(HPĐT)- Với những diễn biến địa chính trị căng thẳng trên thế giới, nhất là tại biển Đỏ, hoạt động logistics- lĩnh vực tối quan trọng với thương mại toàn cầu đang “nóng” hơn bao giờ hết. Tại Việt Nam, nhất là Hải Phòng- nơi nền kinh tế có độ mở lớn, đồng thời logistics là một trụ cột phát triển, càng cảm nhận rõ độ nóng này. Như mới đây, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam phản ánh, nhiều doanh nghiệp thủy sản “kêu trời” vì chỉ trong vài tuần, cước vận tải biển đi các tuyến như Canada, Mỹ, châu Âu đều tăng từ 80%, thậm chí tới 300% so với tháng 12-2023 khi hải trình phải chuyển hướng, dài hơn, lâu hơn. Qua đó một lần nữa bộc lộ rõ điểm yếu của ngành logistics nội địa, khi các hãng tàu nước ngoài vẫn chi phối giá cước cùng với dịch vụ vận tải khác. Đây là khó khăn với nhiều lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu, khi chi phí logistics tại Việt Nam vốn đã cao hơn mặt bằng chung khu vực và thế giới, ảnh hưởng lớn đến năng lực cạnh tranh của hàng Việt.
.png)
Thực tế thì ngành logistics đóng góp tích cực vào các hoạt động kinh tế, trước hết là xuất nhập khẩu và sản xuất, lưu thông trong nước, trong đó xuất nhập khẩu có tốc độ tăng trưởng vượt bậc (trung bình khoảng 8,4%/năm giai đoạn 2017-2023), đạt hơn 681 tỷ USD năm 2023. Việt Nam hiện có hơn 34.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB), chỉ số năng lực quốc gia về logistics (LPI) của Việt Nam năm 2023 xếp thứ 43/139 nước và vùng lãnh thổ tham gia khảo sát; cũng xếp tốp đầu các thị trường mới nổi, tốc độ phát triển của ngành logistics ở Việt Nam những năm gần đây đạt khoảng 14-16%, quy mô khoảng 40-42 tỷ USD/năm.
Với Hải Phòng, những “thông số” về logistics càng ấn tượng. Cảng biển- logistics được xác định là 1 trong 3 trụ cột phát triển kinh tế của thành phố- nơi hội tụ đầy đủ 5 loại hình giao thông (đường biển, đường sông, đường sắt, đường bộ và hàng không). Tốc độ tăng trưởng dịch vụ logistics trên địa bàn đạt khoảng 20-23%/năm; tỷ trọng đóng góp vào GRDP thành phố đạt từ 13-15%. Sản lượng hàng hóa qua cảng tăng trưởng mạnh (ước đạt hơn 170 triệu tấn năm 2023), chiếm thị phần ngày càng lớn trong hệ thống cảng biển của cả nước. Hiện có khoảng 250 doanh nghiệp với hàng chục nghìn lao động hoạt động trong lĩnh vực này. Với định hướng phát triển trở thành trung tâm dịch vụ logistics quốc tế hiện đại theo Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị, được cụ thể hóa trong các quy hoạch cấp tỉnh vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2023, thành phố đang có nhiều cơ chế, giải pháp tạo điều kiện thu hút đầu tư phát triển lĩnh vực này, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội của Hải Phòng cũng như cả khu vực đồng bằng Bắc bộ và miền Bắc.
Bên cạnh những kết quả tích cực, ngành logistics Việt Nam cũng còn nhiều hạn chế, yếu kém, phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của đất nước. Những yếu tố như thị trường còn manh mún (hơn 80% số doanh nghiệp hoạt động ở lĩnh vực này quy mô vừa và nhỏ); công nghệ nhìn chung còn lạc hậu khiến chi phí logistics cao, năng lực cạnh tranh thấp; cơ sở hạ tầng từ sân bay, cảng biển, kho bãi còn bất cập, thiếu tính kết nối; mất cân đối giữa các phương thức vận tải... là những “điểm nghẽn” lớn kìm hãm sự phát triển.
Hạn chế này có thể thấy trong hoạt động logistics tại Hải Phòng. Phần lớn hàng hóa qua cảng biển được lưu chuyển bằng đường bộ, gây áp lực lớn lên hệ thống giao thông, trong khi vận tải bằng đường sắt, đường thủy nội địa yếu. Doanh nghiệp logistics nội trên địa bàn tuy đông nhưng năng lực cạnh tranh hạn chế, chiếm thị phần thấp, phần lớn mới đóng vai trò nhà thầu phụ hay đại lý cho các công ty nước ngoài; nhân lực logistics thiếu, yếu cả về số lượng và chất lượng... Với thực trạng như vậy, dễ hiểu một khi bùng phát căng thẳng trong hoạt động logistics diện rộng như hiện tại hay thời cao điểm dịch COVID-19, chi phí logistics tăng “sốc” khó kiềm chế, khiến cộng đồng doanh nghiệp lao đao.
Để khắc phục những điểm yếu này, không cách nào khác là phải có giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện thể chế pháp luật cho hoạt động logistics; đẩy mạnh đầu tư hạ tầng phát triển dịch vụ logistics; củng cố nội lực của doanh nghiệp; đào tạo nguồn nhân lực logistics chất lượng cao…, cùng sự chủ động, nỗ lực hơn nữa của các địa phương và doanh nghiệp. Trong dự thảo Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đang được Bộ Công Thương phối hợp xây dựng, xin ý kiến, Hải Phòng sẽ là mô hình điểm để trở thành Trung tâm phát triển dịch vụ logistics của quốc gia và khu vực nhờ tiềm năng, lợi thế to lớn.
Hướng tới vai trò này, Hải Phòng đang tăng tốc xây dựng cảng biển, hoàn thiện hạ tầng giao thông, phát triển nguồn nhân lực logistics, thu hút đầu tư vào lĩnh vực này, xây dựng doanh nghiệp nội có thực lực mạnh, đủ sức dẫn dắt thị trường... Đáng phấn khởi, khi tại cuộc kiểm tra tiến độ các dự án trọng điểm ngay đầu xuân mới Giáp Thìn của lãnh đạo thành phố, 4 bến cảng nước sâu mới tại Lạch Huyện và một phần Khu công nghiệp, khu phi thuế quan Xuân Cầu đang được tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh thi công để “về đích” đầu năm 2025, tạo thêm “cú hích” mạnh mẽ với logistics Hải Phòng. Nhưng để đồng bộ, cần sớm đầu tư nâng cấp tuyến đường sắt tiêu chuẩn quốc tế kết nối các cảng biển Hải Phòng với hệ thống đường sắt quốc gia, quốc tế; đầu tư phát triển hệ thống giao thông thủy nội địa từ Hải Phòng đến các địa phương trong khu vực. Yêu cầu này đã được đưa vào nhiều kế hoạch, chương trình, cần sự khẩn trương vào cuộc, cùng chung tay của các bộ, ngành, địa phương liên quan, mới có thể sớm được hiện thực hóa. Mục tiêu là xây dựng ngành logistics Hải Phòng xứng tầm, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững thành phố, đất nước./.
Minh Vũ
