(HPĐT)- Thế kỷ 20 trong tiến trình lịch sử dân tộc Việt Nam là thế kỷ của những cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, chính bởi lẽ đó, hình tượng người chiến sĩ vệ quốc qua các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc của dân tộc trở thành biểu tượng của tinh thần quả cảm, gan dạ, được hình tượng hóa trong tác phẩm văn học nghệ thuật, sân khấu. Qua những vở diễn, hình tượng nghệ thuật về người chiến sĩ vệ quốc đi vào lòng công chúng, trở thành bất tử…
Những "mốc son" nơi cửa biển
Trong những ngày tháng 7, nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Cải lương Hải Phòng khẩn trương luyện tập vở diễn “Lời thề trên núi Cột Cờ”, vở cải lương về đề tài người chỉ huy trưởng Công an đầu tiên của thành phố sau khởi nghĩa giành chính quyền Tháng Tám năm 1945 - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Trần Thành Ngọ. Trưởng đoàn Cải lương Hải Phòng Vũ Gia Thùy bộc bạch, vở diễn khắc họa lại khí thế hào hùng của những ngày Cách mạng tháng Tám và bao tấm gương yêu nước của hàng triệu người dân Việt Nam như Anh hùng liệt sĩ Trần Thành Ngọ luôn làm nên những chiến công, góp sức vào thành công của cách mạng Việt Nam. Sau khởi nghĩa giành chính quyền, trong tình thế khó khăn “ngàn cân treo sợi tóc”, “chống thù trong, giặc ngoài”, bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ, trên cương vị là Cảnh sát trưởng, Ủy viên Ủy ban bảo vệ thành phố, đồng chí Trần Thành Ngọ điều hành lực lượng Công an xung phong và Cảnh sát chiến đấu, kế hoạch tác chiến chống lại quân Pháp nổ súng đánh chiếm thành phố Hải Phòng (11-1946). Ngày 25-4-1947, quân Pháp với một lực lượng đông đảo được sự yểm trợ của pháo binh đã tấn công vào thị xã Kiến An từ nhiều phía. Trong trận chiến đấu quyết tử bảo vệ thị xã Kiến An, bảo vệ các cơ quan đầu não của liên tỉnh Hải - Kiến, đồng chí Trần Thành Ngọ với cương vị là chỉ huy trưởng mặt trận đã trực tiếp chiến đấu đến hơi thở cuối cùng và anh dũng hy sinh trên núi Cột Cờ…
Trước đó, năm 2023, vở chèo "Mưa đỏ" của Đoàn Chèo Hải Phòng tái hiện cuộc chiến đấu khốc liệt 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị, một phần quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước oai hùng của quân và dân ta. Trong đó, hình tượng nhân vật Cường, người con vùng đất biển mặn mòi Đồ Sơn, đang học khoa Biên kịch Trường đại học Sân khấu Điện ảnh đã “gác bút nghiên lên đường chiến đấu” năm 1972 là dấu ấn về lớp lớp thanh niên Hải Phòng kiên cường bất khuất, anh dũng hy sinh vì nền độc lập của dân tộc. Cũng như vậy, trong vở “Đất liền và Biển cả” của Đoàn Cải lương Hải Phòng, qua hình ảnh của nhân vật Quân có thể thấy vẻ đẹp hình tượng người lính “Bộ đội Cụ Hồ” nói chung, người lính Hải quân nói riêng vượt qua mọi khó khăn, thử thách trong cuộc sống, cũng như trong khi làm nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc…
Dòng chảy vô tận
Từ vở kịch đầu tiên ghi dấu ấn về đề tài chiến tranh cách mạng - vở "Bắc Sơn" của nhà văn Nguyễn Huy Tưởng, hàng loạt vở kịch phản ánh về đề tài cuộc chiến đấu của quân dân ta ra đời, như: Thâm Tâm có "19 tháng 8", Thế Lữ có "Cụ Đạo sư ông", Học Phi có vở "Ngày mai", Đoàn Phú Tứ và Lê Ngọc Cầu viết chung vở "Trở về", Lộng Chương có vở "Chiến đấu trong lòng địch" và "Lớp học thôn đồi", Đình Quang có vở "Khăn tang kháng chiến"... Đất nước bước vào giai đoạn chia cắt với 21 năm đầy mất mát, đau thương cũng chính là thời kỳ sân khấu có nhiều vở kịch ghi dấu ấn trong lòng công chúng, như: "Chị Nhàn", "Trang sổ tay chiến sĩ", "Nổi gió", "Đại đội trưởng của tôi" của Đào Hồng Cẩm; "Bà mẹ của những đứa con" của Xuân Trình, "Một vùng trời" của Tất Đạt... Sau khi đất nước thống nhất, những cây bút chuyên nghiệp mặc áo lính đắm đuối với mảng đề tài này như Đào Hồng Cẩm, Xuân Đức, Tạ Xuyên, Hoài Giao, Sỹ Hanh, Chu Nghi... Bên cạnh đó, không thể không kể đến một số tác phẩm của nhà biên kịch Lưu Quang Vũ như "Điều không thể mất", "Nguồn sáng trong đời", "Lời thề thứ 9"… cũng từng gây xúc động mạnh trong lòng công chúng. Các tác giả Hải Phòng cũng tích cực sáng tác, như: NSND Xuân Thấm chuyển thể từ tiểu thuyết "Mặt trời quê hương" của tác giả Xuân Sách về Anh hùng liệt sĩ Phạm Ngọc Đa thành kịch bản múa rối "Tiếng tù và xung trận" được Đoàn Nghệ thuật Múa rối Hải Phòng dàn dựng và đoạt giải cao những năm 70-80 của thế kỷ trước… Điều này cho thấy, viết về chiến tranh cách mạng vẫn là mảng đề tài luôn được công chúng, các đơn vị nghệ thuật, nghệ sĩ quan tâm và vẫn là dòng chảy bất tận, có sức sống bền lâu trong đời sống nghệ thuật.
Tháng 6-2023, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam phát động sáng tác kịch bản sân khấu về đề tài chiến tranh cách mạng hướng tới các ngày kỷ niệm lớn của đất nước. Theo NSND Trịnh Thúy Mùi, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, việc phát động nhằm huy động lực lượng sáng tác trong và ngoài ngành sân khấu tập trung tạo ra một số kịch bản đạt chất lượng cao để dàn dựng tại các đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp, hướng tới kỷ niệm các ngày lễ trọng đại của dân tộc từ năm 2024-2030; đồng thời, phấn đấu có những tác phẩm sân khấu giá trị cao về nội dung, tư tưởng và nghệ thuật, tuyên truyền đến các tầng lớp nhân dân về truyền thống hào hùng của dân tộc, phản ánh sâu sắc tinh thần yêu nước, những tấm gương anh dũng, bất khuất của quân và dân ta trong sự nghiệp giải phóng dân tộc.
BÀI: HẢI HẬU
