiện mạnh mẽ, Chính phủ trình và ban hành số lượng lớn các luật, nghị định, nghị quyết, tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho phát triển. Đối ngoại - hội nhập quốc tế nâng tầm, củng cố quan hệ với 195 nước, nâng cao uy tín Việt Nam trên trường quốc tế. Công tác quốc phòng, an ninh, trật tự xã hội được bảo đảm trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới phức tạp", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga phát biểu ở hội trường.

Những kết quả ấy đã khẳng định sự nỗ lực, dấn thân và tinh thần trách nhiệm rất cao của Chính phủ trong một nhiệm kỳ nhiều biến động chưa từng có.

Nỗi day dứt văn hoá - xã hội chưa phát triển tương xứng

Bên cạnh những thành tựu rất đáng trân trọng, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đã nhấn mạnh một vấn đề lớn mà bản thân đại biểu trăn trở về văn hoá, lối sống và sự phát triển của hệ giá trị xã hội.

"Trong kỳ họp cuối cùng của Quốc hội khóa XIV, tôi đã từng phát biểu về nỗi day dứt lớn nhất của mình là văn hoá - xã hội chưa phát triển tương xứng với kinh tế. Đời sống tinh thần, lối sống, đạo đức xã hội còn nhiều điều khiến chúng ta phải trăn trở", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga chia sẻ khi phát biểu ở hội trường.

5 năm qua, Chính phủ, các cấp, ngành, địa phương đã rất nỗ lực, nhiều lĩnh vực văn hoá - xã hội có tiến bộ đáng ghi nhận nhưng phải thẳng thắn rằng đến hôm nay, những nỗi day dứt ấy vẫn chưa hết hẳn.

"Chúng ta vẫn đang đối mặt với những biểu hiện xuống cấp văn hoá, lệch chuẩn lối sống, khủng hoảng giá trị trong một bộ phận xã hội và những điều này chưa thật sự được nhận diện đầy đủ như một thách thức mang tính chiến lược trong báo cáo tổng kết nhiệm kỳ. Vấn đề văn hoá - lối sống cần được nhận diện đầy đủ hơn như một điểm nghẽn chiến lược", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị.

Khoảng cách ngày càng rộng ra giữa phát triển vật chất và phát triển văn hoá - con người. Khi hạ tầng bứt phá, thể chế đổi mới mạnh mẽ, kinh tế tăng tốc, thì đáng lẽ những biến chuyển tích cực về lối sống, ứng xử, đạo đức cũng phải đi kèm nhưng thực tế còn nhiều hạn chế về lĩnh vực văn hóa, đặc biệt là lối sống.

"Bạo lực học đường, bạo lực gia đình vẫn diễn biến phức tạp. Lừa đảo trực tuyến, cờ bạc, nghiện game, nghiện mạng xã hội lan rộng, nhất là ở giới trẻ. Văn hoá ứng xử nơi công cộng, trong giao thông, trên môi trường mạng còn nhiều bất cập. Chủ nghĩa thực dụng, sính vật chất, tâm lý hời hợt, ưa nổi tiếng nhanh đang ảnh hưởng đến một bộ phận thanh niên", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga chỉ ra cụ thể.

Thiết chế văn hoá nền tảng có dấu hiệu đang nứt gãy nhưng chưa trở thành trọng tâm chính sách. Gia đình, nhà trường, cộng đồng, không gian mạng là bốn trụ cột hình thành nhân cách thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, gia đình có dấu hiệu suy yếu về vai trò giáo dục. Nhà trường còn nhiều khó khăn trong thiếu giáo viên, quá tải sĩ số, sắp xếp mạng lưới cơ học. Không gian mạng tràn ngập nội dung độc hại, trong khi “sức đề kháng văn hoá” của người dân chưa thực sự được nâng cao. Thiết chế văn hoá cơ sở ở nhiều nơi còn xuống cấp, thiếu nhân lực văn hoá chất lượng cao.

Những điều này mới chỉ được nhắc rải rác ở các phần của báo cáo, chưa được đặt thành một vấn đề chiến lược cần giải pháp ở tầm quốc gia.

Những chính sách văn hoá còn nghiêng nhiều hơn về phong trào, sự kiện, di sản, chưa thực sự đi thẳng vào những biểu hiện khủng hoảng giá trị.

Nhiệm kỳ này có nhiều thành công trong vinh danh UNESCO, phát triển du lịch, tổ chức lễ hội, phát triển công nghiệp văn hoá nhưng cốt lõi của văn hoá là chuẩn mực sống, là giá trị đạo đức, là nhân cách con người vẫn chưa được lượng hóa và chưa có một chiến lược thật sự mạnh mẽ để giải quyết.

"Chúng ta phát triển rất nhanh hạ tầng vật chất, nhưng hạ tầng tinh thần - tức đời sống văn hoá, hệ giá trị, lối sống lại phát triển có phần chậm hơn. Vì vậy, tôi kiến nghị nhiệm kỳ tới, Chính phủ cần đặt văn hoá - lối sống lên hàng đầu với một tinh thần mới, coi đây là đột phá của đột phá với 5 trọng tâm", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị.

5 trọng tâm mà đại biểu chỉ ra gồm: Xây dựng chiến lược quốc gia về văn hoá và lối sống trong kỷ nguyên số, gắn với gia đình - nhà trường - cộng đồng - không gian mạng; thiết lập bộ chỉ tiêu về văn hoá, đạo đức xã hội, hành vi ứng xử, như một phần bắt buộc trong hệ thống chỉ tiêu phát triển quốc gia; lấy văn hoá công vụ, văn hoá chính trị, văn hoá pháp quyền làm gương dẫn dắt xã hội; phát triển mạnh mẽ công tác truyền thông chính sách mang tính giáo dục giá trị, không chỉ chống xấu - độc, mà còn xây dựng “sức đề kháng văn hoá” cho người dân; đầu tư cho thiết chế văn hoá cơ sở và đội ngũ làm công tác văn hoá, coi đây là đầu tư lâu dài cho chất lượng con người Việt Nam.

Nhiệm kỳ 2021 - 2026 là nhiệm kỳ Chính phủ đã để lại nhiều dấu ấn rất đáng tự hào nhưng để phát triển bền vững, điều quan trọng nhất ở giai đoạn tới là xây dựng một nền tảng văn hoá - lối sống vững chắc, một hệ giá trị được củng cố, một xã hội có chiều sâu nhân văn. Đây mới là sức mạnh nội sinh lớn nhất của dân tộc trong chặng đường phát triển mới để làm nền tảng tạo đà cho sự phát triển chung.