(HPĐT)- Cuộc họp thượng đỉnh đầu tiên của “Bộ tứ Kim cương” tổ chức hôm 12-3 là khoảnh khắc lịch sử nhấn mạnh cái bắt tay của những “ông lớn” trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương để bảo đảm sự bình yên, tự do trong khu vực.
Lãnh đạo 4 nước Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia tham gia hội nghị thượng đỉnh trực tuyến diễn ra tối 12-3.
Tôn trọng luật lệ quốc tế vì an ninh chung
Tối 12-3 (theo giờ Việt Nam), hội nghị thượng đỉnh đầu tiên của “Bộ tứ Kim cương” diễn ra dưới hình thức trực tuyến để tập trung thảo luận về các thách thức “nóng” tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Sau cuộc họp, các bên ra tuyên bố chung tái khẳng định cam kết hợp tác vì khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do, rộng mở và không có cưỡng ép. Các bên nhất trí đẩy mạnh trật tự mở trên cơ sở luật pháp quốc tế nhằm thúc đẩy an ninh và thịnh vượng, đồng thời đối phó với các mối đe dọa ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và các khu vực khác trên thế giới.
Tuyên bố này tuy gồm góc nhìn chung của “Bộ tứ” trên nhiều điểm “nóng” như COVID-19, biến đổi khí hậu, công nghệ, khủng bố…, trọng tâm mà cộng đồng quốc tế quan tâm nhất chính là vấn đề an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Nổi bật là nhấn mạnh của nhóm “Bộ tứ” về việc ủng hộ pháp quyền, tự do hàng hải và hàng không, giải quyết hòa bình các tranh chấp, các giá trị dân chủ và toàn vẹn lãnh thổ. Điều này bao gồm việc tiếp tục ưu tiên vai trò của luật pháp quốc tế trong lĩnh vực hàng hải như được nêu cụ thể trong Công ước Liên hợp quốc về luật biển cũng như hợp tác về an ninh hàng hải để ứng phó với các thách thức đối với trật tự hàng hải dựa trên luật lệ ở Biển Hoa Đông và Biển Đông. Bên cạnh đó, “Bộ tứ” thêm một lần khẳng định ủng hộ mạnh mẽ vai trò trung tâm của ASEAN cũng như Quan điểm của ASEAN về Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, như một thông điệp hướng tới mục tiêu “vây bủa” tầm ảnh hưởng của Trung Quốc. Thông điệp có phần ẩn ý mà mạnh mẽ ấy đạt được sau khi các lãnh đạo thảo luận về việc Trung Quốc áp lệnh trừng phạt đối với các sản phẩm của Úc, tăng cường hoạt động chung quanh quần đảo Senkaku của Nhật và gây hấn tại biên giới Ấn Độ.
Mềm mỏng mà hiệu quả cao
Dù không phải là liên minh quân sự chính thức như NATO, “Bộ tứ” được coi là đối trọng tiềm năng đối với ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, một số chuyên gia nghi ngờ rằng, sẽ rất khó để “Bộ tứ” sớm có biện pháp mạnh tay kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc.
Một số nhà phân tích cho rằng, trước tình hình này, để hạn chế thái độ hung hăng của Bắc Kinh và duy trì ổn định an ninh khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, “Bộ tứ” nên xử lý tốt hơn quan hệ với Bắc Kinh về mặt ngoại giao, trong khi vẫn sử dụng chiến lược “tấn công” vừa hiệu quả vừa không tỏ ra quá hung hăng. Điển hình, “Bộ tứ” tiếp tục tập trung cho việc sản xuất và phối hợp cung cấp vaccine COVID-19 tới các nước để đối phó với chiến lược ngoại giao vaccine Trung Quốc đang theo đuổi. Ngoài ra, xem xét chuỗi cung ứng chất bán dẫn và đất hiếm hay hợp tác mạnh hơn về công nghệ để ít phụ thuộc vào Trung Quốc cũng là cách để “Bộ tứ” kìm hãm phát triển kinh tế và quân sự của quốc gia đông dân nhất thế giới này.
Duy trì hòa bình, ổn định tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương là nhiệm vụ dài hơi cần chương trình cụ thể có tầm nhìn xa được xây dựng trên những mục tiêu chung của “Bộ tứ”, nhưng cũng không thể quên yếu tố hợp tác với các tổ chức trong khu vực như Cấp cao Đông Á, ASEAN và Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương. Ít nhất, Hội nghị đã trao cho 4 nước cơ hội tốt để gửi thông điệp tốt đẹp này tới các đồng minh và đối tác trên thế giới, gợi thêm hy vọng về sự hợp tác quốc tế chặt chẽ, bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau trong thời kỳ toàn cầu chông chênh vì đại dịch.
Thái Nghiên (tổng hợp) - Ảnh: AFP“Bộ tứ Kim cương (còn gọi là Nhóm QUAD) ra đời năm 2007 với 4 quốc gia thành viên là Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia với mục đích thiết lập một cơ chế kinh tế xuyên Thái Bình Dương, trở thành hạt nhân của Diễn đàn kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương (APEC)./.
