Huyện An Lão: Quy hoạch làng nghề tập trung để phát triển bền vững

Một số hộ chế tác đá ở khu vực ven đường 10 thuộc địa bàn các xã Trường Thành và An Tiến gây ô nhiễm môi trường chung quanh trong quá trình sản xuất.

Giải quyết việc làm ổn định cho người dân

Làng nghề khai thác đá ở các xã An Tiến, Trường Thành mới xuất hiện vài chục năm trở lại đây. Theo các cụ cao tuổi trong làng, địa phương có núi Voi nên từ xa xưa, người dân khai thác đá núi để làm một số vật dụng phục vụ sinh hoạt hằng ngày như: cối đá, cối xay, cối giã giò. Các vật dụng này chủ yếu được làm thủ công… Từ những năm thập niên 80 của thế kỷ trước, khi núi Voi được quy hoạch phục vụ phát triển du lịch, nguồn đá khai thác ngày càng khan hiếm dần, người dân địa phương phải đến các tỉnh bạn như: Thanh Hóa, Nghệ An, Ninh Bình để tìm mua đá về làm nguyên liệu phục vụ sản xuất… Các sản phẩm của làng nghề chuyển hướng, chủ yếu chế tác đá thành các sản phẩm mỹ nghệ phục vụ du khách tham quan các khu du lịch Cát Bà, Đồ Sơn và làm các lăng, mộ đá…

Làng nghề mây tre đan Tiên Cầm ở xã An Thái có truyền thống từ hàng trăm năm nay. Người dân trong làng chỉ biết nghề này do cha, ông để lại. Trước đây, người dân chủ yếu đan rổ, rá, dần, sàng… Nhưng những năm gần đây, do đồ nhựa phổ biến, sản phẩm tre đan của người dân Tiên Cầm không cạnh tranh được, khó tiêu thụ… Vì vậy, một số hộ làng nghề chuyển hướng sang đan cốt tre phục vụ sản xuất hàng mã… Bên cạnh đó, nhiều thanh niên cũng có tâm huyết khôi phục ngành nghề truyền thống sản xuất đồ dân dụng, mỹ nghệ bằng tre. Tiêu biểu là Công ty CP tre Thánh Gióng vừa mở thêm xưởng sản xuất sản phẩm tre phục vụ nhu cầu tiêu dùng và du lịch.

Theo lãnh đạo các xã có làng nghề truyền thống đang hoạt động, các làng nghề đem lại thu nhập ổn định cho người dân, đồng thời giải quyết việc làm cho nhiều lao động. Trưởng thành từ ngành nghề truyền thống, nhiều người trở thành nghệ nhân có tay nghề cao. Đơn cử như từ nghề khai thác đá ở xã An Tiến, nghệ sĩ chế tác đá Trần Minh Tuấn, chủ cơ sở sản xuất Tuấn Thiện nhận được nhiều giải thưởng mỹ thuật. Anh đồng thời cũng truyền nghề cho nhiều thanh niên địa phương. Hay ở làng nghề tre đan Tiên Cầm, anh Đặng Quang Trung, Giám đốc Công ty CP tre Thánh Gióng trưởng thành từ việc mạnh dạn học hỏi thêm kinh nghiệm, tìm hiểu thị trường để sản xuất một số sản phẩm dân dụng mỹ nghệ đáp ứng yêu cầu người tiêu dùng và phục vụ xuất khẩu như: các loại bàn, ghế, kệ bằng tre, đồ lưu niệm phục vụ du lịch như hộp đựng bút, hộp quà tặng bằng tre có in logo một số địa danh du lịch nổi tiếng của Hải Phòng.

Cần hỗ trợ để phát triển ổn định

Mặc dù, các làng nghề hiện nay phát triển ổn định, nhưng đều chưa có định hướng quy hoạch cụ thể. Làng nghề ở xã An Tiến chủ yếu là tự phát, các hộ chủ yếu xây dựng lán trại rải rác ở khu vực ven đường 10 để sản xuất, chưa được quy hoạch làng nghề tập trung. Tại làng nghề tre đan ở thôn Tiên Cầm, làng nghề hoa cây cảnh Mông Thượng, các hộ chủ yếu sản xuất xen lẫn trong khu dân cư.

Do chưa có quy hoạch ổn định, bền vững nên các làng nghề hiện đối mặt với một số khó khăn, trong đó chủ yếu là vấn đề bảo vệ môi trường và phòng, chống cháy nổ. Đối với các hộ làm nghề chế tác đá tập trung ở 2 xã ven đường 10, quá trình sản xuất không tránh khỏi được bụi đá ảnh hưởng đến môi trường chung quanh. Chính quyền địa phương nhiều lần nhắc nhở, thường xuyên lập lại trật tự ở khu vực này, các hộ tự che chắn khu vực sản xuất bằng bạt quây một thời gian nhưng sau đâu lại vào đó. Môi trường sống khu vực này vẫn ô nhiễm bởi bụi đá và tiếng ồn trong quá trình sản xuất. Làng nghề tre đan không phát sinh tiếng ồn hay bụi bẩn nhưng lại đối mặt với nguy cơ cháy nổ rất cao do nguyên liệu sản xuất dễ gây cháy, chủ yếu là tre và giấy vàng mã. Cùng với đó, các hộ trong làng nghề chủ yếu sản xuất nhỏ, lẻ, do thiếu vốn sản xuất nên chưa có điều kiện để mở rộng quy mô, thành lập doanh nghiệp hay hợp tác xã.

Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện An Lão Nguyễn Phú Thọ cho rằng, từ thực tế sản xuất ở các làng nghề trên địa bàn huyện, trong những năm tới rất cần có quy hoạch làng nghề tập trung. Từ đó, khuyến khích, vận động các hộ đang xen lẫn trong khu dân cư chuyển ra sản xuất tại làng nghề tập trung để hạn chế ô nhiễm môi trường, nguy cơ cháy nổ. Vì vậy, các địa phương có làng nghề mong muốn thành phố và huyện tạo điều kiện quỹ đất để quy hoạch làng nghề tập trung. Cùng với đó, các ngân hàng tạo điều kiện cho các hộ sản xuất vay để xây dựng, cải tạo cơ sở vật chất phù hợp, bảo đảm yêu cầu về phòng, chống cháy nổ, hạn chế gây ô nhiễm môi trường chung quanh. Các hộ sản xuất cần ý thức cải tiến sản xuất “sạch” hơn, tích cực đầu tư phương tiện, máy móc hiện đại để quá trình sản xuất giảm thiểu tiếng ồn, ô nhiễm./.