(HPĐT)- Đề tài lịch sử vẫn luôn là mảnh đất màu mỡ để các nghệ sĩ sân khấu thỏa sức sáng tạo và truyền tải những thông điệp nhân văn, đầy tính giáo dục đến với công chúng. Thực tế, nhiều tác phẩm sân khấu về đề tài lịch sử ở nước ta thời gian qua để lại dấu ấn tốt, được người xem đánh giá cao.
Cảnh trong vở “Làm vua”, vở kịch để lại nhiều ấn tượng với người xem.
Đạo diễn, NSND Hoàng Quỳnh Mai chia sẻ, lịch sử Việt Nam là kho báu để sân khấu cũng như các ngành nghệ thuật khai thác. Ðiều quan trọng nhất với các nghệ sĩ khi bắt tay dàn dựng một vở diễn về đề tài lịch sử là cảm xúc của mình với giai đoạn lịch sử đó, nhân vật đó. Với một câu chuyện cũ, người nghệ sĩ phải có cách kể mới.
Điều đáng mừng, thời gian qua, nhiều vở diễn đề tài lịch sử ra mắt được công chúng đón nhận, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần độc lập tự chủ và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam, tôn vinh và tri ân các anh hùng các thời kỳ.
Tại Hà Nội, Sân khấu Lệ Ngọc vừa công bố dàn dựng 2 vở diễn lịch sử phục vụ công chúng trong thời gian tới. Đó là vở “Lá đơn thứ 72” (kịch bản Hoàng Thanh Du) và “Truyền tích chùa Một Cột” (tác giả Lê Thế Song). “Lá đơn thứ 72” khai thác câu chuyện lịch sử có thật diễn ra cách đây hơn 50 năm xoay quanh vụ án của một tù nhân từng viết hơn 70 lá đơn trong suốt 8 năm kêu oan. Mãi đến lá đơn thứ 72, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận được, vụ án mới được lật lại… Qua đó, vở diễn khắc họa rõ nét hình tượng Bác Hồ luôn hết lòng vì dân, luôn gần dân và quan tâm tới những người yếu thế nhất.
Vở “Truyền tích chùa Một Cột” tái hiện giai đoạn thịnh trị của đất nước ta dưới thời Lý. Từ đó, làm nổi bật hình tượng vua Lý Thái Tông- vị vua thứ hai của triều Lý với quan điểm phải lấy nhân tâm làm trọng, cũng là người có nhiều công lao dẹp yên nội loạn với những bài học cảnh giác về tinh thần giữ nước, chống giặc ngoại xâm. Vở diễn đồng thời cũng mang đến hiểu biết đầy đủ hơn cùng niềm tự hào về chùa Một Cột- biểu tượng độc đáo mang đậm dấu ấn văn hóa Phật giáo Việt Nam.
Trước đó, Sân khấu Lệ Ngọc ra mắt vở “Làm vua” (tác giả Đăng Chương), xoay quanh mối quan hệ của vua Đinh Tiên Hoàng, hoàng hậu Dương Vân Nga và Thập đạo tướng quân Lê Hoàn, tái hiện những câu chuyện hoàng tộc, triều chính và chốn hậu cung cách đây hơn 1.000 năm. Mối quan hệ chằng chịt của triều đại được tác giả chắt lọc, làm bật lên chân dung vị hoàng đế có tầm nhìn thấu suốt trong tề gia, trị quốc; thể hiện rõ chủ đề tư tưởng của tác phẩm: Làm vua phải biết đặt lợi ích của Tổ quốc và nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.
Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Thanh Hóa đang gấp rút hoàn thiện vở tuồng “Triết vương Trịnh Tùng” (tác giả kịch bản Nguyễn Sỹ Chức, đạo diễn NSND Lê Tiến Thọ). Vở tuồng nói về đóng góp của Triết vương Trịnh Tùng trong công cuộc “phò Lê, diệt Mạc”, thống nhất Nam- Bắc triều, đánh dấu sự nghiệp trung hưng của nhà Lê. Vở tuồng như một nén tâm nhang của các thế hệ con cháu đời sau tưởng nhớ đến một bậc đại thần họ Trịnh: “Vì quốc- báo quân ân, vì dân- tròn trách vụ” thời Lê Trung hưng. Đó chính là một tấm gương cho hậu thế khi nghĩ về hai chữ “tôi trung” đối với dân, với nước trong giai đoạn hiện nay.
Vừa qua, đông đảo người xem đến Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang (thành phố Hồ Chí Minh) để thưởng thức vở kịch nói “Khóc giữa trời xanh” (tác giả Lê Chí Trung). Vở diễn được phóng tác dựa trên cuộc đời của Thái sư Lê Văn Thịnh ở thế kỷ 11. Vở diễn do Nguyên Phùng đạo diễn, mượn điển cố xưa để nói chuyện nay từ nỗi oan khuất và thân phận bi thương của Thái sư Lê Văn Thịnh thời nhà Lý. Vở diễn “hớp hồn” người xem vì phục trang đẹp, thiết kế sân khấu bắt mắt và câu chuyện lịch sử còn ít người biết đến. “Khóc giữa trời xanh” góp phần giúp công chúng nhìn về trang sử rất đẹp của dân tộc.
Ngoài ra, sân khấu Việt Nam từng có rất nhiều tác phẩm về đề tài lịch sử chất lượng tốt, được giới chuyên môn đánh giá cao như: “Cánh buồm ngược gió”, “Tiếng trống Mê Linh”, “Thiên mệnh”, “Rừng trúc”, “Mỹ nhân và anh hùng”, “Ngàn năm tình sử”, “Nỏ thần”, “Tả quân Lê Văn Duyệt”, “Trần Quốc Toản ra quân”, “Trạng Lường Lương Thế Vinh”, “Soi bóng người xưa”, “Tấm vóc đại hồng”, “Lý Thánh Tông chọn người tài”, “Non thiêng”, “Ỷ Lan coi việc nước”, “Ngàn năm mây trắng”, “Trung thần”, “Hừng đông”, “Mai Hắc Đế”, “Vua Phật”, “Ni sư Hương Tràng”, “Lý Triều dựng nghiệp”, “Vua thánh triều Lê”, “Đào Duy Từ”, “Vì sao lạc xứ”,....
Nhà viết kịch Chu Thơm cho biết, để câu chuyện cũ thu hút người xem, người viết kịch bản đề tài lịch sử phải nhìn câu chuyện ấy bằng nhãn quan của ngày hôm nay, đưa hơi thở của ngày hôm nay vào kịch bản. Dù là quen thuộc, sở trường nhưng đề tài lịch sử vẫn luôn là thách thức đối với những người làm sân khấu, chỉ có những ê-kíp sáng tạo biết tìm ra góc nhìn mới, phù hợp với công chúng hôm nay thì chiếm được tình cảm yêu mến của họ.
Trong đời sống hiện đại, sân khấu về đề tài lịch sử vẫn là một phần quan trọng góp phần xây dựng nên nền tảng đời sống tinh thần của người dân, vừa lan tỏa nhiều bài học lịch sử về dựng nước, giữ nước, nhân sinh, những phẩm chất tốt đẹp của các nhân vật lịch sử trong cái nhìn soi chiếu của con người hiện đại hôm nay./.
KHÔI NGUYÊN
