(HPĐT)- Tại Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam năm 2024 gắn với Triển lãm “Sắc màu di sản văn hóa, thiên nhiên và sản phẩm thủ công truyền thống Việt Nam”, Hải Phòng có 14 tác giả dự thi thuộc Hội Nghệ nhân thành phố, xếp thứ 4 trong nhóm 5 địa phương có nhiều tác giả dự thi nhất. Số tác giả đoạt giải chiếm 21,4% trên tổng số tác giả dự thi. Thực tế, thành phố có nhiều nghệ nhân, thợ giỏi tâm huyết với nghề, sản phẩm được ghi nhận qua nhiều cuộc thi nhưng để giữ được "lửa" nghề truyền thống không dễ…
Nhiều rào cản
Theo báo cáo của Hội nghệ nhân thợ giỏi và Hiệp hội Làng nghề Hải Phòng, trên địa bàn thành phố hiện có gần 200 nghệ nhân, thợ giỏi còn hoạt động nghề truyền thống. Trong đó, một số nghệ nhân tên tuổi một thời như nghệ nhân ưu tú Đặng Trần Hiền là con trai cố nghệ nhân Đặng Trần Tâm từng có sản phẩm gốm da chu từng đoạt nhiều bộ huy chương, bằng khen, giải thưởng... trong và ngoài nước; nghệ nhân ưu tú Đoàn Thị Nga - nghệ nhân đan móc duy nhất của Việt Nam từng được nhiều giải thưởng quốc tế... Thực tế, nhiều nghệ nhân, thợ giỏi Hải Phòng có biệt tài và tâm huyết với nghề truyền thống, sản phẩm của họ khi tham dự các hội thi được đánh giá cao nhưng việc phát triển thành sản phẩm đại trà để đáp ứng yêu cầu người sử dụng đồ thủ công, mỹ nghệ của người dân thành phố và các tỉnh còn hạn chế.
Nghệ nhân Vũ Văn Dũng, Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Kha Lâm (quận Kiến An) cho biết, thời gian gần đây, số ít nghệ nhân sản xuất không nhiều, chỉ làm theo đơn đặt hàng, không làm sản phẩm đại trà. Sản phẩm của các nghệ nhân, thợ giỏi khó lưu thông là bởi gặp phải sự cạnh tranh của nhiều sản phẩm cùng loại trên thị trường, vơi mẫu mã bắt mắt hơn, giá thành rẻ hơn do được sản xuất với sự hỗ trợ của máy móc. Cùng với đó, điều kiện để các nghệ nhân sản xuất các sản phẩm cũng gặp khó khăn do thiếu diện tích đất sản xuất. Bên cạnh đó, một số nghệ nhân sản xuất sản phẩm với quy mô lớn như ở làng nghề Mỹ Đồng (thành phố Thủy Nguyên), đồ gỗ Kha Lâm (quận Kiến An), Đồng Minh (huyện Vĩnh Bảo) còn gặp khó khăn về nguồn vốn đầu tư sản xuất...
Sản xuất sản phẩm phục vụ thị trường tiêu dùng gặp khó, nhiều nghệ nhân, thợ giỏi có tâm huyết truyền nghề cho thế hệ trẻ nhưng cũng không mấy thuận lợi. Theo khảo sát của Hội nghệ nhân thợ giỏi Hải Phòng hiện có 20 nghệ nhân cao tuổi, là những người có nhiều năm kinh nghiệm và được công nhận là nghệ nhân có đôi bàn tay vàng trong sản xuất các sản phẩm thủ công, mỹ nghệ. Tuy nhiên, khi truyền dạy lại cho thế hệ trẻ lại gặp nhiều trở ngại. Nghệ nhân Đặng Trần Hiền ở phường Lạch Tray (quận Ngô Quyền) cho hay, bản thân mong muốn truyền nghề cho lớp trẻ nhưng "lực bất tòng tâm" vì không có địa điểm cũng như khả năng đầu tư tài chính. Một số nghệ nhân cao tuổi ở ngoại thành mong muốn dạy nghề cho lớp trẻ nhưng giới trẻ nông thôn không thiết tha với nghề truyền thống mà mong muốn học nghề hiện đại để làm việc trong các khu công nghiệp có thu nhập cao hơn...
Giải quyết khó khăn để giữ “lửa” nghề
Nghệ nhân Nguyễn An Hưng, Chủ tịch Hiệp Hội làng nghề Hải Phòng cho biết, các nghệ nhân muốn có điều kiện để phát triển sản phẩm trước hết cần có nơi trưng bày, giới thiệu sản phẩm, đồng thời có nơi để chia sẻ các tìm tòi, sáng tạo nghệ thuật... Vì vậy, ông Hưng đề xuất và thành lập Trung tâm sản xuất gỗ mỹ nghệ; Trung tâm ngoại giao và quan hệ quốc tế của Hiệp hội làng nghề, CLB nghệ nhân làng nghề tạo điều kiện cho nghệ nhân sáng tác các tác phẩm nghệ thuật, phát triển sản xuất, quảng bá, kinh doanh các sản phẩm...
Nghệ nhân Phạm Công Hường, hội viên Hội nghệ nhân Hải Phòng cho rằng, các nghệ nhân, thợ giỏi giữ được “lửa” nghề truyền thống mong nhận được sự quan tâm, hỗ trợ kịp thời của các cấp, ngành thành phố trong việc nâng cao kiến thức quản lý, kinh doanh; giúp các nghệ nhân có trung tâm trưng bày giới thiệu và bán các sản phẩm. Cùng với đó, hằng năm tổ chức các đợt công nhận nghệ nhân, thợ giỏi, các cuộc thi “bàn tay vàng” tôn vinh các sản phẩm của nghệ nhân, thợ giỏi... Các sở, ngành chức năng tổ chức các hội nghị, hội thảo, hội chợ xúc tiến thương mại giới thiệu các sản phẩm của các nghệ nhân, thợ giỏi...
Để giữ nghề, nhiều nghệ nhân có các giải pháp tích cực để phát triển các sản phẩm thủ công, mỹ nghệ. Nghệ nhân Vũ Mạnh Huy ở làng nghề gốm Dưỡng Động (thành phố Thủy Nguyên) tổ chức hoạt động trải nghiệm làm gốm cho du khách và giới trẻ đến tham quan xưởng gốm. Nghệ nhân trẻ Đặng Quang Trung ở HTX mây tre Tiên Cầm, xã An Thái (huyện An Lão) ban đầu phải loay hoay tìm kiếm kênh tiêu thụ cho sản phẩm mây tre đan. Nhưng gần đây, anh tham gia một số chương trình khởi nghiệp kêu gọi vốn đầu tư, quảng bá tại các triển lãm hàng thủ công mỹ nghệ, hội chợ thương mại, tham gia web bán hàng… Nhờ vậy, đến nay số lượng khách hàng mua các sản phẩm từ tre của HTX tăng dần...
