Trong bối cảnh giá vàng liên tục lập đỉnh, từ các ngân hàng quốc doanh tham gia bình ổn thị trường đến các ngân hàng thương mại được phép kinh doanh vàng đều ghi nhận mức lợi nhuận lớn. Tuy nhiên, các giao dịch hiện chủ yếu diễn ra theo chiều một chiều: ngân hàng chỉ bán vàng miếng SJC cho khách hàng cá nhân, nhưng không thực hiện mua lại. Một số chuyên gia đề xuất Ngân hàng Nhà nước nên thí điểm cơ chế mua – bán hai chiều nhằm góp phần điều tiết thị trường vàng hiệu quả hơn.
Lãi đậm từ kinh doanh vàng
Bốn ngân hàng thương mại có vốn Nhà nước gồm Agribank, Vietcombank (VCB), BIDV và VietinBank được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho phép bán vàng miếng SJC nhằm bình ổn thị trường. Theo chủ trương này, nhóm ngân hàng quốc doanh chỉ thực hiện bán ra, không thu mua vào, với mức lãi cho phép tối đa 1 triệu đồng/lượng, mang lại khoản lợi nhuận đáng kể cho các ngân hàng.
Theo báo cáo tài chính năm 2024 của Agribank, lợi nhuận trước thuế đạt 27.575 tỷ đồng, tăng 7,5% so với năm trước. Nhiều mảng kinh doanh chính ghi nhận tăng trưởng dương, trong đó riêng mảng kinh doanh vàng và ngoại hối đạt lợi nhuận 4.539 tỷ đồng, gấp đôi năm 2023. Đối với Vietcombank, riêng thu nhập từ giao dịch bán vàng trong năm 2024 đạt gần 48 tỷ đồng, trong khi năm 2023 chưa ghi nhận khoản mục này; lợi nhuận từ đánh giá lại vàng đạt hơn 16,7 tỷ đồng, nâng tổng đóng góp từ vàng lên hơn 64 tỷ đồng. Tương tự, BIDV báo cáo thu nhập từ kinh doanh vàng đạt hơn 46,7 tỷ đồng, còn VietinBank ghi nhận khoản thu từ giao dịch vàng đóng góp hơn 860 tỷ đồng vào tổng lợi nhuận năm 2024.
Ngoài nhóm ngân hàng quốc doanh, một số ngân hàng thương mại khác được phép kinh doanh vàng như MSB, TPBank, Eximbank… cũng công bố mức lợi nhuận đáng kể. Từ đầu năm 2025 đến nay, giá vàng liên tục lập đỉnh, hứa hẹn kết quả kinh doanh vàng của các ngân hàng sẽ tiếp tục khả quan trong năm nay. Theo bà Nguyễn Thị Diệp, Trưởng Phòng Khách hàng Doanh nghiệp Agribank Chi nhánh Bắc Hải Phòng, theo yêu cầu của NHNN, các ngân hàng chỉ bán vàng miếng SJC cho khách hàng cá nhân, không thực hiện thu mua lại. Tuy nhiên, việc các ngân hàng không mua vàng từ người dân đang gây ra nhiều bất cập. Người dân buộc phải bán vàng tại các cửa hàng nhỏ lẻ hoặc thị trường không chính thức, đối mặt với rủi ro về giá cả và an toàn giao dịch. Không có kênh bán vàng chính thức khiến nhiều người tìm đến “chợ đen” hoặc thị trường tự do, làm gia tăng các giao dịch ngoài kiểm soát, tiềm ẩn nguy cơ rửa tiền và gian lận thương mại. Việc chỉ bán mà không mua cũng dễ gây tâm lý bất ổn, khiến người dân lo ngại về tính thanh khoản của vàng, ảnh hưởng tiêu cực đến niềm tin vào thị trường. Về dài hạn, các chuyên gia nhận định, để xây dựng một thị trường vàng ổn định và phát triển bền vững, cần thiết phải hướng tới mô hình thị trường vàng chuyên nghiệp, minh bạch và có sự điều tiết hiệu quả.
Nỗ lực bình ổn thị trường vàng
Phiên giao dịch cuối tuần ngày 26-4, giá vàng miếng SJC hạ nhiệt so với đỉnh trước đó nhưng vẫn neo ở mức cao, cụ thể, Công ty TNHH MTV Vàng bạc đá quý Sài Gòn - SJC; Tập đoàn DOJI; Công ty TNH Bảo Tín Minh Châu niêm yết ở ngưỡng 118,5- 120,5 triệu đồng/lượng (mua vào - bán ra). Với giá vàng miếng trong nước giảm mạnh và giá vàng thế giới niêm yết ngày 26-4 ở mức 3.297,7 USD/ounce (tương đương khoảng 103,7 triệu đồng/lượng quy đổi theo tỷ giá Vietcombank; chưa tính thuế, phí), chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới khoảng 15,3 triệu đồng/lượng. Đây là mức chênh lệch cao nhất giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới sau khi NHNN thực hiện các biện pháp bình ổn thị trường bằng cách bán vàng trực tiếp cho người dân thông qua các ngân hàng thương mại và Công ty TNHH MTV Vàng bạc đá quý Sài Gòn - SJC vào tháng 6-2024.
Để ổn định thị trường, Văn phòng Chính phủ vừa có văn bản số 3332/VPCPKTTH ngày 18-4-2025 truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc về diễn biến giá vàng trong nước. Theo đó, Phó thủ tướng chỉ đạo NHNN chủ trì, phối hợp với các cơ quan theo dõi sát tình hình và diễn biến thị trường tài chính, tiền tệ, ngoại hối, thị trường vàng trong nước và quốc tế khẩn trương thực hiện ngay các giải pháp theo quy định để ổn định thị trường vàng. NHNN tăng cường hơn nữa công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm theo quy định, không để xảy ra việc trục lợi, thao túng, làm giá, đầu cơ, rửa tiền…
Theo Tiến sĩ Tô Văn Tuấn, Trưởng bộ môn Tài chính- Ngân hàng, Khoa Quản trị- Tài chính, Trường đại học Hàng hải Việt Nam, để ổn định thị trường vàng trong nước, NHNN nên thí điểm ngay cơ chế mua - bán hai chiều: cấp “quota đệm” cho phép các ngân hàng thương mại mua lại vàng từ người dân, yêu cầu niêm yết giá mua - bán song song với biên độ chênh lệch không quá 0,25% giá tham chiếu, rồi sẽ nhân rộng sau một thời gian thử nghiệm nếu hiệu quả. Đồng thời, mở rộng mạng lưới bán vàng miếng ra toàn quốc, thay vì các ngân hàng chỉ bán vàng miếng tại một số địa phương như thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.
Một số chuyên gia cho rằng, đã đến lúc Việt Nam thành lập sàn vàng quốc gia để huy động vàng trong dân. Nếu có sàn vàng, giá vàng trong nước và thế giới mới liên thông nhau. Giao dịch vàng trên sàn là giao dịch vàng tài khoản, nên mua vàng trên sàn chắc chắn không cần phải dùng nhiều ngoại tệ để nhập khẩu, giảm ảnh hưởng đến dự trữ ngoại tệ. Điều hành thị trường vàng giống như một sàn giao dịch chứng khoán, NHNN đưa ra giá đầu ngày, khớp lệnh rồi cho các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp mua bán, thay vì giao dịch điện tử thì giao dịch trên sàn. Từ đó, thị trường vàng sẽ trở nên bão hòa và minh bạch, từng bước ổn định, ngăn chặn được tình trạng đầu cơ.
Bài và ảnh: AN PHÚC
