Thỏa thuận thương mại giai đoạn một mà Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải, phía trước) và Phó Thủ tướng Trung Quốc Lưu Hạc (trái, phía trước) ký ở Washington D.C ngày 15/1 có nguy cơ sụp đổ.
Ngày 22-5, Bộ Thương mại Mỹ thông báo đưa 9 thực thể mới của Trung Quốc vào "danh sách đen" kinh tế. Trong thông báo, Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) của Bộ Thương mại Mỹ cho biết, Viện Khoa học Pháp y của Bộ Công an Trung Quốc và 8 công ty của Trung Quốc sẽ bị đưa vào danh sách phải đối mặt với các hạn chế thương mại. Bộ trưởng Bộ Thương mại Mỹ Uyn-bơ Rót cho biết, việc bổ sung vào danh sách đen nói trên thể hiện cam kết của Chính quyền Tổng thống Trăm nhằm ngăn chặn việc sử dụng chính hàng hóa và công nghệ của Mỹ vào các hoạt động làm suy yếu lợi ích của quốc gia này.
Tuần trước, Thượng viện Mỹ cũng thống nhất thông qua một dự luật buộc các công ty phải rời khỏi các sàn giao dịch chứng khoán Mỹ nếu họ không tuân thủ quy định của Mỹ về kiểm toán. Kiểm toán là điều mà nhiều công ty Trung Quốc chưa sẵn sàng hoặc không thể thực hiện. Đáp lại động thái này, Trung Quốc cho rằng dự luật nói trên nhằm vào các công ty Trung Quốc và dự luật sẽ chính trị hóa việc quản lý chứng khoán.
Tranh cãi Mỹ-Trung về quản lý chứng khoán diễn ra sau khi chuỗi cà phê Luckin Coffee niêm yết ở Niu Y-oóc thừa nhận làm giả số liệu doanh thu 310 triệu USD. Tiết lộ này khiến giá cổ phiếu một số công ty Trung Quốc trên sàn chứng khoán Niu Y-oóc giảm mạnh. Baidu, công cụ tìm kiếm phổ biến ở Trung Quốc với vốn hóa thị trường 35 tỷ USD, tuần trước cho biết đang nghĩ lại việc niêm yết trên sàn Niu Y-oóc sau khi Thượng viện Mỹ thông qua dự luật mới.
Gần đây, Mỹ cũng thắt chặt trừng phạt tập đoàn công nghệ Trung Quốc Huawei. Tờ Thời báo Hoàn cầu cho rằng Bắc Kinh có thể sớm trả đũa Oa-sinh-tơn và quyết định ngăn cản hoạt động của Huawei. Trích dẫn một nguồn giấu tên, tờ báo này cho biết các công ty Mỹ như Apple, Qualcomm, Cisco và Boeing có thể bị hạn chế kinh doanh ở Trung Quốc.
Đầu tháng 5 vừa qua, Tổng thống Trăm ra lệnh cho quỹ lương hưu chính phủ liên bang không đầu tư vào cổ phiếu Trung Quốc. Động thái này khiến Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị ngày 24-5 nói rằng một số lực lượng chính trị ở Mỹ đang tìm cách đẩy hai nước vào “Chiến tranh lạnh mới”.
Các động thái trên đánh dấu bước lùi trong quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, bất chấp hai nước đang “đình chiến” trong chiến tranh thương mại sau khi áp thuế “ăn miếng trả miếng” trong suốt gần 2 năm qua.
Ông Gra-ham A-li-xơn, Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Harvard, nhận định: Quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc đang xấu đi và kết cục sẽ là tình huống mà cả hai bên đều thua cuộc, nhất là khi cả hai nền kinh tế đang bị tàn phá bởi đại dịch COVID-19. Ông cho rằng quan hệ đối đầu giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể khiến thỏa thuận thương mại giai đoạn một sụp đổ và hai nước tiếp tục cuộc khẩu chiến đổ lỗi cho nhau về nguồn gốc COVID-19.
Các chuyên gia cảnh báo, ngay cả trước khi xảy ra đại dịch, Trung Quốc cũng đã đối mặt khó khăn khi thực hiện thỏa thuận thương mại giai đoạn một. Theo thỏa thuận, Trung Quốc sẽ phải mua hàng hóa, dịch vụ Mỹ trị giá 200 tỷ USD trong năm nay và năm sau. Ông Đa-vít Đô-la, thành viên cấp cao tại Trung tâm Trung Quốc John L. Thornton thuộc Viện Brookings, nhận định: “Mục tiêu mua hàng hóa trong thỏa thuận giai đoạn một lúc nào cũng phi thực tế và giờ thì bất khả thi”.
Theo giới phân tích, thách thức hiện nay là xử lý thành công mối quan hệ Mỹ-Trung đang ngày càng xa cách nhằm hạn chế gián đoạn mà vẫn cho phép hai bên hội nhập bền vững ở một mức độ nào đó cả về kinh tế và chiến lược. Khi cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ sắp diễn ra, khó có thể hy vọng hai bên đối thoại xây dựng cho tới khi chính quyền mới của Mỹ nhậm chức vào tháng 1-2021. Từ nay tới đó, quan hệ song phương có thể còn lao dốc hơn nữa. Trong thời gian còn lại của năm, điều tốt nhất mà thế giới có thể hy vọng là thiệt hại không cần thiết mà quan hệ Mỹ-Trung gây ra sẽ ở mức hạn chế.
Thùy Dương
