(HPĐT)- Cùng với quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, ô nhiễm môi trường đang trở thành thách thức lớn tại khu vực nông thôn - nơi từng được xem là “lá phổi xanh” của thành phố. Trước thực trạng đó, Hội Nông dân các cấp tích cực vận động hội viên tham gia xử lý rác thải nông nghiệp, góp phần tạo nên những chuyển biến rõ nét, từng bước cải thiện môi trường sống, nâng cao sinh kế và hướng đến phát triển nông nghiệp bền vững.
Quay vòng, tái tạo tài nguyên
Trước đây, sau mỗi vụ thu hoạch lúa, bà Nguyễn Thị Liên - hội viên nông dân ở phường Lưu Kiếm (thành phố Thủy Nguyên) - thường đốt rơm rạ ngay tại ruộng, dù biết hành động này gây ô nhiễm không khí, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, sau khi tham gia lớp tập huấn xử lý rác thải do Hội Nông dân Thủy Nguyên tổ chức, bà Liên thay đổi thói quen canh tác: sử dụng chế phẩm sinh học Sumitri để xử lý rơm rạ tại chỗ. Trên diện tích 1 sào lúa và 2 sào rau màu, toàn bộ phụ phẩm sau thu hoạch được “tái sinh” thành phân bón hữu cơ. Không chỉ vậy, gia đình bà còn nuôi sâu canxi làm thức ăn cho gà đẻ - vừa tiết kiệm chi phí, vừa giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
Tại xã Tiền Phong (huyện Vĩnh Bảo), anh Nguyễn Văn Vương cũng chuyển đổi tư duy sản xuất theo hướng sinh thái. Được Hội Nông dân huyện hướng dẫn kỹ thuật nuôi sâu canxi (ruồi lính đen sinh sản), anh mạnh dạn đầu tư xây dựng cơ sở nuôi. Dù ban đầu gặp khó khăn do ruồi không đẻ hoặc đẻ ít, nhưng sau thời gian nghiên cứu, anh nhân giống thành công. Sau hai năm triển khai, cơ sở cho sản lượng ổn định, đủ cung cấp thức ăn cho 500 gà thịt và 200 gà đẻ, thay thế khoảng 40% lượng cám, giảm đến 90% chi phí thuốc thú y. Ngoài ra, anh Vương còn nuôi giun quế để xử lý chất thải từ đàn thỏ và lợn với quy mô hơn 1.500 con. Mô hình của anh trở thành điểm điển hình được Hội Nông dân huyện lựa chọn để tuyên truyền, nhân rộng, giúp nhiều hộ xử lý rác chăn nuôi hiệu quả, nâng cao thu nhập và bảo vệ môi trường. Tại xã Minh Tân (huyện Kiến Thụy), Chủ tịch Hội Nông dân xã Ngô Quang Bảy bày tỏ: nhờ ứng dụng công nghệ vi sinh, nhiều hộ dân tận dụng rác sinh hoạt và phụ phẩm nông nghiệp để ủ phân hữu cơ. Hiện toàn xã có hơn 100 hộ áp dụng mô hình này, giúp tiết kiệm 10 - 15% chi phí sản xuất, đồng thời nâng cao ý thức gìn giữ môi trường.
Từ năm 2021, Hải Phòng là một trong 15 tỉnh, thành phố được Trung ương Hội Nông dân lựa chọn thí điểm thực hiện Dự án xử lý rác thải nông thôn. Nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Thường vụ Hội Nông dân thành phố, các mô hình điểm được triển khai đồng bộ tại 9 xã, với hơn 700 mô hình xử lý rác thải bằng kỹ thuật thân thiện môi trường. Hơn 1.000 hội viên được đào tạo kỹ năng qua các lớp tập huấn trực tiếp, trực tuyến, video hướng dẫn kỹ thuật, hoặc mô hình “cầm tay chỉ việc” tại ruộng đồng, ngay trong quá trình sản xuất.
Đổi mới, nhân rộng ý thức bảo vệ môi trường
Dù đã đạt nhiều kết quả tích cực, công tác xử lý rác thải nông thôn vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Một bộ phận người dân còn hạn chế về nhận thức, giữ thói quen vứt rác bừa bãi, đốt rơm rạ, không phân loại rác. Một số mô hình như nuôi sâu canxi, giun quế tuy kỹ thuật không phức tạp, nhưng đòi hỏi sự kiên trì, chăm sóc đều đặn. Nhiều địa phương chưa có khu xử lý rác tập trung, thiếu sự liên kết để hình thành tổ nhóm sản xuất hoặc chuỗi giá trị. Việc huy động nguồn tài chính vẫn chủ yếu dựa vào sự đóng góp tự nguyện của hội viên hoặc các khoản hỗ trợ nhỏ lẻ, gây khó khăn cho việc nhân rộng mô hình.
Trước thực trạng trên, Hội Nông dân thành phố đề xuất nhiều giải pháp: tăng cường truyền thông qua các hình thức dễ tiếp cận như video, mạng xã hội, sinh hoạt chi hội; củng cố các mô hình điểm để làm nơi học tập thực tế; phối hợp tổ chức hướng dẫn kỹ thuật đơn giản, dễ áp dụng tại cơ sở. Tại huyện Vĩnh Bảo, Hội đã vận động nhiều hộ triển khai nuôi sâu canxi theo chu trình khép kín, đồng thời áp dụng hình thức đổi 5kg sâu trưởng thành lấy 1 lạng trứng sâu. Mô hình nuôi giun quế cũng tiếp tục được mở rộng, biến rác thải hữu cơ thành phân bón phục vụ canh tác. Phó chủ tịch Hội Nông dân thành phố Nguyễn Hồng Hưng khẳng định: thời gian tới, các cấp Hội sẽ tiếp tục nhân rộng mô hình hiệu quả, đưa tiến bộ kỹ thuật mới vào sản xuất, biến rác thành tài nguyên, vừa ứng phó với ô nhiễm môi trường, vừa kiến tạo nền nông nghiệp sinh thái, an toàn.
Các mô hình hiệu quả sẽ được chuẩn hóa quy trình, biên soạn thành tài liệu tập huấn để phổ biến rộng rãi. Đặc biệt, Hội Nông dân thành phố cũng kiến nghị UBND thành phố bố trí kinh phí hỗ trợ phát triển các mô hình tiềm năng thành tổ hợp tác, hợp tác xã, tạo chuỗi giá trị khép kín. Đồng thời, việc liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm như phân hữu cơ, sâu sấy khô… sẽ mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế tuần hoàn nông nghiệp. Tuy nhiên, bên cạnh nỗ lực của tổ chức Hội, thành công trong xử lý rác thải nông thôn đòi hỏi sự đồng hành của cả cộng đồng. Từng hộ dân, từng người nông dân chính là mắt xích then chốt, là lực đẩy quan trọng để chuyển hóa những thách thức môi trường thành cơ hội, góp phần xây dựng một tương lai xanh và bền vững cho nông thôn Hải Phòng.
Bài và ảnh: VÂN HƯƠNG
