Kết nối hợp tác khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Diễn đàn mở rộng kết nối hợp tác khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam và các nước (IRIFF 2026) diễn ra ngày 5 - 6/11 tại Hà Nội với sự tham dự của trên 300 đại biểu trong nước và quốc tế.

Sự kiện do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tổ chức trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Việt Nam mong muốn tiến xa hơn trong việc tiếp nhận tri thức và công nghệ

Tại diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, khoa học đang mở ra những hướng đi mới trong trí tuệ nhân tạo, y tế, bán dẫn và năng lượng sạch. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và dịch bệnh vẫn là những thách thức không quốc gia nào có thể tự mình giải quyết.

Đối với Việt Nam, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò trung tâm trong mô hình tăng trưởng mới. Hợp tác quốc tế là một phần thiết yếu của quá trình này. Việt Nam mong muốn tiến xa hơn trong việc tiếp nhận tri thức và công nghệ; cùng các đối tác tạo ra tri thức mới, phát triển công nghệ và chia sẻ thành quả.

Bộ trưởng đề nghị Diễn đàn tập trung vào ba trọng tâm. Theo Bộ trưởng, khoa học cần nguồn lực ổn định, đầu tư cho con người và dành thời gian để những ý tưởng tốt trưởng thành. Nghiên cứu cơ bản có thể cần nhiều năm để thể hiện đầy đủ giá trị. Các nhà khoa học trẻ cần không gian tự do để đặt câu hỏi mới và thử nghiệm những ý tưởng táo bạo. Cơ chế tài trợ phải công bằng, minh bạch và phù hợp với từng loại hình nghiên cứu. Cần chấp nhận rằng nghiên cứu trung thực vẫn có thể không đạt kết quả như dự kiến. Đồng thời, phải bảo đảm chất lượng khoa học và trách nhiệm sử dụng nguồn lực công.

Về tăng cường gắn kết nghiên cứu với doanh nghiệp, Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi, nhà khoa học đóng góp tri thức và giải pháp mới, doanh nghiệp tham gia xác định nhu cầu, đầu tư và đưa kết quả vào thực tiễn. Sự hợp tác này cần bắt đầu ngay từ khâu xác định bài toán; cần hỗ trợ thử nghiệm, chế tạo mẫu và đưa những kết quả có triển vọng từ phòng thí nghiệm đến sản xuất.

Thành công phải thể hiện ở sản phẩm tốt hơn, doanh nghiệp mạnh hơn và cuộc sống người dân được cải thiện. Để chuyển quan hệ đối tác quốc tế thành hành động chung, Bộ trưởng nhấn mạnh, cần xác định các ưu tiên chung, phối hợp kêu gọi đề xuất nghiên cứu; cùng đóng góp kinh phí, chia sẻ hạ tầng và chuyên môn. Cần tạo thêm cơ hội để các nhà khoa học trẻ làm việc cùng đồng nghiệp quốc tế, xây dựng những mối quan hệ hợp tác lâu dài. Giá trị thực sự của hợp tác không chỉ ở thỏa thuận được ký kết mà ở kết quả các bên cùng tạo ra.

Đưa liên kết Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp vào thực tiễn

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Cơ quan điều hành Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia cho rằng, hợp tác quốc tế trong khoa học, công nghệ không chỉ là trao đổi học thuật hay mở rộng mạng lưới mà còn là phương thức cùng xác định câu hỏi nghiên cứu, kết hợp thế mạnh và hạ tầng, chia sẻ chi phí và rủi ro, kiểm chứng kết quả trên nhiều bối cảnh, đưa tri thức đến nơi có thể tạo ra tác động.

Trong tiến trình đó, các cơ quan tài trợ nghiên cứu giữ vai trò đặc biệt. Bên cạnh bảo đảm quy trình xét tài trợ minh bạch, cạnh tranh và dựa trên chất lượng khoa học, các quỹ có thể chủ động kết nối đối tác, phối hợp thiết kế lời mời đề xuất, thống nhất nguyên tắc đánh giá, chia sẻ kinh nghiệm quản trị và tạo điều kiện cho các nhóm nghiên cứu hợp tác xuyên biên giới. Hợp tác giữa các quỹ không chỉ làm tăng nguồn lực mà còn giúp xây dựng niềm tin, nâng cao chất lượng và mở rộng quy mô của những nỗ lực khoa học chung.

Một yêu cầu xuyên suốt là đưa liên kết Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp vào thực tiễn. Nhà nước kiến tạo thể chế và hỗ trợ nguồn lực; nhà khoa học tạo ra tri thức, công nghệ và giải pháp; doanh nghiệp góp phần xác định nhu cầu, đồng đầu tư, kiểm chứng và tiếp nhận kết quả. Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia mong muốn đóng vai trò kết nối các chủ thể và thiết kế cơ chế tài trợ để sự phối hợp này vận hành hiệu quả, trong nước cũng như trong các chương trình hợp tác quốc tế.

Đại sứ Thuỵ Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass nhận định, mọi đột phá trong khoa học và công nghệ đều bắt đầu từ những ý tưởng còn chưa rõ ràng, thậm chí chưa thể xác định có mang lại kết quả hay không. Trong hành trình đó, các cơ quan tài trợ đóng vai trò đặc biệt quan trọng khi cung cấp thời gian và nguồn lực để các nhà khoa học, nhà nghiên cứu theo đuổi những ý tưởng mới, kể cả khi chưa thể nhìn thấy kết quả trước mắt.

Hai Nghị quyết gồm 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, Việt Nam đang đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng và thực chất. Từ quan hệ hợp tác khoa học đạt được từ khuôn khổ hợp tác được thiết lập năm 2020, Thuỵ Sĩ và Việt Nam đã tổ chức hai đợt kêu gọi đề xuất nghiên cứu, tài trợ hơn 20 dự án với tổng kinh phí giải ngân và đầu tư khoảng 8 triệu USD. Bên cạnh đó, hai bên còn hợp tác trong các lĩnh vực như nghiên cứu tại Đồng bằng sông Cửu Long, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đọc kết quả X-quang lồng ngực và y sinh học với Đại học Geneva (Thuỵ Sĩ).

Đại sứ Thomas Gass cho biết, Quỹ Khoa học quốc gia Thụy Sĩ và Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia Việt Nam đang tìm kiếm cơ hội tổ chức đợt kêu gọi nghiên cứu vào năm 2027. Thông qua kết nối nhân tài, chia sẻ nguồn lực và kinh nghiệm, các quốc gia có thể cùng tìm kiếm giải pháp cho những thách thức chung. Thụy Sĩ mong muốn tiếp tục đồng hành, hỗ trợ Việt Nam phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, vì lợi ích chung và sự phát triển bền vững của hai quốc gia.

Diễn đàn mở rộng kết nối hợp tác khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam và các nước được Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia khởi xướng như một không gian đối thoại và hợp tác thực chất giữa các cơ quan tài trợ nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách, tổ chức nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Diễn đàn năm 2026 gồm nhiều hoạt động như phiên khai mạc, các bài trình bày quốc tế, phiên bàn tròn giữa các cơ quan tài trợ và hoạt động khảo sát thực tế. Nội dung thảo luận tập trung vào 4 chủ đề trọng tâm: Phát triển nghiên cứu xuất sắc; thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp (liên kết “3 nhà”); chuyển giao công nghệ chiến lược; tăng cường liêm chính trong nghiên cứu khoa học.