Họa sĩ Nam Chi khôi phục nét đẹp đồ chơi Trung thu truyền thống

Hình mẫu từ di sản quê hương

Những năm qua, họa sĩ Nam Chi (quê ở phường Lê Thanh Nghị, thành phố Hải Phòng) được đông đảo công chúng yêu nghệ thuật tại thủ đô biết đến với việc phục dựng các tác phẩm tranh dân gian Hàng Trống, Kim Hoàn và sáng tạo những mẫu tranh mới. Bên cạnh tranh dân gian, anh còn khôi phục lại những mẫu đồ chơi Trung thu truyền thống vốn chỉ còn trên sách vở và tranh ảnh.

Họa sĩ Nam Chi kể lại, trong quá trình tìm kiếm tư liệu để sáng tác, anh đã gặp những mô hình voi, ngựa, quan tướng được gò bằng sắt tây trong những bức ảnh về quầy hàng đồ chơi Trung thu thời xưa. Có những đồ chơi giản dị, nhưng có những loại đồ chơi rất tinh xảo do các nghệ nhân Việt làm ra. Đó là nguồn cảm hứng thôi thúc anh quyết tâm nghiên cứu, phỏng dựng những mẫu đồ chơi Trung thu truyền thống tưởng như đã mai một.

Dựa theo những mẫu hiện vật tượng voi, ngựa tại đình làng, Nam Chi đã nghiên cứu, thu nhỏ tỷ lệ, chắt lọc những đặc trưng tạo hình và đưa vào một phiên bản đồ chơi với chất liệu nhựa composite phù hợp với trẻ em như: Xe kéo thiết mã, long mã, voi bạch tượng, hắc tượng, bộ trường thọ… Trong đó, tiêu biểu là bộ xe kéo Long mã.

Để làm được bộ xe kéo Long mã, Nam Chi đã tham khảo mẫu hiện vật Long mã thời Nguyễn tại di tích đình Đông Giao, xã Cẩm Giàng, để phát triển thành mô hình, bởi phía sau mỗi hình tượng linh vật là cả một lớp ý nghĩa văn hóa. Với anh, ngựa không chỉ là phương tiện mà còn là chiến mã, nên anh đưa vào không gian tôn giáo, tín ngưỡng với những chi tiết ước lệ và bước ra đời sống văn hóa để trở thành đồ chơi.

Từ hình tượng ngựa, Long mã là một linh vật được sáng tạo trong truyền thuyết với đầu rồng và mình ngựa, trên lưng mang biểu tượng Hà Đồ, thể hiện ước vọng thái bình thịnh trị.

"Với sản phẩm mới, tôi gắn thêm nghi trượng tàn, lọng, quạt vả quanh linh vật… gợi liên tưởng đến nghi lễ kéo ngựa trong hội Gióng như thể hiện ý chí vươn mình và khát vọng của người Việt”, họa sĩ Nam Chi chia sẻ.

Cách làm này cũng được Nam Chi áp dụng với sản phẩm đầu sư tử giấy bồi mini với nhiều kiểu phối màu. Điều đặc biệt là sản phẩm này được anh lấy cảm hứng từ hình ảnh đầu sư tử xưa tại lễ hội đền Sượt nơi quê nhà (nay thuộc phường Lê Thanh Nghị).

Họa sĩ Nam Chi cho biết: “Qua đối chiếu đầu sư tử tại đền Sượt với nhiều hiện vật cổ, tôi nhận thấy đầu sư tử Việt Nam mang những đặc điểm tạo hình rất riêng: mũi lớn, trán gồ, mắt lồi và đặc biệt là đôi mắt gắn đôi chép trên trán… Tuy nhiên, hình mẫu này đang dần mai một, điều này càng thôi thúc tôi quyết tâm khôi phục lại sản phẩm xưa”.

Gửi tình yêu qua "Lưu trăng phố cổ"

Những sản phẩm được Nam Chi khôi phục và sáng tạo dựa trên những hình tượng từ quê hương đã trở thành điểm nhấn tại Triển lãm "Lưu trăng phố cổ" do Ban Quản lý Hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội phối hợp với câu lạc bộ Đình Làng Việt vừa tổ chức tại Trung tâm Văn hóa nghệ thuật 22 Hàng Buồm.

Tại không gian văn hóa ấy, những mẫu đồ chơi được họa sĩ Nam Chi khôi phục đã chiếm trọn trái tim của người xem, bởi những món đồ chơi được anh khôi phục không chỉ hướng đến giá trị thị giác hay niềm vui của trẻ nhỏ, mà khi chạm vào, mỗi người có thể khám phá về lịch sử, mỹ thuật và quan niệm sống của cha ông.

Trải nghiệm tại Triển lãm "Lưu Trăng Phố cổ 2026", anh Nguyễn Minh Tiến (tỉnh Ninh Bình) rất ấn tượng với các sản phẩm đồ chơi truyền thống do họa sĩ Nam Chi cùng các nghệ nhân trẻ chế tác.

"Điều tôi thích nhất là các sản phẩm vẫn giữ được nét tạo hình xưa nhưng cách thể hiện lại gần gũi với hiện đại, phù hợp với nhiều lứa tuổi. Cách phối màu trên từng tác phẩm là sự tổng thể hài hòa, gợi màu sắc thư họa Á Đông. Qua những món đồ chơi này, tôi cũng hiểu thêm về những câu chuyện văn hóa phía sau mỗi hình tượng linh vật", anh Tiến nói.

Theo họa sĩ Nguyễn Đức Bình, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Đình Làng Việt, Nam Chi với những mô hình, sản phẩm bước đầu đã định hình rõ ngôn ngữ nghệ thuật của mình đã mang đến triết lý "Tiếp nối sức sống của di sản" khi đưa mỹ thuật truyền thống vào đời sống đương đại.

"Tại triển lãm này, chúng tôi đã động viên Nam Chi cùng một số nghệ nhân trẻ tiếp tục sáng tạo tác phẩm trên chất liệu dân gian, trực tiếp đối diện với thị trường, để biến đam mê sáng tạo thành một nghề bền vững. Bởi nếu người trẻ yêu văn hóa truyền thống nhưng không thể sống được bằng công việc ấy thì câu chuyện bảo tồn sẽ rất khó đi xa", họa sĩ Nguyễn Đức Bình cho biết.

Những ngày qua, triển lãm “Lưu Trăng Phố Cổ 2026” thu hút hàng trăm lượt khách tham quan mỗi ngày. Sự đón nhận của công chúng phần nào cho thấy giá trị bền vững của di sản văn hóa dân tộc.

Những nghệ nhân trẻ như Nam Chi đang chắt lọc các giá trị truyền thống, kết hợp với tư duy sáng tạo để tạo nên những tác phẩm mới. Các món đồ chơi do anh và cộng sự thực hiện không chỉ mang lại niềm vui trong mùa Trung thu mà còn giúp người xem tiếp cận, hiểu hơn về mỹ thuật và văn hóa truyền thống.