Khắc phục nạn công chứng, chứng thực “giả” thành “thật”

Đoàn giám sát kiểm tra sổ lưu trữ chứng thực tại quận Lê Chân.

Tiềm ẩn rủi ro

Theo chị Nguyễn Thị Lan Hương, cán bộ tiếp nhận và trả hồ sơ lĩnh vực tư pháp tại bộ phận "một cửa" thuộc UBND quận Lê Chân, trung bình mỗi ngày, bộ phận tiếp nhận, giải quyết khoảng 100 hồ sơ chứng thực văn bằng, giấy tờ, chữ ký, hợp đồng, giao dịch. Việc nhận biết văn bản bản thật hay giả hoàn toàn dựa trên kinh nghiệm như dấu đậm hay mờ, chữ nét tròn hay nét nghiêng. Tại cuộc làm việc với Đoàn giám sát HĐND thành phố mới đây, Phó chủ tịch UBND quận Lê Chân Phạm Việt Anh báo cáo: Bằng mắt thường, cán bộ, công chức tiếp nhận chứng thực không đủ điều kiện, khả năng để xác định văn bằng, giấy tờ giả, nhất là thời gian gần đây có nhiều loại giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp hoặc liên kết tổ chức trong nước cấp, do chưa có hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền, khiến bộ phận chuyên môn tại địa phương lúng túng, dẫn đến người dân hiểu lầm cơ quan nhà nước gây khó, phiền hà.

Trao đổi về những khó khăn khi xác định chứng thực văn bằng, Phó trưởng Phòng Tư pháp quận Kiến An Đỗ Ngọc Lan băn khoăn: Thực hiện chứng thực trên môi trường mạng là cần thiết, tạo thuận lợi đối với tổ chức, công dân, song cán bộ, công chức tư pháp lúng túng trong tiếp nhận, lưu trữ bản gốc qua scan có bảo đảm chính xác, an toàn, nhìn trực tiếp, phân biệt bản gốc thật đã khó, qua scan còn khó hơn nhiều lần. Còn theo Chủ tịch Hội Công chứng thành phố Nguyễn Nhật Quang, hiện nay có hiện tượng ký khống, ký treo trong hoạt động công chứng và một số tổ chức kinh doanh bất động sản lại treo biển làm dịch vụ công chứng. Những hành vi trái pháp luật kể trên nếu không được ngăn chặn, xử lý kịp thời sẽ gây hậu quả khôn lường cho xã hội, trong đó phải kể đến tiềm ẩn nhiều tranh chấp, khiếu kiện, làm thất thoát tiền thuế của nhà nước; làm mất lòng tin của xã hội đối với hoạt động công chứng và đội ngũ công chứng viên.

5 năm qua (từ 2017 đến hết 2021), hoạt động công chứng, chứng thực thời gian qua góp phần bảo đảm tính hợp pháp xác thực và an toàn của các giao dịch dân sự, phòng ngừa tranh chấp, vi phạm pháp luật, phục vụ phát triển kinh tế-xã hội thành phố. Các tổ chức, cá nhân dần hình thành thói quen tuân thủ các quy định pháp luật, công khai, minh bạch các thủ tục, giấy tờ, giao dịch, từ đó hạn chế những giao dịch ngầm, rủi ro và thiệt hại đáng tiếc.

Tăng cường hợp tác, trao đổi thông tin

Trong 5 năm qua các tổ chức hành nghề công chứng thực hiện công chứng 665.202 việc với số phí hơn 213 tỷ đồng, chứng thực gần 2 triệu việc, với số phí hơn 12 tỷ đồng; UBND các quận, huyện chứng thực gần 12 triệu việc. Bên cạnh đó, Sở kiểm tra, thanh tra 21 tổ chức hành nghề công chứng, xử phạt hành chính 1 tổ chức và 1 công chứng viên. Tuy nhiên, hoạt động công chứng, chứng thực đang gặp không ít khó khăn như quy định pháp luật còn chồng chéo, chưa sát thực tế, dễ dẫn đến việc hiểu không đúng, không đủ, phát sinh vướng mắc. Trong khi đó, đội ngũ công chức tư pháp tại các địa phương và công chứng viên còn thiếu, trình độ hiểu biết chuyên sâu về pháp luật quốc tế, đầu tư, thương mại, đất đai, ngoại ngữ còn yếu...

Từ thực tế giám sát hoạt động công chứng, chứng thực tại một số địa phương, ngành chức năng, đồng chí Phạm Quốc Ka, Trưởng Ban Pháp chế HĐND thành phố cho rằng: Thời gian qua, trên địa bàn thành phố chưa xảy ra vụ việc phức tạp liên quan đến hoạt động công chứng, chứng thực, song việc nâng cao chất lượng, tạo thuận lợi cho các tổ chức, công dân, hạn chế tối đa những sai sót, vi phạm trong lĩnh vực trên là cần thiết. Thành phố đang triển khai mạnh mẽ, quyết liệt Nghị quyết số 03 của Ban Thường vụ Thành ủy về chuyển đổi số thành phố Hải Phòng đến năm 2025, định hướng đến 2030, sau khi tổng hợp tình hình hoạt động công chứng, chứng thực toàn thành phố, Ban Pháp chế báo cáo Thường trực HĐND thành phố giao UBND thành phố chỉ đạo các sở, ngành, địa phương tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, số hóa giấy tờ, tài liệu… góp phần để hoạt động công chứng, chứng thực ngày càng chặt chẽ, đúng pháp luật. Trước nhu cầu phát sinh ngày càng nhiều văn bản, giấy tờ trong nước, nước ngoài cấp cần chứng thực mà chưa được quy định trong Nghị định số 23 và Thông tư số 01 hướng dẫn thi hành trong hoạt động công chứng, chứng thực, Ban Pháp chế nghiên cứu, đề xuất cơ quan có thẩm quyền về việc lấy ý kiến xây dựng, ban hành Luật Chứng thực để tạo hành lang pháp lý cao nhất đối với hoạt động này./.

Theo thống kê của Sở Tư pháp, trên địa bàn thành phố có 71 công chức tư pháp cấp huyện, trong đó 90% có trình độ cao đẳng, đại học và thạc sĩ luật; 387 công chức cấp xã trong đó có 91% có trình độ cao đẳng, đại học và thạc sĩ luật, về cơ bản bảo đảm chất lượng công tác chứng thực trên địa bàn thành phố. Toàn thành phố có 36 tổ chức hành nghề công chứng gồm 4 Phòng Công chứng, 32 Văn phòng Công chứng phân bổ tại 12 quận, huyện, với 81 công chứng viên.