Học qua trải nghiệm, lớn lên cùng sáng tạo

Trải nghiệm - con đường đến tư duy khoa học

Một buổi học của lớp 5 tuổi, Trường mầm non Hùng Thắng (xã Hùng Thắng) bắt đầu bằng các bài hát “Ráp IQ”, “Lá thuyền ước mơ” và đoạn video về vùng lũ với những chiếc bè nổi. Từ những hình ảnh đó, cô và trẻ cùng trao đổi về nội dung vừa xem và suy nghĩ nếu được giúp đỡ mọi người. Từ đây, cả lớp thống nhất ý tưởng “làm bè nổi”.

Trong suốt quá trình trẻ thiết kế, chế tạo, hoàn thiện sản phẩm, cô giáo Nguyễn Thị Chinh chỉ nhẹ nhàng gợi ý và hỗ trợ nếu trẻ cần. Từ những câu hỏi gợi ý của cô giáo như nguyên vật liệu con chọn là gì? Số lượng nguyên vật liệu để làm là bao nhiêu? Có giống bản thiết kế không?... giúp trẻ tự điều chỉnh, tự tìm cách khắc phục. “Điều chúng tôi hướng tới không phải là sản phẩm cuối cùng, mà là quá trình trẻ suy nghĩ và trải nghiệm. Có trẻ làm đúng ngay, có trẻ sai nhiều lần, nhưng mỗi lần sai là một lần học”, cô Chinh chia sẻ.

Từ hoạt động trải nghiệm “làm bè nổi” tại Trường Mầm non Hùng Thắng, có thể thấy rõ cách giáo dục STEM được triển khai thông qua việc đặt trẻ vào những tình huống gần gũi, có vấn đề để tự khám phá và tìm lời giải. Không dừng ở một mô hình cụ thể, cách tiếp cận này đang được nhiều cơ sở giáo dục mầm non vận dụng linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế.

Với Trường Mầm non Bạch Đằng (phường Hồng Bàng), STEM được lồng ghép tự nhiên vào đời sống hằng ngày của trẻ. Bắt đầu từ khu vườn nhỏ trong khuôn viên trường, các em được tự tay xới đất, trồng cây, tưới nước và chăm sóc. Từ đó, cô giáo gợi mở để trẻ quan sát, nhận biết sự thay đổi của cây qua từng giai đoạn, hiểu được điều kiện để cây sinh trưởng và phát triển.

Từ trải nghiệm chăm sóc cây xanh, hoạt động tiếp tục được mở rộng sang các nội dung sáng tạo gắn với thực tiễn. Nhà trường phối hợp với phụ huynh tổ chức cho trẻ làm đồ chơi Trung thu, hay tận dụng chai nhựa, vật liệu tái chế để tạo thành những lọ hoa trang trí. Trẻ được tham gia từ khâu lên ý tưởng, lựa chọn nguyên liệu đến hoàn thiện sản phẩm. Dù ở hình thức nào, điểm chung trong cách tổ chức là giáo viên không làm thay mà giữ vai trò định hướng, gợi mở. Chính sự liền mạch từ trải nghiệm đến sáng tạo đã giúp trẻ không chỉ hiểu mà còn biết vận dụng, qua đó hình thành tư duy và kỹ năng một cách tự nhiên, bền vững.

Đây là cách STEM được “mềm hóa” khi đưa vào bậc mầm non. Thay vì những khái niệm phức tạp, trẻ tiếp cận khoa học thông qua những hoạt động gần gũi như quan sát cây lớn lên, thử nghiệm vật nổi - chìm, hay khám phá sự thay đổi của màu sắc. Mỗi hoạt động đều là “tình huống có vấn đề”, buộc trẻ phải quan sát, suy nghĩ và đưa ra cách giải quyết.

Gieo nền sáng tạo, mở đường cho phát triển lâu dài

STEM mầm non là phương pháp giáo dục tích hợp các lĩnh vực Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering) và Toán học (Mathematics) vào các hoạt động học tập cho trẻ em ở độ tuổi mầm non. Việc đưa STEM vào bậc mầm non còn tạo ra những chuyển biến rõ nét trong quá trình phát triển của trẻ. Theo cô Vũ Thị Phương, Hiệu trưởng Trường mầm non Hùng Thắng, điểm dễ nhận thấy nhất là sự thay đổi về tinh thần học tập. “Khi được trực tiếp trải nghiệm, trẻ trở nên chủ động, hào hứng hơn. Các con không còn chờ cô hướng dẫn từng bước mà tự tìm cách thực hiện. Quan trọng hơn, trẻ không sợ sai, sẵn sàng thử lại nhiều lần cho đến khi làm được. Đây là yếu tố rất cần thiết để rèn luyện tính kiên trì và hình thành thói quen học tập tích cực”, cô Phương chia sẻ.

Chính môi trường học tập cởi mở ấy giúp trẻ hình thành tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Khi một mô hình không hoạt động như mong muốn, trẻ dần hình thành tư duy: sai ở đâu, cần thay đổi gì. Quá trình “thử - sai - sửa” lặp đi lặp lại giúp các em rèn luyện cách tư duy có hệ thống. Song song với đó là khả năng sáng tạo được nuôi dưỡng tự nhiên. Không có khuôn mẫu cố định, mỗi trẻ có thể đưa ra một cách làm khác nhau. Sự đa dạng trong cách tiếp cận chính là môi trường lý tưởng để ý tưởng nảy nở.

Đáng chú ý, giáo dục STEM còn góp phần phát triển kỹ năng xã hội. Trong các hoạt động nhóm, trẻ học cách trao đổi, hợp tác, lắng nghe và tôn trọng ý kiến của bạn. Những kỹ năng này không chỉ cần thiết trong học tập mà còn là hành trang quan trọng cho cuộc sống sau này.

Cô Phan Thị Thu Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường mầm non Cát Bi (phường Hải An) cho rằng: Các hoạt động trải nghiệm không chỉ giúp trẻ mở rộng nhận thức mà còn từng bước hình thành những năng lực nền tảng, từ giao tiếp, hợp tác đến thích ứng với môi trường xung quanh. Đây chính là tiền đề quan trọng để trẻ phát triển toàn diện và sẵn sàng cho hành trình học tập lâu dài.

Từ những giờ học trải nghiệm hôm nay, những hạt mầm tư duy đang được gieo xuống một cách tự nhiên và bền vững. Khi trẻ được khuyến khích khám phá, được nuôi dưỡng sáng tạo, mỗi bài học không chỉ dừng lại trong lớp học mà còn mở ra khả năng phát triển lâu dài. Đó cũng chính là giá trị cốt lõi mà giáo dục STEM mang lại ngay từ bậc học mầm non.