Triệu chứng của bệnh
Việc chẩn đoán bệnh tâm thần phân liệt cần được các bác sĩ chuyên khoa tâm thần thực hiện. Tuy nhiên, khi một người có những dấu hiệu sau có thể gợi ý chúng ta nghĩ đến bệnh tâm thần phân liệt:
- Hoang tưởng: Có nhiều dạng hoang tưởng. Hoang tưởng là những ý tưởng sai lầm, không phù hợp với thực tế, người bệnh cho là đúng, không thể giải thích hay phê phán được, hay gặp các thể sau: hoang tưởng tự cao: luôn cho rằng mình tài giỏi về một lĩnh vực nào đó mà bản thân không hề biết gì. Hoang tưởng bị hại: luôn cho rằng có người muốn hại mình, muốn giết mình. Hoang tưởng bị chi phối: người bệnh nghĩ rằng có một thế lực vô hình nào đó đang kiểm soát mọi suy nghĩ hay hành động của mình…, Hoang tưởng ghen tuông: Người bệnh nghĩ rằng vợ (chồng) của mình có tình nhân bên ngoài dù sự thật là không có.
- Ảo thanh: người bệnh nghe một hay nhiều giọng nói tưởng tượng vang lên trong đầu hay vang bên tai.
- Rối loạn khả năng suy nghĩ: lời nói khó hiểu, đang nói bỗng đột ngột dừng lại, một lúc sau mới nói tiếp chủ đề cũ hay nói sang chuyện khác. Đôi khi người bệnh nói lung tung đến nỗi người nghe không hiểu muốn nói gì.
- Mất đi ý muốn làm việc: không muốn làm các việc thường ngày như công việc ở cơ quan, công việc gia đình, thậm chí là vệ sinh cá nhân (không phải do lười biếng).
- Giảm biểu lộ cảm xúc: Không phản ứng vui buồn, hoặc biểu hiện trái ngược với thông tin, vui với chuyện buồn và ngược lại.
- Sự cách ly xã hội: Người bệnh không muốn tiếp xúc với những người khác, ngay cả đối với những người thân trong gia đình người bệnh cũng không muốn nói chuyện. Tự cô lập trong môi trường sống và làm việc.
- Không chấp nhận rằng bản thân mình đang bị bệnh: từ chối đi khám.
Nếu người bệnh có một hoặc vài triệu chứng trên đây, cần khuyên người bệnh đến các y bác sĩ tâm thần để được chữa trị càng sớm càng tốt.
Điều trị
Phương pháp điều trị hiệu quả nhất là phối hợp giữa thuốc chống loạn thần và điều trị tâm lý, khôi phục khả năng giao tiếp với xã hội cho người bệnh.
- Hiện có một số thuốc chống loạn thần thuộc thế hệ mới như risperidon, olanzapin, clozapin... có hiệu quả điều trị cao và ít tác dụng phụ hơn các thuốc loại cổ điển nên đã góp phần làm người bệnh yên tâm điều trị lâu dài.
- Phục hồi chức năng tâm lý xã hội cho người bệnh: Khôi phục khả năng tiếp xúc chung quanh, khả năng làm việc và học tập. Giúp gia đình người bệnh hiểu rõ về bệnh tâm thần phân liệt, phương pháp điều trị và các tác dụng phụ của thuốc chống loạn thần, cách cư xử với người bệnh. Giúp hàng xóm và mọi người trong xã hội thông cảm với người bệnh hơn và họ cũng xem bệnh này cũng giống như những loại bệnh cần được điều trị lâu dài khác như bệnh tiểu đường, bệnh cao huyết áp....
Không nên đưa người bệnh đi làm phép diệt tà trừ ma; không nên tranh luận với người bệnh về sự vô lý của hoang tưởng; không nên xiềng xích, trói hay nhốt người bệnh vì thuốc chống loạn thần có thể làm cho người bệnh không còn hung hăng, kích động; không nên tự ý cho người bệnh ngừng uống thuốc mà không có ý kiến của bác sĩ tâm thần.
Phát hiện sớm những thay đổi bất thường kể trên, gia đình cần đưa người bệnh đến với các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ tâm thần để nhận được tư vấn cần thiết của thầy thuốc, quản lý và cho uống thuốc đều đặn, đúng liều lượng, giờ giấc theo chỉ định của bác sĩ. Bệnh tâm thần phân liệt tái phát phần lớn là do không uống thuốc đều đặn hoặc tự ý cắt thuốc. Bệnh sẽ thuyên giảm và ổn định tốt nếu người bệnh được gia đình quan tâm, tạo môi trường thích ứng, dung nạp tốt.
PGS.TS Nguyễn Trọng Thông
