Hai tác phẩm “Thầy Cẩn” và “Bà già” của họa sĩ Mộng Bích.
(HPĐT)- Có nhiều bức tranh được lưu giữ tại một số bảo tàng, giành nhiều giải thưởng, nữ họa sĩ Mộng Bích – cây đại thụ của nền mỹ thuật Việt Nam- nay đã 87 tuổi. Sau hơn 60 năm cầm cọ, họa sĩ Mộng Bích lần đầu có triển lãm cá nhân “Đi giữa hai thế kỷ” diễn ra từ 22-10 đến 22-11 tại Hà Nội.
Tài năng, vẽ tranh giàu cảm xúc
Họa sĩ Mộng Bích sinh năm 1933, là một trong những nữ họa sĩ vẽ tranh lụa theo lối cổ hiếm hoi còn sót lại của Việt Nam đến thời điểm này. Tốt nghiệp Trường cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam (nay là Đại học Mỹ thuật Việt Nam), Mộng Bích là học trò của những họa sĩ tên tuổi như: Trần Văn Cẩn, Nguyễn Đỗ Cung, Hoàng Lập Ngôn, Lương Xuân Nhị, Nguyễn Phan Chánh... Bên cạnh những kiến thức về mỹ thuật, Mộng Bích còn thừa hưởng ở những người thầy của mình tình yêu thuần khiết đối với hội họa.
Theo họa sĩ Đỗ Đức, xem những bức tranh của Mộng Bích, mỗi chúng ta đều nhận ra sự thấu hiểu nhân vật của bà sau từng nét vẽ. Bà vẽ không chân quê, không hào hoa như Nguyễn Phan Chánh, không đơn giản phô diễn kỹ thuật như Kim Bạch, bạn thân của bà. Tranh của Mộng Bích vẽ khắc nghiệt như những nét khắc lên lụa nhưng vẫn thấm đẫm cảm xúc và tình người. Mộng Bích luôn minh bạch, rạch ròi như giữa yêu và ghét. Để đạt được điều đó, bà dùng hết độ thắm của màu đặt lên thớ lụa. Nhìn tranh biết bà vẽ rất chậm. Bà chậm rãi đối thoại trên từng nét vẽ với cuộc sống trên tranh đến lúc bức tranh hoàn thiện. Trong các bản ký họa, phác thảo, tranh lụa của bà, hình ảnh con người hiện lên vô cùng thân thương. Đặc biệt ở mảng chân dung những người đàn bà nhiều tuổi, những nếp gấp thời gian, cảm xúc trên khuôn mặt, đôi tay, đôi chân được vẽ rất tinh tế, trang phục tỉ mẩn đến từng chi tiết.
Nhiều tranh lụa nổi tiếng của Mộng Bích hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam như: Nghệ nhân ca trù Quách Thị Hồ, Tĩnh vật, Ông già người Chăm, Em bé ngủ… Bên cạnh đó, những bức chân dung danh họa Bùi Xuân Phái, Trần Văn Cẩn với chất liệu lụa được Mộng Bích vẽ điêu luyện và có tính cách riêng, khiến các tác phẩm có giá trị bền vững với thời gian. Những nét vẽ quả chuối, quả bí, bắp ngô, lọ gốm, những em bé, hay tĩnh vật qua bàn tay bà đều hiện lên giản dị, chân phương, nhưng lột tả được sự mạnh mẽ của người trải qua nhiều thăng trầm và thấu hiểu giá trị của sự tĩnh lặng. Sinh thời, danh họa Trần Văn Cẩn – thầy của Mộng Bích đánh giá người học trò của mình “vẽ tranh bằng bản năng và đầy cảm xúc”.
Ít ai biết, Mộng Bích là một trong số ít những nữ họa sĩ ở thời đại mình đạt được những giải thưởng hội họa quan trọng, trong đó có thể kể đến bức Mẹ và con (Giải nhất tại Triển lãm Sở Văn hóa liên khu Việt Bắc, năm 1961) hay bức Bà già (Giải nhất tại Triển lãm Hội Mỹ thuật Việt Nam, năm 1993)... Tuy nhiên, những thành công đó không khiến cuộc đời hoạt động nghệ thuật của họa sĩ Mộng Bích suôn sẻ hơn. Ngược lại, sự nghiệp của bà dường như gắn liền “những thăng trầm, đổi thay của đất nước và những truân chuyên của chính cuộc đời bà”. Ông trời se duyên bà với nghệ sĩ violon, nhưng lại bắt bà phải bôn ba, lăn lộn chăm chồng suốt nhiều năm trước khi ông qua đời. Mộng Bích cũng mất hai con nhỏ, vất vả đời thường chồng chất. Nhưng chính sự éo le ấy đưa Mộng Bích tìm đến lối thoát qua những bức tranh.
Trong suốt cuộc đời mình, Mộng Bích chưa bao giờ theo đuổi những trào lưu hội họa, tìm kiếm những phương thức biểu hiện mới lạ hay cố gắng đáp ứng nhu cầu thị trường. Sự kiên trì, đức tính khiêm nhường và sự đam mê dành cho hội họa của bà là nguồn cảm hứng của thế hệ họa sĩ trẻ ngày nay. Bởi dù mắt đã mờ, chân đã chậm, tay đã run run nhưng hiện nay Mộng Bích vẫn miệt mài vẽ mỗi ngày ở căn nhà nhỏ tại làng Na, tỉnh Bắc Ninh. Bà đúng như nhận xét của họa sĩ Đỗ Đức: “Cây đại thụ lặng lẽ của nền mỹ thuật Việt Nam”.
Lần đầu “Đi giữa hai thế kỷ”
Triển lãm Đi giữa hai thế kỷ tại Hà Nội dịp này là triển lãm cá nhân của họa sĩ Mộng Bích sau hơn 60 năm cầm cọ vẽ. 30 tác phẩm được trưng bày, gồm tranh lụa, màu nước và ký họa tiêu biểu, xuyên suốt hành trình sáng tạo của Mộng Bích trong hơn sáu thập niên, có thể nói Đi giữa hai thế kỷ là dấu mốc quan trọng trong cuộc đời và sự nghiệp của nữ họa sĩ gạo cội.
Triển lãm này giúp người xem không chỉ được chiêm ngưỡng những bức chân dung đầy ám ảnh đã làm nên tên tuổi Mộng Bích, mà còn có cơ hội lắng nghe những câu chuyện sau mỗi bức tranh qua lời kể của họa sĩ, để có thêm phương tiện cảm nhận đa chiều, sống động hơn về bối cảnh xã hội cũng như thế giới nhân vật trong tranh của bà. Từ bà lão ăn mày vô tình bắt gặp trên đường đến người thầy đáng kính Trần Văn Cẩn, từ quang cảnh xóm Chăm chìm trong hoàng hôn cùng bầu trời đỏ rực đến chiếc rổ sảo, bình gốm trong căn nhà họa sĩ đang sống. Tất cả được miêu tả vô cùng sống động bằng nét vẽ cũng như lời kể của bà. Bên cạnh đó, những thước phim tài liệu ghi lại cuộc sống của họa sĩ Mộng Bích tại làng quê yên bình cũng sẽ được trình chiếu tại không gian triển lãm, góp phần khắc họa chân dung họa sĩ có tinh thần làm việc bền bỉ. Dù xấp xỉ 90 mùa xuân, họa sĩ Mộng Bích vẫn tiếp tục thực hiện những ấp ủ của mình với hội họa.
Cũng tại triển lãm lần này, cuốn sách catalogue đầu tập hợp những tác phẩm tiêu biểu trong sự nghiệp hội họa kéo dài suốt sáu thập niên của họa sĩ Mộng Bích sẽ ra mắt công chúng. Thêm vào đó, những góc nhìn đa chiều của các họa sĩ, nhà nghiên cứu mỹ thuật, nhà hoạt động văn hóa về cuộc đời và tác phẩm của bà sẽ giúp người xem hiểu rõ hơn về người nghệ sĩ tài hoa, cũng như về những số phận đặc biệt trên mảnh đất Việt Nam, trong thời gian vắt qua hai thế kỷ.
“Triển lãm này là sự thừa nhận vị trí có một không hai của Mộng Bích trong di sản lịch sử nghệ thuật Việt Nam. Tranh của bà vượt thoát khỏi mọi phong trào mà hầu hết các thế hệ đều tham gia. Chúng là lời nhắc nhở đẹp đẽ về tính phổ quát của các giá trị nhân văn- GS. Nora Taylor, Học viện Mỹ thuật Chicago (Mỹ) nhận định.
Khôi Nguyên
