Canh cánh nỗi lo thiếu họa sĩ tạo hình con rối
Bài và ảnh: Thành Lê
Liên tiếp dựng vở, biểu diễn phục vụ nhu cầu thưởng thức nghệ thuật múa rối của đông đảo người dân, nhất là các em nhỏ, nhưng ít ai biết, hiện trong biên chế của Đoàn nghệ thuật múa rối (Sở Văn hóa- Thể thao) không có họa sĩ tạo hình rối. Thực trạng đó khiến những người quan tâm tới sự phát triển của nghệ thuật múa rối Hải Phòng nói chung, Đoàn nghệ thuật múa rối nói riêng không khỏi canh cánh nỗi lo.
Những ngày này, NSND- họa sĩ La Viết Sinh dù nghỉ hưu từ lâu, nhưng vẫn tất bật với công việc vẽ maket tạo hình con rối chuẩn bị cho các vở diễn mới của Đoàn nghệ thuật múa rối Hải Phòng. Chia sẻ về công việc này, họa sĩ La Viết Sinh cho biết: Như ở vở diễn mới nhất mà Đoàn nghệ thuật múa rối vừa thực hiện thành công là vở “Trê cóc tranh con”, sau khi nghiên cứu kịch bản, làm việc, thống nhất với đạo diễn, ông phải mất khoảng 10 ngày vẽ tạo hình maket phục vụ việc chế tác các con rối cho vở diễn. Ở vở mới mà đơn vị đang chuẩn bị thực hiện là vở “Ba sợi tóc vàng của quỷ”, số lượng nhân vật lên tới khoảng 25 con rối, quá trình vẽ maket cũng rất mất thời gian. Bằng lòng say mê, tận tụy với nghề, người họa sĩ hơn 80 tuổi đời, 60 tuổi nghề vẫn ngày đêm cặm cụi, cần mẫn với từng nét chì, đường màu để khắc họa nổi bật tính cách, đặc thù của từng nhân vật rối trong từng vở diễn. Đó là nhân vật Thị Cóc với dáng vẻ đau khổ của một bà mẹ bị lấy mất đàn con; là nhân vật Trê vợ ma mãnh, thủ đoạn, tìm mọi cách đánh cắp đàn con của Thị Cóc hòng được chia thêm nhiều tài sản…
Theo họa sĩ La Viết Sinh, đối với mỗi vở rối, khâu vẽ tạo hình con rối là một khâu rất quan trọng. Từ bản maket, bộ phận tạo hình rối mới có thể chế tác nên con rối đúng theo yêu cầu của đạo diễn với đầy đủ dáng vẻ, đặc điểm, tính cách, các chi tiết lắp đặt để con rối có thể di chuyển, cử động đáp ứng yêu cầu của vai diễn. Vì vậy, việc một Đoàn nghệ thuật múa rối địa phương thiếu họa sĩ tạo hình con rối là một khó khăn rất lớn khi thực hiện các vở diễn.
Trưởng đoàn nghệ thuật múa rối Nguyễn Thị Thu Thủy cho biết: Hiện nay, chỉ có duy nhất Nhà hát múa rối Trung ương có đầy đủ tổ tạo hình cùng với đội ngũ diễn viên. Riêng với Đoàn nghệ thuật múa rối, do yêu cầu về tinh giản biên chế, hiện chỉ có 18 diễn viên, không có họa sĩ tạo hình con rối, trong khi số lượng diễn viên cần thiết để đơn vị hoạt động tốt nhất phải khoảng 25 người. Để hoàn thành nhiệm vụ dàn dựng, thực hiện các vở diễn mới, về ê kíp sáng tạo, đơn vị phải mượn họa sĩ từ trên Hà Nội hoặc nhờ họa sĩ kỳ cựu La Viết Sinh hỗ trợ. Đơn vị hiện nay có lợi thế là có họa sĩ, NSND La Viết Sinh– người có rất nhiều kinh nghiệm trong tạo hình con rối gắn bó, hỗ trợ. Qua quá trình công tác rất lâu năm, với lòng yêu nghề, say mê với những con rối, NSND La Viết Sinh có rất nhiều sáng tạo trong thể hiện các con rối, bố trí vị trí đặt bộ máy điều khiển, khớp nối các bộ phận, chi tiết để con rối chuyển động một cách linh hoạt, dễ dàng cho các diễn viên điều khiển trong quá trình biểu diễn. Tuy nhiên, đến nay, họa sĩ– NSND La Viết Sinh cao tuổi, nhưng đơn vị không có họa sĩ tạo hình rối kế cận, nên khó gìn giữ, kế thừa kinh nghiệm quý báu của ông trong lĩnh vực tạo hình rối.
Còn theo họa sĩ– NSND La Viết Sinh, với mỗi vở rối, họa sĩ vẽ maket tạo hình con rối là cầu nối để tạo ra sự ăn khớp giữa ý đồ, yêu cầu của đạo diễn với người thi công các con rối. Nếu khâu vẽ maket tạo hình rối không phối hợp ăn khớp, nhịp nhàng được với đạo diễn và họa sĩ thi công con rối, thì khó có sản phẩm như ý, phục vụ tốt nhất cho vở diễn. Vì vậy, việc thiếu hụt họa sĩ tạo hình con rối là một khó khăn lớn cho hoạt động của đoàn nghệ thuật múa rối. Khi dựng vở, đơn vị phải mượn họa sĩ từ trung ương về với phong cách, cách thức làm việc khác đương nhiên sẽ phải mất nhiều thời gian, công sức để các bộ phận có thể khớp nối với nhau một cách nhuần nhuyễn và hiệu quả. Tình trạng đó cũng ảnh hưởng tới tiến độ, công sức bỏ ra để thực hiện các vở diễn của đoàn.
Cùng với sự phát triển của đời sống, công chúng thành phố ngày càng yêu cầu cao trong nhu cầu thưởng thức văn hóa, nghệ thuật, đòi hỏi sự lao động nghệ thuật miệt mài, hết mình của độ ngũ nghệ sĩ, họa sĩ, diễn viên, nhạc công của các đoàn nghệ thuật, trong đó có Đoàn nghệ thuật múa rối. Tình trạng thiếu hụt họa sĩ tạo hình con rối đặt ra bài toán để lãnh đạo đơn vị và Sở Văn hóa- Thể thao thành phố quan tâm, có giải pháp tạo nguồn, bổ sung họa sĩ tạo hình con rối để nghệ thuật múa rối có thêm điều kiện tiếp tục sáng tạo, thực hiện thêm nhiều vở diễn chất lượng, đáp ứng nhu cầu thưởng thức của người xem.
