Các bác sỹ quân y Việt Nam lên ôtô, rời sân bay quốc tế Juba đến Bentiu, bắt đầu thực hiện nhiệm vụ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc tại Nam Sudan.
Ngày 24-10-2020, toàn thế giới kỷ niệm 75 năm thành lập Liên hợp quốc (LHQ) đánh dấu chặng đường lịch sử đáng nhớ và đáng tự hào của tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh. Đây cũng là thời điểm vàng để 193 nước thành viên LHQ cùng nhìn lại và hoạch định lộ trình những năm sắp tới, khi những thách thức đối với thế giới ngày càng lớn và cam go hơn.
75 năm trước, LHQ ra đời sau khi thế giới vừa trải qua cuộc chiến được xem là tàn khốc nhất trong lịch sử loài người, Chiến tranh thế giới thứ hai, với một mục tiêu cao cả: Không thể để Chiến tranh thế giới thứ ba xảy ra.
Ngày hôm nay, những người đứng đầu LHQ và các nước thành viên có thể ngẩng cao đầu tự hào rằng những nỗ lực phụng sự và phấn đấu của LHQ vì một thế giới hòa bình, không có chiến tranh đã đạt được nhiều thành quả. Trên hết, người dân trên thế giới không phải trải qua cuộc chiến nào khủng khiếp như hai cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai.
Dù phải đối mặt với muôn vàn thách thức, khó khăn, LHQ của ngày hôm nay thực sự là tổ chức hùng mạnh nhất thế giới. Từ lúc chỉ có 51 nước tham gia khi thành lập vào năm 1945, LHQ hiện có 193 nước thành viên, không ít trong số đó từng là những nước thuộc địa vùng lên đấu tranh để trở thành quốc gia độc lập, như ViệtNam.
Ý tưởng về tổ chức có thể duy trì hòa bình và an ninh quốc tế ra đời từ năm 1942, khi 4 cường quốc thế giới lúc đó là Mỹ, Anh, Liên Xô và Trung Quốc khởi xướng và ký kết tuyên bố LHQ. Kể từ khi Hiến chương LHQ chính thức có hiệu lực vào ngày 24-10-1945, lần đầu thế giới có những quy chuẩn hiến pháp toàn cầu, cho phép LHQ can thiệp trực tiếp, ngăn chặn những hành động hiếu chiến của bất kỳ nước nào, nhằm bảo đảm các dân tộc trên thế giới chung sống hòa bình và lâu dài.
Tuy nhiên, bất chấp nỗ lực không mệt mỏi, LHQ vẫn chưa thể đạt được mục tiêu trong một số lĩnh vực trụ cột, như chưa thể trao quyền nhiều hơn cho người nghèo, người yếu thế và chấm dứt những cuộc xung đột dai dẳng. Đây cũng chính là những vấn đề khiến LHQ nhận chỉ trích từ một số nước thành viên. Năm 2020, đại dịch COVID-19, kéo theo là nền kinh tế toàn cầu suy thoái, bất ổn và xu hướng một số nước lớn ngả về con đường chủ nghĩa đơn phương khiến LHQ phải đối mặt với câu hỏi: liệu sự tồn tại của tổ chức này có còn phù hợp với những gì đang diễn ra hôm nay hay không?
Từ lâu, 5 siêu cường mang trọng trách ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an, cơ quan quyền lực duy nhất của LHQ có quyền ra các quyết định mang tính thực thi nhằm duy trì ổn định, hòa bình trên thế giới rơi vào tình trạng bất đồng, không thể nhất trí về nhiều vấn đề quan trọng. Một số nước không còn mặn mà với sứ mệnh của LHQ mà chính họ đóng vai trò trung tâm.
Mỹ rút khỏi nhiều cơ quan của LHQ như Tổ chức Giáo dục, Khoa học, Văn hóa (UNESCO), Hội đồng Nhân quyền và mới đây khởi động việc rút khỏi Tổ chức Y tế thế giới (WHO); nước Anh mải bận rộn trong “cuộc chia tay” với Liên minh châu Âu; Nga và Trung Quốc quan tâm tới tạo lập những quy chuẩn mới cho trật tự thế giới… Bởi vậy, những vấn đề nóng nhất như đại dịch, biến đổi khí hậu, di cư, đói nghèo còn đó trên bàn nghị sự của LHQ nhưng chưa biết đến lúc nào mới có thể được giải quyết rốt ráo trên tinh thần đa phương của các nước. Những cuộc khủng hoảng tạiSyria,Yemen, xung đột Israel-Palestine... nhiều năm qua vẫn không có giải pháp thấu đáo.
Tuy nhiên, khi số ca mắc COVID-19 của thế giới đang tiến tới con số 43 triệu người, số ca tử vong vượt quá 1,1 triệu người, đại dịch khiến các hoạt động thương mại, ngoại giao, đi lại bị tê liệt, thậm chí sự kết nối, tương tác giữa người và người cũng hạn chế, cả thế giới mới ngỡ ngàng nhận ra: hành tinh toàn cầu hóa của chúng ta dễ tổn thương biết bao nhiêu. Có lẽ chính đại dịch đang khiến thế giới nhận ra rằng cam kết mạnh mẽ đối với chủ nghĩa đa phương, bảo đảm cho LHQ phát huy được vai trò không thể thiếu là con đường duy nhất để thế giới có thể cùng nhau vượt qua những thách thức toàn cầu hiện nay. Chưa bao giờ vấn đề cải tổ lại trở nên cấp thiết đối với LHQ như lúc này, để tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh có thể phát huy vai trò điều hòa lợi ích, thu hẹp bất đồng, xóa bỏ chia rẽ chính trị vì những mục tiêu lớn lao.
Dấu mốc 75 năm lịch sử đang đặt ra cho LHQ cơ hội để củng cố và xây dựng tổ chức vững mạnh hơn thông qua những cam kết mạnh mẽ đối với hệ thống luật pháp quốc tế, xây dựng lòng tin và tăng cường hợp tác với các tổ chức khu vực như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) hay Liên minh châu Phi.
Với quyết tâm, với những giá trị được khẳng định trong Hiến chương LHQ, trong Tuyên bố toàn cầu về quyền con người, chắc chắn LHQ sẽ vẫn là cơ quan lớn nhất và duy nhất trên hành tinh có thể hóa giải được cả những thách thức mới cũng như những vấn đề tồn tại từ lâu để hướng tới thế giới công bằng, bao trùm, thịnh vượng và phát triển bền vững.
Hải Vân
