(HPĐT)- Ngày 4-7, Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) ra tuyên bố chung khẳng định sẵn sàng hợp tác sâu rộng với tất cả các quốc gia. Theo đó, SCO muốn trở thành nền tảng cho các quốc gia Á - Âu hướng đến một thế giới đa cực, trong đó có cơ hội để cân bằng lợi ích của các thành viên trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị toàn cầu đang gia tăng. Tuy nhiên, một số khúc mắc trong quan hệ giữa các thành viên cũng khiến SCO khó đạt các mục đích chung.
Vì nhiều lý do tế nhị, nước chủ nhà Ấn Độ quyết định tổ chức Hội nghị thượng đỉnh các nước thành viên Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) lần thứ 23 dưới hình thức trực tuyến. Ảnh: republicworld.com
Vị thế mới
Trong tuyên bố chung sau hội nghị thượng đỉnh, các lãnh đạo SCO khẳng định sẵn sàng hợp tác sâu rộng với tất cả các quốc gia, đồng thời phản đối việc giải quyết các vấn đề quốc tế và khu vực thông qua "tư duy đối đầu". Cùng với đó, SCO ra được báo cáo đầu tiên về các chính sách tài chính số bao trùm. Đó là còn chưa kể tới các hoạt động văn hóa- xã hội trên một loạt các lĩnh vực, chủ đề nhằm làm đa dạng hóa, thúc đẩy trao đổi giữa các nước SCO.
Tại hội nghị thượng đỉnh vừa qua, SCO cũng công bố việc kết nạp Iran vào khối với tư cách thành viên đầy đủ. Đồng thời, Belarus cũng ký Bản ghi nhớ về nghĩa vụ để đạt được vị thế thành viên SCO.
Chiếm 40% dân số thế giới và 60% tổng diện tích của châu Á và châu Âu, SCO đang ngày càng phát huy vai trò thúc đẩy hợp tác giữa các nước thành viên, giữ gìn an ninh và ổn định khu vực, không ngừng nâng tầm ảnh hưởng như một trung tâm quyền lực mới đáng chú ý. SCO cũng có ý nghĩa về mặt địa lý và kinh tế vì các quốc gia thành viên đóng góp khoảng 30% GDP toàn cầu.
Có thể thấy, từ một tổ chức chưa thể nói là có vai trò và tiếng nói nổi bật với tình hình chính trị thế giới suốt thời gian qua, hiện tại có nhiều thay đổi đang đặt SCO trước những thay đổi hướng tới các vai trò mới. Sự tăng cường hợp tác trong SCO hướng tới xây dựng cơ chế đa phương có sức nặng, có tiếng nói và đủ sức làm đối trọng, xa hơn có thể dịch chuyển từ một tổ chức khu vực thành cấu trúc mang tầm ảnh hưởng rộng toàn cầu.
Cân bằng lợi ích
Năm nay, Ấn Độ - chủ nhà của hội nghị thượng đỉnh SCO - nhưng quyết định tổ chức sự kiện theo hình thức trực tuyến. Hội nghị kết thúc sau khoảng 3 giờ đồng hồ với tuyên bố chung ngắn hơn khoảng 5.000 từ so với hội nghị năm ngoái. Các lãnh đạo không có cuộc gặp song phương bên lề nào, không có ảnh chụp chung, cũng không cùng nhau dự tiệc chiêu đãi.
Giới quan sát cho rằng, Ấn Độ không muốn hội nghị thượng đỉnh SCO lần này làm ảnh hưởng tới mối quan hệ đang ngày càng nồng ấm với phương Tây, nhất là Mỹ, quốc gia đang cạnh tranh ảnh hưởng gay gắt với Trung Quốc. Trong khi đó, quan hệ giữa Ấn Độ và Trung Quốc trở nên lạnh nhạt kể từ khi tranh chấp biên giới trên dãy Himalaya bùng phát thành cuộc đụng độ lớn năm 2020 ở khu vực Kashmir khiến ít nhất 20 binh sĩ Ấn Độ và 4 quân nhân Trung Quốc thiệt mạng.
Tại hội nghị SCO lần này, nỗ lực giảm căng thẳng giữa hai nước không đạt nhiều tiến triển. Ấn Độ một lần nữa từ chối ủng hộ Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) đầy tham vọng của Trung Quốc, trở thành quốc gia duy nhất trong số các thành viên cũ của SCO không ủng hộ dự án. Một trong những lý do chính khiến Ấn Độ không ủng hộ BRI là Hành lang Kinh tế Trung Quốc - Pakistan trong dự án đi qua vùng lãnh thổ Kashmir, nơi New Delhi đang tranh chấp lãnh thổ với Islamabad.
Về những vấn đề quốc tế lớn như xung đột Ukraine, các thành viên dù không lên án Nga ra mặt, song cũng bày tỏ lo ngại về hành động của nước này. SCO cũng có tầm nhìn khác nhau về trật tự thế giới và toàn cầu hóa do phương Tây chi phối.
Theo bình luận của nhiều nhà quan sát quốc tế, trên thực tế, sau 22 năm hình thành, SCO phát triển thành “đại gia đình” với 9 nước thành viên, 3 nước quan sát viên và 14 đối tác đối thoại. Tuy nhiên, những bất đồng trong quan hệ hiện tại giữa một số nước thành viên "rất khó khăn" và tiếp tục gặp nhiều trắc trở trong nhiều năm tới. Do đó, một số cơ chế hiện có của SCO cần phải được cải cách và điều chỉnh, đồng thời năng lực thực thi và hiệu quả của chúng cần được cải thiện liên tục để tổ chức này phát triển và hoạt động hiệu quả hơn./.
Xuân Nhi (tổng hợp)
