(HPĐT)- “Đất ngập nước và phúc lợi con người” là chủ đề của Ngày Đất ngập nước thế giới năm 2024. Sự kiện này nhấn mạnh mối liên hệ giữa phúc lợi của con người với “sức khỏe” của vùng đất ngập nước, khẳng định vai trò quan trọng của con người đối với việc bảo vệ nguồn tài nguyên quý. Theo đó, thành phố rất chú trọng công tác bảo vệ, sử dụng bền vững quỹ đất này.
Rừng ngập mặn là loại đất ngập nước, nơi đây có hệ sinh thái động, thực vật phong phú.
Trong ảnh: Rừng ngập mặn Phù Long (huyện Cát Hải). Ảnh: DUY THÍNH
Giàu giá trị kinh tế, môi trường
Theo kết quả khảo sát, nghiên cứu của Viện Tài nguyên- Môi trường biển, Hải Phòng có khoảng 65 nghìn ha đất ngập nước (không tính diện tích đảo nhỏ), chiếm tới 42,8% diện tích tự nhiên của thành phố. Trong đó, có 6 vùng đất ngập nước ven biển, ven đảo, được phân bố tại các huyện Kiến Thụy, Tiên Lãng, quận Đồ Sơn và 2 huyện đảo Cát Hải và Bạch Long Vĩ; 27 hồ nước mặn thuộc quần đảo Cát Bà. Vùng đất ngập nước trong thành phố rất phong phú với 16 sông chính tỏa rộng khắp địa bàn với tổng độ dài trên 300 km. Vùng đất ngập nước nhân tạo gồm 16 hồ chứa nước với tổng diện tích khoảng 210,74 ha.
Quỹ đất ngập nước có giá trị tài nguyên, môi trường và kinh tế rất lớn. Các khu đất ngập lưu trữ khoảng 1,5 tỷ m3 nước mặt và 0,787 tỷ m3 nước ngầm; có nguồn lợi thủy sinh phong phú; nhiều mỏ cát với trữ lượng hàng triệu m3. Tại vùng đất ngập nước cửa sông ven biển của thành phố ghi nhận 16 loài sinh vật trong Sách đỏ Việt Nam 2007 và danh mục đỏ của IUCN 2020. Từ năm 2015, Phó giáo sư, tiến sĩ Trần Đình Lân và các cộng sự của Viện Tài nguyên và Môi trường biển định lượng giá trị dịch vụ hệ sinh thái biển tại Bạch Long Vĩ ước được 585,55 tỷ đồng/năm và cao nhất là 756 tỷ đồng/năm, tương đương với 92,3-119 triệu đồng/1 ha/năm. Trong đó, tổng giá trị kinh tế của hệ sinh thái vùng triều ước tính đạt từ 13-16,86 tỷ đồng/năm; tổng giá trị kinh tế của hệ sinh thái rạn san hô và đáy mềm ước tính đạt 573-739 tỷ đồng/năm. Thời gian qua, đất ngập nước ven bờ được sử dụng để phát triển các khu định cư và xây dựng cảng biển, khu công nghiệp, nuôi trồng thủy sản, khai thác khoáng sản… Tuy nhiên, việc khai thác quỹ đất này chưa chú ý đến những tác động đến hệ sinh thái, sự đa dạng sinh học của vùng đất ngập ngập nước. Tại nhiều khu vực đất ngập nước ghi nhận sự suy giảm đa dạng loài động, thực vật. Như khu vực rừng ngập mặn Vinh Quang (huyện Tiên Lãng) có 288 loài sinh vật đã phát hiện, trong đó có 7 loài thuộc loài quý hiếm được đưa vào sách đỏ Việt Nam để bảo vệ, gồm các loài quạ khoang, rắn ráo, rái cá, rắn cạp nong, rắn hổ mang, le khoang cổ. Nhưng đến thời điểm này, một số loài không còn ở khu vực này như rái cá, le khoang cổ. Thực tế trên đặt ra yêu cầu cần có giải pháp bảo tồn, khai thác bền vững vùng đất ngập nước.
Đất ngập nước là vùng đất bị bão hòa co độ ẩm theo mùa hay vĩnh viễn. Các vùng này cũng có thể bị bao phủ một phần hay hoàn toàn bởi hồ cạn. Các vùng đất ngập nước bao gồm đầm lầy, đồng lầy, đầm, bãi lầy hoặc hỗn hợp và tiểu loại bao gồm rừng ngập mặn, các loại rừng ngập nước. Nước trong vùng đất ngập nước có thể là nước mặn, nước ngọt hoặc nước lợ. Các vùng đất ngập nước được xem là có sự đa dạng sinh học cao nhất trong tất cả hệ sinh thái.
Nhiều giải pháp bảo tồn, khai thác hiệu quả
Theo Phó giáo sư, tiến sĩ Trần Đức Thạnh, nguyên Viện trưởng Viện Tài nguyên và Môi trường, dự báo, đến năm 2030 diện tích quỹ đất này tiếp tục có sự biến động; sự bồi tụ, duy trì, mở rộng diện tích trồng rừng ngập mặn, việc thay đổi nuôi trồng thủy sản từ quảng canh sang thâm canh… sẽ làm mở rộng thêm diện tích quỹ đất này. Do đó, thành phố cần kiểm kê, thống kê hiện trạng tài nguyên môi trường vùng đất ngập nước, lập các bản đồ về sinh vật và các hệ sinh thái; dự báo biến động trong bối cảnh dài hạn có tính đến tác động của các phương án sử dụng đất ngập nước.
Nắm bắt yêu cầu trên, thành phố quy hoạch, xây dựng kế hoạch sử dụng phù hợp quỹ đất này. Hiện, thành phố khoanh định khu vực bảo tồn các giá trị đa dạng sinh học và phục hồi sinh cảnh đối với quần đảo Cát Bà thuộc huyện Cát Hải (2.000 ha) và khu vực phía đông bắc đảo Bạch Long Vĩ thuộc huyện Bạch Long Vĩ (2.570 ha). 4 vùng đất ngập nước ven biển thuộc phường Bàng La, quận Đồ Sơn (390 ha); xã Đại Hợp, huyện Kiến Thụy (766 ha); các xã Vinh Quang, Đông Hưng, Tây Hưng, huyện Tiên Lãng (987 ha) và vùng đất ngập nước quần đảo Long Châu thuộc Quần đảo Long Châu (1.922 ha) đều được đưa vào Quy hoạch quốc gia về Đa dạng sinh học thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050; Quy hoạch quốc gia về bảo vệ môi trường thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050; Quy hoạch thành phố Hải Phòng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và các quy hoạch khác có liên quan để thực hiện các biện pháp bảo tồn cần thiết và sử dụng bền vững. Bên cạnh đó, thành phố có nhiều chính sách quản lý, bảo vệ quỹ đất này như thực hiện việc tạm giao địa giới quản lý hành chính trên biển giữa các quận, huyện ven biển trên địa bàn thành phố. UBND thành phố ban hành quy chế giao, cho thuê mặt nước khu vực cửa sông, ven biển. Quy chế quy định rõ phạm vi điều chỉnh; đối tượng áp dụng; những hành vi bị cấm; thẩm quyền giao, cho thuê, thu hồi quyền sử dụng bãi triều, mặt nước biển để nuôi trồng thủy sản; hạn mức diện tích và thời hạn giao…, đồng thời, giao trách nhiệm cụ thể các cơ quan, đơn vị quản lý bãi triều, mặt nước biển để nuôi trồng thuỷ sản.
Các quyết sách trên của thành phố tạo hành lang pháp lý quan trọng để phân định rõ, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác bảo vệ, sử dụng quỹ đất này hiệu quả cao và bền vững hơn.
BÀI: NGUYÊN MAI
