(HPĐT)- Từ ngày 1-7-2025, Luật Công chứng năm 2024 chính thức có hiệu lực, đánh dấu nhiều đổi mới mang tính đột phá trong hoạt động công chứng tại Việt Nam. Nhằm làm rõ những điểm mới nổi bật của luật, phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng có cuộc trao đổi với ông NGUYỄN NHẬT QUANG, Chủ tịch Hội Công chứng viên thành phố.
- Đề nghị ông cho biết những điểm mới của Luật Công chứng 2024 so với trước đây?
- Luật Công chứng 2024 có nhiều quy định mới nhằm đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động công chứng, trách nhiệm của đội ngũ công chứng viên, tạo thuận lợi hơn cho người dân và các tổ chức, doanh nghiệp. Có thể kể ra một số điểm mới quan trọng của luật cụ thể như sau. Thứ nhất, Điều 3 của Luật Công chứng 2024 xác định các giao dịch phải công chứng thông qua việc xác định các tiêu chí để Chính phủ quy định các giao dịch phải công chứng là “giao dịch quan trọng, đòi hỏi mức độ an toàn pháp lý cao và được luật quy định hoặc giao chính phủ quy định phải công chứng”. Thứ hai là quy định về công chứng điện tử với hai hình thức là công chứng điện tử trực tiếp và công chứng điện tử trực tuyến (Điều 64). Đây được xem là bước tiến lớn, đưa hoạt động công chứng bắt nhịp với xu thế chuyển đổi số quốc gia và thế giới. Thực hiện công chứng điện tử không chỉ thuận tiện cho người dân, rút ngắn thời gian thực hiện việc công chứng, giảm tải áp lực cho các tổ chức hành nghề công chứng (TCHNCC). Theo quy định, các văn bản công chứng điện tử có giá trị pháp lý tương đương văn bản công chứng giấy, người dân có thể thực hiện giao dịch mua bán, thế chấp, ủy quyền... thông qua nền tảng công chứng điện tử, với đầy đủ điều kiện về định danh, xác thực và lưu trữ dữ liệu.
Điểm mới khác nằm ở điều 46 và điều 50 của Luật quy định hạn chế các trường hợp có thể thực hiện công chứng ngoài trụ sở và quy định công chứng viên chụp ảnh chứng kiến người yêu cầu công chứng ký vào văn bản công chứng. Đây là quy định rất hiệu quả cho mục đích phòng tránh hiện tượng ký ngoài trụ sở tràn lan, không có công chứng viên chứng kiến việc ký kết, góp phần quan trọng trong việc ngăn chặn việc giả mạo danh tính người ký, ngăn chặn việc ký khống và nâng cao ý thức và trách nhiệm nghề nghiệp của đội ngũ công chứng viên.
Luật mới cũng bổ sung một số quy định tạo thuận lợi cho tổ chức và hoạt động của các TCHNCC. Cụ thể điều 23 của Luật cho phép thành lập Văn phòng Công chứng theo loại hình doanh nghiệp tư nhân tại các đơn vị hành chính cấp xã có mật độ dân số thấp, cơ sở hạ tầng và dịch vụ chưa phát triển và có khó khăn cho việc thành lập Văn phòng Công chứng theo loại hình công ty hợp danh; các Văn phòng Công chứng được chủ động chọn tên Văn phòng Công chứng. Điều 38 của Luật Công chứng 2024 quy định công chứng viên được làm việc theo chế độ hợp đồng lao động với các Phòng công chứng nhà nước...
Ngoài ra, luật nâng cao chất lượng và tiêu chuẩn hành nghề của đội ngũ công chứng viên, quy định công chứng viên được hành nghề đến 70 tuổi (Điều 10); tất cả các đối tượng muốn được bổ nhiệm công chứng viên đều phải tham gia đào tạo nghề công chứng (Điều 11); Các đối tượng muốn bổ nhiệm công chứng viên đều phải tập sự 12 tháng (Điều 12). Bên cạnh đó, các văn phòng công chứng bắt buộc phải mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp nhằm bảo đảm quyền lợi cho khách hàng khi xảy ra sai sót.
- Với những thay đổi mang tính căn cơ như vậy, theo ông, việc triển khai Luật Công chứng mới sẽ gặp khó khăn gì?
- Tôi cho rằng, luật mới rất cần thiết trong bối cảnh xã hội đang chuyển mình mạnh mẽ về số hóa và hội nhập pháp lý quốc tế. Tuy nhiên, chắc chắn quá trình thực thi sẽ gặp không ít thách thức. Thứ nhất, công chứng điện tử đòi hỏi hạ tầng kỹ thuật đồng bộ và bảo mật cao. Hiện nay, chưa phải tất cả các tổ chức hành nghề công chứng đều có nền tảng công nghệ phù hợp. Bộ Tư pháp chỉ đạo các Sở Tư pháp xây dựng hệ thống chung, bảo đảm liên thông, bảo mật và kiểm tra chéo. Thứ hai, việc ghi hình hoặc chụp ảnh quá trình ký kết cần được thực hiện đúng quy trình, tránh hình thức, đồng thời phải bảo đảm quyền riêng tư của các bên tham gia. Đây là vấn đề cần có hướng dẫn kỹ lưỡng từ cơ quan chức năng để triển khai thống nhất.
- Vậy các cơ quan quản lý cũng như Hội Công chứng viên thành phố cần làm gì để những quy định mới này thực sự đi vào thực tiễn?
- Với mục đích giúp các hội viên trang bị kiến thức về Luật Công chứng 2024, Hội Công chứng viên thành phố Hải Phòng là hội đầu tiên trong cả nước tổ chức chương trình bồi dưỡng kiến thức về những điểm mới của Luật Công chứng 2024 (từ tháng 5- 2025) cho các hội viên, nhất là về lĩnh vực công chứng điện tử. Hội cũng tìm nhà cung cấp phần mềm về công chứng điện tử để đào tạo kiến thức và thực hành về công chứng điện tử cho các hội viên.
Để Luật Công chứng 2024 nhanh chóng đi vào thực tiễn, chúng tôi mong muốn các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật rộng rãi để người dân và các tổ chức nắm rõ các quy định của Luật Công chứng 2024, các quyền, nghĩa vụ của mình khi thực hiện các giao dịch cần thực hiện công chứng và thực hiện đúng quy trình công chứng theo luật định.
Chúng tôi cũng rất mong Chính phủ chỉ đạo các ngành, các cấp sớm hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về căn cước, hộ tịch, tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, tạo điều kiện để các công chứng viên được quyền truy cập vào các hệ thống dữ liệu đó để lấy thông tin phục vụ hoạt động công chứng, góp phần quan trọng đẩy nhanh thời gian thực hiện việc công chứng và bảo đảm an toàn cho các bên tham gia giao dịch, phòng ngừa tranh chấp, góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, ổn định và phát triển kinh tếxã hội.
- Trân trọng cảm ơn ông!
HẢI VÂN thực hiện
