(HPĐT)- Luật Trợ giúp pháp lý được ban hành ngày 20-6-2017, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2018. Trợ giúp pháp lý là chính sách mang ý nghĩa nhân văn của Đảng và Nhà nước ta, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật. Với ý nghĩa đó, trợ giúp pháp lý được lồng ghép vào các chương trình xóa đói, giảm nghèo để ưu tiên huy động nguồn lực cho công tác này. Tuy nhiên, kinh phí dành cho hoạt động trợ giúp pháp lý còn chưa đáp ứng so với yêu cầu thực tiễn đặt ra.
Những khó khăn trong hoạt động trợ giúp pháp lý
Xã hội hóa hoạt động trợ giúp pháp lý là một chủ trương lớn của Đảng được nêu trong Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 24-5-2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp nhằm thu hút các nguồn lực xã hội, sự tham gia của tổ chức, cá nhân chia sẻ trách nhiệm với Nhà nước trong công tác trợ giúp pháp lý, tăng thêm cơ hội, khả năng tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý của người dân, giảm bớt gánh nặng công việc lên các cơ quan nhà nước. Luật Trợ giúp pháp lý cũng có các quy định bảo đảm mục tiêu tăng cường xã hội hóa hoạt động này.
Hiện nay, theo quy định tại Thông tư số 59/2020/TT-BTC ngày 18-6-2020 của Bộ Tài chính hướng dẫn lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí bảo đảm hoạt động của cơ quan trợ giúp pháp lý thì nguồn kinh phí bảo đảm cho hoạt động này bao gồm: Từ ngân sách nhà nước cấp; nguồn viện trợ, tài trợ theo quy định của pháp luật; nguồn kinh phí khác theo quy định của pháp luật (nếu có).
Đối với địa phương chưa tự cân đối được ngân sách, có trách nhiệm ưu tiên bố trí ngân sách từ số bổ sung cân đối ngân sách hằng năm để hỗ trợ việc thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý phức tạp, điển hình theo quy định. Kinh phí cho hoạt động này phải được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng theo tiêu chuẩn chế độ chi tiêu tài chính hiện hành, thực hiện chế độ báo cáo quyết toán kinh phí đã sử dụng theo quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, thực tế hoạt động trợ giúp pháp lý cho thấy kinh phí cấp cho hoạt động này chưa đáp ứng được yêu cầu. Trong khi đó, việc huy động, hỗ trợ nguồn lực tài chính trong xã hội đối với công tác này chưa được thường xuyên, liên tục, nên việc triển khai một số hoạt động còn mang tính hình thức, chất lượng chưa cao.
Ngoài các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, vai trò của các tổ chức hành nghề luật sư và luật sư trong công tác trợ giúp pháp lý là rất quan trọng. Nhưng hiện nay tỷ lệ tổ chức hành nghề luật sư đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý còn thấp, chủ yếu là luật sư mới hành nghề, chưa có nhiều kinh nghiệm, nên chất lượng vụ việc tham gia tố tụng chưa cao.
Huy động các nguồn lực để nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý
Trong bối cảnh hiện nay khi ngân sách nhà nước còn khó khăn và có nhiều mục tiêu cần ưu tiên, để công tác trợ giúp pháp lý phát huy hiệu quả lâu dài, bảo đảm tính ổn định và bền vững, một trong những giải pháp then chốt là cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thực hiện công tác này. Đồng thời, tăng cường huy động các nguồn lực tài chính và hỗ trợ xã hội, đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác quốc tế, thu hút các nguồn tài trợ hỗ trợ các hoạt động trợ giúp pháp lý thông qua các dự án tài trợ, dự án hợp tác…
Ngoài ra, để có cơ sở khuyến khích các tổ chức hành nghề luật sư đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý và luật sư tham gia thực hiện trợ giúp pháp lý, Liên đoàn Luật sư Việt Nam cần có văn bản hướng dẫn các tổ chức hành nghề luật sư, các luật sư tham gia trợ giúp pháp lý tự nguyện thực hiện nghĩa vụ và đạo đức nghề nghiệp của luật sư theo quy định của Luật Luật sư và tham gia làm cộng tác viên trợ giúp pháp lý.
Ngoài ra, có thể bổ sung các quy định về chế độ, chính sách đối với đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý, khuyến khích, thu hút các nguồn nhân lực tham gia trợ giúp pháp lý; tăng cường công tác truyền thông, nâng cao nhận thức của các cơ quan, tổ chức và người dân về trợ giúp pháp lý./.
PHẠM ĐỨC
