Từng rộn ràng mỗi dịp Trung thu, làng tò he An Lâm (xã An Phú, Hải Phòng) nay dù vẫn duy trì nghề nhưng những người thợ luôn trăn trở tìm người kế cận để giữ hồn làng.
Ông Phạm Văn Năm là một trong số ít người vẫn còn theo nghề nặn tò he tại địa phương. Theo ông Năm, nghề này đòi hỏi người thợ phải kiên trì vì mỗi công đoạn đều rất tỉ mỉ và cầu kỳ. Nguyên liệu làm tò he là gạo tẻ, trong đó các loại gạo như VN10, Q5, Q4 được người làm nghề đánh giá phù hợp để tạo độ dẻo cho bột. Gạo sau khi được ngâm kỹ với nước sẽ để khô, giã thật nhuyễn rồi sàng lấy phần bột mịn. Bột tiếp tục được đồ chín, nhào kỹ nhiều lần để đạt độ dẻo, mịn và không bị nứt khi tạo hình. Sau đó, khối bột trắng được chia thành từng phần nhỏ, nhào với phẩm màu để tạo những màu cơ bản như đỏ, vàng, xanh, tím... Khâu tạo hình cần sự khéo léo, kiên nhẫn. Người làm tò he ở An Lâm thành thạo nặn nhiều hình thù khác nhau nhưng phổ biến nhất vẫn là tạo hình 12 con giáp và các loại hoa quả.
Ông Năm kể lại, ngày trước, nghề làm tò he từng giúp nhiều gia đình có cuộc sống khá giả. Mỗi dịp Trung thu, người dân trong thôn lại tất bật nặn tò he để mang đi bán. Những con vật, loại quả đủ màu sắc trở thành món đồ chơi quen thuộc với trẻ nhỏ. Nhưng theo thời gian, đồ chơi hiện đại ngày càng đa dạng, bắt mắt, khiến tò he dần mất đi vị trí vốn có. “Từ món đồ chơi quen thuộc, tò he trở nên lạ lẫm với nhiều trẻ em hôm nay”, ông Năm trăn trở.
Trước nguy cơ mai một nghề làm tò he, bà Nguyễn Thị Nhi chủ động đưa tò he đến gần hơn với trẻ nhỏ. Không quản ngại xa xôi, vất vả, bà Nhi mang tò he tới các điểm vui chơi, vừa bán vừa hướng dẫn trẻ cách làm. Không chỉ vậy, khi được các trường học, di tích đặt lời mời làm người giới thiệu về nghề làm tò he cho học sinh, du khách tìm hiểu, trải nghiệm, bà Nhi đồng ý ngay, không hề do dự. Với bà, đây không chỉ là công việc mưu sinh mà còn là trách nhiệm và sự trân trọng đối với nét đẹp văn hóa, giá trị truyền thống của quê hương.
Bà Nhi cho biết: “Nhìn những đứa trẻ thích thú, du khách tò mò, háo hức khi xem nặn tò he, tôi cảm thấy rất vui. Từ bé, tôi đã gắn bó với tò he. Đến nay, tôi vẫn bám nghề. Biết rằng giữ nghề xưa trong cuộc sống hiện đại không dễ dàng song tôi vẫn mong mỏi nghề truyền thống của ông cha được gìn giữ, phát huy”.
Những sản phẩm tò he nhỏ xinh, bắt mắt ở An Lâm gắn với mùa trăng rằm tháng Tám. Trước đây, cứ mỗi độ Trung Thu về, không khí làm tò he ở thôn An Lâm lại rộn ràng. Những bàn tay thoăn thoắt nhào bột, pha màu, tạo hình để kịp làm ra những đồ chơi phục vụ trẻ nhỏ.
Để nghề làm tò he được gìn giữ, những người làm nghề mong muốn có thêm sự quan tâm, hỗ trợ giới thiệu sản phẩm rộng rãi hơn, nhất là tại các hoạt động văn hóa, lễ hội, trường học và điểm vui chơi dành cho thiếu nhi. Khi giá trị kinh tế và văn hóa cộng hưởng sẽ tạo động lực để lớp trẻ theo nghề và giữ nghề.
Theo bà Trịnh Thị Ngọc, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã An Phú, nghề làm tò he là nét đẹp văn hóa tại địa phương. Vì vậy, việc bảo tồn nghề sẽ góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa gắn với đời sống của người dân qua nhiều thế hệ. Thời gian tới, địa phương định hướng đẩy mạnh tuyên truyền, giới thiệu nghề làm tò he. Đồng thời khuyến khích các hộ làm nghề truyền dạy kỹ năng cho thế hệ trẻ. Bên cạnh đó, tạo điều kiện để sản phẩm tò he hiện diện tại các hoạt động văn hóa, lễ hội, trường học và điểm du lịch. Qua đó, từng bước đưa nghề truyền thống đến gần hơn với cộng đồng, tạo thêm đầu ra cho sản phẩm, giúp người dân tiếp tục gắn bó với nghề.
HOÀNG LINH
.jpg "Làm mới đồ chơi, quà tặng mùa Trung thu")
