Huyền thoại “Chiếc gậy Trường Sơn”

Mùa hè năm 1967, nhạc sĩ Phạm Tuyên cùng một số văn nghệ sĩ khác đi thực tế ở xã Hòa Xá. Một ngày, khoảng 4 giờ sáng, nhạc sĩ không khỏi bất ngờ khi bị đánh thức bởi những tiếng hành quân rầm rập chung quanh. Khi nhìn ra cửa sổ, ông thấy rất nhiều thanh niên, trên lưng mỗi người đeo một chiếc ba lô đựng đầy gạch, tay cầm một chiếc gậy và tập hành quân… Ngày hôm sau, nhạc sĩ Phạm Tuyên cùng các văn nghệ sĩ được xã mời tham dự buổi lễ tiễn chiến sĩ mới lên đường ra chiến trường. Trước lúc chia tay, mỗi gia đình trao tặng người thân của mình một chiếc gậy, được bà con trong xã gọi là chiếc gậy Trường Sơn, làm bạn trên đường hành quân, cùng lời nhắn nhủ chúc các chiến sĩ “chân cứng đá mềm”, tất cả vì miền Nam ruột thịt. Chứng kiến những hình ảnh ấn tượng trong lễ tiễn chiến sĩ mới và hỏi thăm được biết nguồn gốc ra đời của chiếc gậy, nhạc sĩ đặt bút viết, nhanh chóng hoàn thành bài “Chiếc gậy Trường Sơn”. Chỉ ít ngày sau đó, bài hát được thu thanh và phát sóng trên Đài Tiếng nói Việt Nam để kịp thời động viên tinh thần anh em chiến sĩ. “Chiếc gậy Trường Sơn” được truyền đi khắp mọi miền đất nước, thôi thúc thanh niên hăng hái tham gia chiến đấu giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Về nguồn gốc của chiếc gậy Trường Sơn, đây là câu chuyện gắn liền với cựu chiến binh Phùng Văn Quán (Phùng Quán) ở xã Hòa Xá. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, với tinh thần “Tất cả vì miền Nam ruột thịt”, Đảng bộ và chính quyền xã Hòa Xá phát động phong trào “Hành quân mang nặng đường dài”, với khẩu hiệu “Vai đeo 25 cân, chân đi ngàn dặm, vượt suối băng ngàn, sẵng sàng nhập ngũ” thu hút nhân dân, nhất là thanh niên trai tráng rèn luyện sức khỏe, sẵn sàng ra trận. Đợt tòng quân cuối năm 1965 của xã Hòa Xá, ngoài các chiến sĩ mới còn có ba người là bạn thân thuộc diện tái ngũ, trong đó có ông Phùng Quán. Hành quân đường dài với ba lô nặng vai, trời mưa đường trơn, Phùng Quán nghĩ ra cách chặt một cây gậy để chống lúc đi, khi dừng chân có thể dùng gậy này đỡ chiếc ba lô cho bớt nặng. Kể từ đó, cây gậy như người bạn đường, cùng các ông vào Nam chiến đấu. Vào đến chiến trường miền Nam, họ lấy dao găm khắc chữ lên chiếc gậy làm kỷ niệm. Riêng chiếc gậy của mình, Phùng Quán khắc dòng chữ “Thà quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. Trường Sơn 1-4-1967, Phùng Quán”. Trong dịp một đồng đội về nghỉ phép, Phùng Quán cùng 2 người bạn quyết định gửi về cho gia đình chiếc gậy đồng hành suốt thời gian dài, xem đó là kỷ vật, là lời nhắn nhủ để gia đình biết họ đã đến chiến trường an toàn, “thấy gậy như thấy người”. Từ 3 chiếc gậy đặc biệt ấy, cứ mỗi lần thanh niên xã Hòa Xá lên đường nhập ngũ, các bậc cao niên trong xã lại trao cây gậy khắc dòng chữ “Gậy này là gậy Trường Sơn/Của trai Hòa Xá lên đường tòng quân” làm bạn đường./.