(HPĐT)- Các quốc gia thành viên liên minh Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đưa ra nhiều quyết định quan trọng sau hội nghị thượng đỉnh ở Litva vừa qua. Tuy nhiên, một số vấn đề vẫn liên quan đến Ukraine, hay việc mở rộng ảnh hưởng ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương vẫn còn sự “mù mờ”.
Lãnh đạo các nước NATO và đối tác tham gia cuộc họp thượng đỉnh ở Litva.
Những quyết định quan trọng
Một trong những đồng thuận đáng kể nhất mà các nước thành viên của NATO đạt được sau hai ngày họp thượng đỉnh (11 và 12-7) ở thủ đô Vilnius của Litva là việc thông qua kế hoạch phòng thủ toàn diện nhất kể từ thời chiến tranh Lạnh. Theo kế hoạch nêu trên, NATO đặt mục tiêu sẵn sàng triển khai 300.000 binh sĩ ở mức độ sẵn sàng cao ở biên giới phía Đông của liên minh.
Khối này cũng nhất trí một kế hoạch hành động tăng cường năng lực công nghiệp quốc phòng để đẩy nhanh tốc độ sản xuất vũ khí, đồng thời cam kết sớm đạt mức chi tiêu quân sự 2% GDP.
Về kế hoạch kết nạp thêm thành viên mới, NATO đạt tiến bộ đáng kể khi Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan nhất trí ủng hộ Thụy Điển sớm gia nhập liên minh và cam kết chuyển đề nghị phê chuẩn tới quốc hội để thông qua. Giới quan sát tin rằng, Stockholm có thể đứng trong hàng ngũ liên minh ngay trong năm 2023 nếu quá trình kết nạp diễn ra thuận lợi. Đổi lại cái gật đầu của ông Erdogan, Thụy Điển đáp ứng một số yêu cầu của Ankara chung quanh vấn đề người Kurd. Bên cạnh đó, các thành viên NATO trong Liên minh châu Âu (EU) được cho là sẽ "nới tay" hơn với Thổ Nhĩ Kỳ về nguyện vọng gia nhập EU của Ankara.
Chưa hóa giải hết bất đồng
Khác với trường hợp Thụy Điển, NATO còn nhiều tranh cãi trong nội bộ chung quanh mong muốn gia nhập liên minh của Ukraine. Trên thực tế, không quốc gia NATO nào công khai phản đối việc Ukraine có thể trở thành thành viên liên minh trong tương lai, nhưng thủ tục và thời gian cho tiến trình này không được làm rõ tại hội nghị ở Litva. Theo đó, một số quốc gia Trung Âu muốn NATO cam kết cụ thể hơn về tiến trình kết nạp Ukraine. Với thái độ thận trọng hơn, Mỹ và Đức thể hiện sự chưa sẵn sàng vì lo ngại phản ứng mạnh của Nga, kể cả trong trường hợp diễn biến trên chiến trường có lợi cho Ukraine. NATO chưa có tiền lệ kết nạp một quốc gia đang ghi nhận xung đột vũ trang. Trong động thái được mô tả là nhằm "bù đắp" cho Ukraine, lãnh đạo các nước nhóm 7 nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới (G7), gồm 6 thành viên NATO chủ chốt là Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Italy, Canada cùng Nhật Bản (khách mời của hội nghị NATO) công bố ngay tại Litva một cơ chế khung hỗ trợ Ukraine trong cuộc xung đột hiện nay và mở đường bảo đảm an ninh dài hạn cho Kiev sau khi chiến sự kết thúc. Cơ chế khung đó có những cam kết mạnh mẽ về việc G7 sẽ cung cấp cho Ukraine các loại vũ khí hiện đại, huấn luyện quân sự, chia sẻ thông tin tình báo. Bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố Paris sẽ viện trợ Kiew tên lửa tầm xa SCALP đạt tầm bắn đến 250 km. Còn Thủ tướng Đức Olaf Scholz công bố gói viện trợ quân sự mới trị giá 700 triệu euro cho Ukraine.
Trong khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky mô tả động thái của G7 là một "chiến thắng an ninh quan trọng cho Ukraine", Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Ukraine Oleksii Reznikov bày tỏ hoài nghi và muốn xem "chi tiết cũng như cái giá" của các cam kết của G7. Theo tuyên bố chung của lãnh đạo G7, các nội dung về hỗ trợ chi tiết của từng nước đối với Ukraine sẽ cần được cụ thể hóa trong các thỏa thuận song phương.
Về chủ đề mở rộng ảnh hưởng ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, thông cáo chung của NATO lần đầu đề cập rằng, các diễn biến tại khu vực này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh châu Âu - Đại Tây Dương. Đây cũng là năm thứ hai NATO mời 4 đối tác chủ chốt ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương là Nhật Bản, Australia, Hàn Quốc và New Zealand tham dự hội nghị thượng đỉnh. Tuy nhiên, NATO "vẫn có những khác biệt về cách tiếp cận" chung quanh chủ đề này. Hồi đầu năm 2023, Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg nêu khả năng NATO mở văn phòng liên lạc ở Tokyo trong nỗ lực tăng cường hợp tác với các đối tác khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Nội dung này được thảo luận qua một số vòng, nhưng cuối cùng bị lược bỏ khỏi thông cáo cuối cùng của hội nghị do những lo ngại như thách thức an ninh mạng vượt quá phạm vi địa lý, hay các nước đồng minh vẫn chia rẽ về việc mở rộng ảnh hưởng của NATO. Một số thành viên lo ngại việc này có thể phát đi tín hiệu không phù hợp tới Trung Quốc, cũng như một số quốc gia khác ở khu vực Ấn Độ Dương- Thái Bình Dương./.
Phạm Thuận (tổng hợp)
