Cũng theo thông tin từ Tổng cục Hải quan, từ năm 2018 đến nay bắt giữ hàng trăm công-ten-nơ giả mạo xuất xứ đang chuẩn bị xuất khẩu sang Mỹ như xe đạp, nhôm, gỗ… Hải quan cũng đang tích cực phối hợp với Hải quan Mỹ thông tin, truy lại các lô hàng xuất đi trót lọt trước đó. Và mới đây, vụ gần 2 triệu tấn nhôm trị giá khoảng 4,3 tỷ USD của 1 doanh nghiệp tại Bà Rịa- Vũng Tàu cũng được Tổng cục Hải quan khẳng định có dấu hiệu giả mạo xuất xứ để xuất khẩu sang Mỹ.
Có thể thấy, đây là hiện tượng "nổi cộm" trong năm 2019, thu hút sự quan tâm của dư luận. Khá nhiều doanh nghiệp giả mạo xuất xứ Việt Nam để xuất khẩu vào các nước mà Việt Nam được hưởng các ưu đãi thuế quan như gỗ và sắt, thép… Tổng cục Hải quan cho biết, nhiều doanh nghiệp gỗ khai là sản xuất trong nước nhưng qua điều tra, chứng minh cho thấy toàn bộ hàng hóa là nhập khẩu. Theo đó, các doanh nghiệp gỗ này khai mua nguyên liệu từ người dân, địa phương để chế biến, có giấy tờ xác nhận của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, quá trình điều tra cũng xác minh một số địa phương ký khống cho các doanh nghiệp này để có giấy tờ mua bán nguyên liệu đầu vào giả là hàng tự sản xuất.
Tổng cục Hải quan cho biết, gian lận xuất xứ ảnh hưởng đến các sản phẩm xuất khẩu khác của Việt Nam. Khi các nước như Mỹ, Ấn Độ điều tra ngược lại về vấn đề nguồn gốc thì các sản phẩm của Việt Nam sẽ bị phạt và đánh thuế rất nặng. Ví dụ, gần đây nhất là việc Mỹ áp mức thuế nhập khẩu lên tới 456% với sản phẩm thép từ Việt Nam. Trong đó, các sản phẩm gắn mác thép Việt nhưng có xuất xứ tại Hàn Quốc và Đài Loan sẽ chịu mức thuế nói trên, còn thép sản xuất trong nước chỉ phải áp dụng mức thuế là 20%. Cũng như vậy, nhôm Việt Nam xuất sang Mỹ chỉ chịu thuế khoảng 15%, trong khi nhôm Trung Quốc muốn sang thị trường này phải chịu thuế lên đến 374%. Như thế, đủ thấy nếu gian lận xuất xứ trót lọt sẽ có nguồn lợi khá lớn khiến một vài doanh nghiệp bất chấp làm liều.
Không chỉ giả nhãn hiệu, xuất xứ Việt Nam để xuất khẩu hưởng lợi, không ít doanh nghiệp còn lợi dụng lòng tin của người tiêu dùng, nhập khẩu hàng Trung Quốc rồi gắn mác Việt Nam. Tiêu biểu như vụ lụa Khaisilk, một thương hiệu được xem là sản phẩm cao cấp của Việt Nam, nhưng có tới 50% lụa Trung Quốc. Sự việc Asanzobị tố nhập hàng Trung Quốc về bóc tem, dán mác “made in Vietnam” tuy vẫn đang được các cơ quan chức năng điều tra và chưa có kết luận cuối cùng nhưng cũng dấy lên nhiều nghi vấn. Và mới đây nhất là thông tin về hệ thống cửa hàng thời trang mang nhãn hiệu SEVEN.am nhập, cắt mác hàng Trung Quốc dán mác Việt Nam. Đầu tháng 11, Cục Hải quan thành phố Hồ Chí Minh phát hiện, bắt giữ 2.780 sản phẩm gồm chăn, màn, gối, nệm với tổng số lượng 317 kiện các-tông, trọng lượng hơn 7 tấn, trị giá 591 triệu đồng nhập về từ Trung Quốc nhưng toàn bộ nhãn mác đi liền với sản phẩm đều ghi tên và địa chỉ đơn vị sản xuất là Việt Nam.
Vì thế, trong phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa 14, vấn đề này được đề cập khá nhiều. Đại biểu Quốc hội và cử tri đều băn khoăn, lo lắng trước những diễn biến phức tạp khó lường của sự việc, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Theo Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh, Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương có nhiều biện pháp chủ động ứng phó. Danh sách các cảnh báo sớm về nguy cơ gian lận thương mại trong các mặt hàng để tăng cường kiểm tra, xử lý đã được lập. Tuy nhiên, công việc này còn nhiều khó khăn, cần tăng cường kiểm tra, kiểm soát và xử lý mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới.
Lắng nghe vấn đề này, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân yêu cầu Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan rà soát hoàn thiện pháp luật về quản lý thị trường, cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đồng thời phối hợp các lực lượng kiểm tra, kiểm soát thị trường, ngăn chặn hàng lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ. Cùng với đó, rà soát, xây dựng đầy đủ quy định pháp luật về quy tắc xuất xứ phù hợp với thông lệ quốc tế. Khẩn trương ban hành quy định cụ thể về hàng hóa xuất xứ Việt Nam và có các giải pháp để giám sát, kiểm soát việc nước ngoài lợi dụng xuất xứ Việt Nam để xuất khẩu sang nước thứ ba… Đây là các biện pháp cần thiết để ngăn chặn hàng hóa gian lận xuất xứ, giả nhãn hiệu Việt Nam.
Trọng Nhân
