Những yêu cầu từ thực tế
Hệ thống quan trắc tự động hỗ trợ các nhà máy nước kiểm soát chất lượng nước đầu vào.
Trong ảnh: Nhà máy nước Vĩnh Bảo.
Nghị quyết 23/2013/NQ-HĐND của HĐND thành phố về nhiệm vụ và giải pháp bảo vệ nguồn nước ngọt tại 6 con sông trên địa bàn thành phố giai đoạn 2013-2020 xác định, giai đoạn 2015-2020, xây dựng các trạm quan trắc tự động để thường xuyên thông báo các thông tin, dữ liệu về chất lượng nguồn cung cấp nước ngọt chính của thành phố gồm các sông: Rế, Giá, Đa Độ, Chanh Dương, kênh Hòn Ngọc và hệ thống trung thuỷ nông Tiên Lãng.
Thời gian qua, thành phố thực hiện việc quan trắc bằng hình thức định kỳ 3-6 tháng/lần lấy mẫu và đưa về phòng thí nghiệm kiểm tra, đánh giá. Cụ thể năm 2019, Sở TNMT thực hiện quan trắc 4 lần vào các tháng 4, 6, 8, 12 trên các sông Rế, Giá, Đa Độ. Trên các sông Chanh Dương, kênh Hòn Ngọc và hệ thống trung thủy nông Tiên Lãng quan trắc 2 lần/năm. Trên sông Lạch Tray và sông Cấm quan trắc 3 đợt/năm vào các tháng 3, 6 và 9. Ngoài ra, Sở TNMT thực hiện quan trắc chất lượng nước mặt kênh, hồ, cửa xả, khu vực bãi rác trên địa bàn thành phố với tần suất 6 đợt/năm, nhằm đánh giá tác động của nước thải sinh hoạt đối với nguồn nước. Tuy nhiên, việc quan trắc định kỳ này chưa đáp ứng yêu cầu bảo vệ nguồn nước.
Trưởng Phòng Tài nguyên nước (Sở TNMT) Phạm Thanh Hải cho biết: “Hầu hết hai bên bờ các nguồn nước ngọt trên địa bàn thành phố chưa có hệ thống thu gom và xử lý nước thải phát sinh từ các khu dân cư, các trang trại chăn nuôi, các cơ sở sản xuất kinh doanh. Nước thải từ khu dân cư và nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh đang xả trực tiếp ra sông. Đặc biệt Cụm công nghiệp (CCN) thuộc các phường: Quán Toan, Hùng Vương (quận Hồng Bàng); CCN Cầu Vàng (huyện An Lão); CCN tại các xã: Bắc Sơn, Nam Sơn (huyện An Dương), nằm ngay sát nguồn nước Rế, Đa Độ nhưng chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung.
Hệ quả, chất lượng nguồn nước thô để phục vụ sản xuất có xu hướng suy giảm. Sông Rế cung cấp 80% nước thô để sản xuất nước sạch cho thành phố nhưng nhiều thời điểm, chất lượng nguồn nước sông không bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng nước mặt để sản xuất nước sinh hoạt. Không chỉ riêng sông Rế, sông Giá, sông Đa Độ cũng đang ở mức báo động về ô nhiễm. Cụ thể sông Đa Độ với 42 điểm có nguy cơ ô nhiễm; sông Giá (huyện Thủy Nguyên) với 34 điểm có nguy cơ ô nhiễm; sông Chanh Dương (huyện Vĩnh Bảo) với 7 điểm có nguy cơ ô nhiễm. Cùng với đó, do tác động của biển đối khí hậu, chất lượng nguồn nước không bảo đảm; việc phát hiện những thay đổi chất lượng nước không kịp thời. Trong các ngày 17 đến 19-11-2019, người dân các quận: Kiến An, Dương Kinh, Đồ Sơn và một số xã của các huyện An Dương, Kiến Thụy phải sử dụng nước sinh hoạt có vị lợ. Độ mặn trong nước thô cấp từ sông Đa Độ tăng lên hơn 300 mg, vượt ngưỡng cho phép (250 mg/l). Với tình trạng này nếu hệ thống quan trắc tự động nắm bắt kịp thời diễn biến nguồn nước, việc ứng phó, xử lý những biến cố về chất lượng nước sẽ kịp thời, đạt hiệu quả cao hơn.
Đẩy nhanh tiến độ thực hiện
Theo kế hoạch, thành phố lắp đặt 9 trạm quan trắc tự động trên 6 hệ thống cung cấp nước ngọt chính gồm sông Rế, Giá, Đa Độ, Chanh Dương, kênh Hòn Ngọc và hệ thống trung thủy nông Tiên Lãng. Toàn bộ thông tin, dữ liệu thu được từ nguồn trạm quan trắc tự động kết nối với Trung tâm điều khiển, tích hợp dữ liệu quan trắc môi trường đặt tại Sở TNMT và được giám sát 24/24 giờ, liên tục các ngày trong tuần. Với hệ thống quan trắc tự động, những diễn biến bất thường chất lượng nước mặt sẽ được nắm bắt kịp thời; đồng thời, cơ quan chức năng sẽ phát hiện, truy tìm được đối tượng xả trộm gây ô nhiễm nguồn nước. Tuy nhiên, dự án đang chờ phê duyệt chủ trương đầu tư, mới có thể bố trí nguồn vốn để thực hiện.
Trong đợt giám sát việc thực hiện chính sách bảo vệ môi trường trên địa bàn thành phố, đồng chí Trần Văn Minh, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Quốc hội nhận xét: Hoạt động kiểm soát môi trường, quan trắc môi trường tự động của thành phố hiệu quả chưa cao. Tiến độ xây dựng trung tâm tích hợp dữ liệu, hệ thống quan trắc tự động, giám sát, kiểm soát những nguồn thải lớn của thành phố chậm so với nhiều tỉnh, thành phố khác. Đồng chí nhấn mạnh: Hiện nay, dự án thí điểm xây dựng trung tâm tích hợp dữ liệu quan trắc môi trường của Sở TNMT hoạt động có hiệu quả cao; đây là cơ sở để việc xây dựng hệ thống quan trắc tự động các nguồn nước ngọt trên địa bàn. Thành phố cần sớm triển khai, hoàn thiện, để kết quả quan trắc môi trường thực sự phục vụ hoạt động quản lý, bảo vệ môi trường, nhất là kiểm soát chất lượng nguồn nước đạt hiệu quả cao.
Nguyên Mai - Ảnh: Duy Thính
