Huyện Thủy Nguyên chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa năng suất thấp: Vướng từ cơ chế

Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa hiện nay của các hộ dân huyện Thủy Nguyên còn gặp khó khăn.

Trong ảnh: Mô hình chuyển đổi đất trồng lúa năng suất thấp sang trồng cây ăn quả và hoa màu của gia đình ông Vũ Văn Đức, thôn 4, xã Đông Sơn.

Các hộ dân chưa mặn mà

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa năng suất thấp là một trong nội dung quan trọng để tái cơ cấu lĩnh vực trồng trọt, góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp. Từ kết quả thực hiện giai đoạn 2018-2020 của huyện Thủy Nguyên cho thấy, việc chuyển đổi bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế cao khi phần lớn các diện tích sau khi chuyển đổi đều đạt hiệu quả kinh tế bình quân cao hơn 2,5 đến 4 lần so với trước khi chưa chuyển đổi. Có một số diện tích được chuyển đổi sang trồng cây lâu năm, nuôi trồng thủy sản đạt hiệu quả kinh tế cao gấp 5 đến 10 lần. Tuy nhiên, hiện nay, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa năng suất thấp của huyện đang gặp không ít khó khăn. Chủ tịch UBND xã Lưu Kỳ Vũ Thành Công cho biết, năm 2022, địa phương được giao kế hoạch chuyển đổi 10 ha trồng lúa năng suất thấp.

Tuy nhiên, từ đầu năm đến nay, địa phương mới chuyển đổi được gần 2 ha sang trồng cây lâu năm, hằng năm. Một trong nguyên nhân của tình trạng này là các hộ dân không thiết tha với việc chuyển đổi. Bởi, đồng đất của Lưu Kỳ chủ yếu là đất trũng, để chuyển đổi sang trồng cây lâu năm hoặc hằng năm phải mất nhiều công vật đất, mất nhiều kinh phí đầu tư. Trong khi đó, phần lớn các hộ dân trên địa bàn xã còn gặp nhiều khó khăn về kinh phí.

Tại xã Minh Tân, năm 2022, xã được giao kế hoạch chuyển đổi khoảng 40 ha, song từ đầu năm đến nay, xã vận động các hộ dân chuyển đổi được 3 ha sang trồng cây lâu năm. Chủ tịch UBND xã Minh Tân Hồ Xuân Đản cho rằng, có hai khó khăn lớn trong quá trình chuyển đổi. Trước hết là thị trường đầu ra cho sản phẩm. Thời gian trước, Minh Tân là một trong những địa phương đi đầu thực hiện chuyển đổi, xây dựng các vùng sản xuất tập trung, trong đó có mô hình trồng bí xanh. Tuy nhiên, đến vụ thu hoạch, do không có thị trường tiêu thụ, bí xanh không bán được. Thứ hai là khó khăn trong tích tụ ruộng đất. Hiện nay, phần lớn diện tích canh tác của hộ dân đều manh mún.

Để chuyển đổi cơ cấu cây trồng và bảo đảm được hiệu quả kinh tế đòi hỏi phải có diện tích đủ lớn để đầu tư. Nhưng thực tế hiện nay, các hộ dân bỏ ruộng không canh tác nhưng cũng không muốn cho thuê. Hoặc để có đủ diện tích canh tác, các hộ dân muốn chuyển đổi phải mua lại quyền sử dụng đất của hộ khác nhưng giá đất hiện nay đang ở mức cao nên dù muốn, họ không đủ nguồn lực để tích tụ ruộng đất… Trong khi đó, với người đầu tư nông nghiệp, để chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nhất là trồng cây ăn quả, cần thời gian 7 -10 năm. Do đó, việc vận động, khuyến khích các hộ đầu tư chuyển đổi cơ cấu cây trồng rất khó khăn do các hộ đều “ngại”, lo đầu tư không đủ thời gian để thu hồi vốn…

Tăng cường tuyên truyền, vận động

Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Thủy Nguyên Lê Anh Thân cho biết, bên cạnh khó khăn về tích tụ ruộng đất, kinh phí đầu tư… còn một khó khăn các hộ dân chuyển đổi gặp phải là quy định liên quan đến việc chuyển đổi. Bởi, theo quy định tại Nghị định 94, ngày 13-12-2019 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Trồng trọt về giống cây trồng và canh tác, các diện tích chuyển đổi không được làm biến dạng mặt bằng. Trong khi thực tế, diện tích cấy lúa năng suất thấp của toàn huyện chủ yếu là vùng sâu, trũng. Nếu không vật lập đất thì khó có thể chuyển đổi canh tác, sản xuất bởi đất dễ bị úng hoặc sẽ chỉ phù hợp với trồng chuối. Đây là những khó khăn huyện Thủy Nguyên đang gặp phải trong quá trình thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa năng suất thấp và cũng là nguyên nhân chính khiến 6 tháng đầu năm 2022, toàn huyện mới chuyển đổi được 18,56 ha tại 4 xã trong khi kế hoạch năm huyện xác định mục tiêu phải chuyển đổi trên 60 vùng, với tổng diện tích 405,7 ha tại 21 xã, thị trấn.

Để thực hiện kế hoạch chuyển đổi đạt kết quả cao nhất, thời gian tới, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện tiếp tục phối hợp với các xã tăng cường công tác tuyên truyền vận động và quán triệt sâu rộng các quy định của pháp luật về chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa thông qua hệ thống tuyên truyền thông tin đại chúng, hội nghị, hội thảo; tập huấn chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất mang lại hiệu quả kinh tế cao; thành lập các hợp tác xã để hỗ trợ nông dân đăng ký nhãn mác hàng hóa và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, ký hợp đồng với doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, tiếp tục rà soát nhu cầu chuyển đổi của các hộ dân; tổ chức lấy ý kiến của các hộ, cá nhân có liên quan trong việc xác định vùng chuyển đổi; vận động những hộ trong vùng không có điều kiện chuyển đổi, chuyển nhượng hoặc đổi ruộng cho những hộ có điều kiện chuyển đổi; thông báo công khai kế hoạch chuyển đổi tại trụ sở UBND xã… Đồng thời, tham mưu phòng chức năng huy động nguồn lực để hỗ trợ chứng nhận VietGap, hỗ trợ tem, túi, nhãn mác cho các cây trồng chủ lực; kết nối với các bếp ăn công nghiệp trên địa bàn và các doanh nghiệp để đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm từ các vùng chuyển đổi… Tuy nhiên, từ thực tế cho thấy, để chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa năng suất thấp đạt hiệu quả cao, bên cạnh sự nỗ lực của địa phương cần có sự hỗ trợ của thành phố. Trong đó, hỗ trợ nông dân thị trường đầu ra cho sản phẩm thông qua việc kết nối tiêu thụ nông sản, kêu gọi, huy động sự tham gia của các doanh nghiệp. Đồng thời, có cơ chế hỗ trợ hộ dân tích tụ ruộng đất…/.