(HPĐT)- Vượt qua những định kiến, đồng thời công chúng có cái nhìn cởi mở, văn minh hơn nên thời gian qua, tranh nude (khỏa thân) ở nước ta đang có độ phủ sóng lớn và lan tỏa tới cộng đồng yêu nghệ thuật.
Người xem tại triển lãm “Nude - Vẻ đẹp tuyệt mỹ của tạo hóa”.
Ra đời sớm, đáng được tôn vinh
Theo hoạ sĩ Lê Thiết Cương, nghệ thuật vẽ nude có từ xa xưa. Người ta từng tìm thấy chiếc thạp đồng Đào Thịnh (ở xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, Yên Bái năm 1961) cách đây 2500 năm, trên nắp thạp có miêu tả bốn đôi trai gái trong tư thế phồn thực. Nam đóng khố, nữ mặc váy ngắn, tức là không nude hoàn toàn. Từ thời Lý, Trần, Lê, Mạc đến cuối thế kỷ 19 còn rất nhiều hiện vật với các chất liệu gỗ, gốm… lấy đề tài nude làm nguồn cảm hứng.
Nền mỹ thuật Việt Nam hiện đại tính từ khi thành lập Trường Mỹ thuật Đông Dương, khoá mỹ thuật đầu, bộ tứ danh hoạ “Nghiêm - Liên - Sáng - Phái”, rồi các danh hoạ Lê Phổ, Vũ Cao Đàn, Lê Thị Lựu… đều vẽ nhiều tranh nude. Cố danh họa Lưu Công Nhân còn khẳng định, nude là một đề tài lớn trong nghiệp hội họa của ông, phần lớn ông vẽ bằng màu nước trên giấy và mực nho trên giấy dó. Họa sĩ Lê Thiết Cương cho biết thêm, bất kể sinh viên nào khi nhập môn nghề họa đều phải vẽ nude, bởi tất cả vẻ đẹp của thiên nhiên đều kết tụ vào vẻ đẹp của con người, trong những tương quan về đường nét, tỷ lệ. Đó là một trong những nguyên nhân khiến các họa sĩ dù ít hay nhiều đều đến với đề tài này.
Nhiều họa sĩ làm nghề khẳng định, tranh nude đáng được tôn vinh bởi những giá trị của dòng tranh này đem lại. Theo họa sĩ Đặng Thị Thu An, vẽ tranh nude là cách tôn vinh cái đẹp. Bản năng tính dục sẽ mất đi nếu để mọi người nhìn nhận và đánh giá cái đẹp đó một cách tự nhiên nhất đó là công khai thật nhiều tranh vẽ khỏa thân đẹp qua cái nhìn mang tư duy văn minh của hội họa cũng như nghệ thuật. Tranh nude là tác phẩm trong sáng, thuần khiết, nhìn vào ta thấy đẹp, gợi những cảm xúc đẹp, ca ngợi vẻ đẹp con người.
Nói đến tranh nude, nhiều người nghĩ đến một cái gì đó mang tính chất tế nhị, phản cảm, nhưng thực chất trong con mắt hội họa, nhìn vào hướng hòa sắc thì mỗi họa sĩ có bút pháp thể hiện tranh nude khác nhau nhưng đều hướng đến giá trị chân – thiện – mỹ. Ranh giới để phân biệt tác phẩm nghệ thuật với tranh dung tục là ở mỗi người, mỗi cộng đồng có tiêu chí riêng, luật pháp hay nguyên tắc đạo đức là một chuyện, còn bản thân nhận thức, trình độ cá nhân mới là quan trọng.
Đặc biệt, nhiều tranh nude của các danh họa Việt còn được bán đấu giá với mức giá cao ở quốc tế. Tiêu biểu là bức tranh Khỏa thân của cố họa sĩ Lê Phổ, tại phiên đấu giá “Thế kỷ 20 và nghệ thuật đương đại” tại sàn đấu giá Christies Hồng Kông năm 2019, với mức giá 1,4 triệu USD. Tác phẩm khỏa thân khác của danh họa Lê Phổ cũng được bán trong phiên đấu giá này với số tiền 500.000 USD (tương đương 11,7 tỷ đồng) là bức Tắm biển. Trước đó, tác phẩm Nghỉ ngơi sau tắm của cố họa sĩ Vũ Cao Đàm được bán với giá 629.219 USD (tương đương 14,6 tỷ đồng), Nhà tắm của danh họa Lê Phổ (5,8 tỷ đồng), Dáng ngọc của họa sĩ Nguyễn Huyến (45.000 USD) cũng tại phiên đấu giá của nhà Sothebys Hồng Kông.
Ngày một lan tỏa trong và ngoài nước
Ở Việt Nam, tranh nude so với các dòng tranh khác chưa thật sự phát triển, nó mới được giảng dạy trong trường như bộ môn hình họa cơ bản. Người Việt cũng mới chỉ buôn tranh nude chứ chưa có thói quen chơi tranh nude. Tuy nhiên gần đây, tranh nude có những bước tiến khi nhiều cuộc triển lãm về tranh nude được tổ chức công khai, hút công chúng và tranh nude của họa sĩ Việt được bán giá cao trên sàn đấu giá quốc tế.
Cột mốc đáng nhớ là mùa thu 2019, lần đầu Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch tổ chức triển lãm tranh nude “Cảm hứng bất tận”, giới thiệu 60 tác phẩm mỹ thuật hội hoạ và điêu khắc của 30 tác giả bậc thầy từ xưa đến nay, diễn tả về vẻ đẹp hình thể người phụ nữ. Tại đây, khách thưởng lãm được xem bức tranh Thiếu nữ nằm của danh họa Bùi Xuân Phái, khắc họa hình ảnh chắt chiu cái đẹp của thời bao cấp khốn khó. Họa sĩ Trần Khánh Chương bay bổng, phóng khoáng trong loạt tranh Thiếu nữ và hoa, được ông thể hiện nhuần nhị trong chất liệu tempêra trên lụa. Lê Trí Dũng vốn nổi tiếng vẽ ngựa, nay khéo kết hợp giữa người đẹp nóng bỏng với dáng ngựa dũng mãnh để đưa vào tác phẩm Bên bức tranh cổ... Triển lãm giúp người xem được thưởng thức và cảm nhận nghệ thuật khoả thân một cách trực diện và trọn vẹn, thoát khỏi sự dè dặt hoặc định kiến như trước kia.
Từ ngày 3 đến 14-11- 2020, tại Nhà triển lãm Mỹ Thuật (16 phố Ngô Quyền, Hà Nội) diễn ra triển lãm “Nude - Vẻ đẹp tuyệt mỹ của tạo hóa”, quy tụ các tác phẩm thuộc nhiều thể loại như tranh lụa, sơn dầu, sơn mài… tôn vinh cái đẹp của người phụ nữ dưới cái nhìn nhân văn, văn minh do họa sĩ Bùi Trung Hà, Duy Hà, Nguyễn Trọng Hà, Kiều Hải, Nguyễn Hồng, Thế Hùng, Nguyễn Đức Sáng, Trần Văn Trường thể hiện. Triển lãm cho mọi người thấy người phụ nữ không chỉ hiện hữu sinh động trong mọi khía cạnh của đời sống mà còn mang những sắc thái biểu đạt rất giàu chất thơ. Ngôn ngữ của mỹ thuật đã làm phong phú và đa dạng hơn những nét đẹp của người phụ nữ trong đời thường, trong sinh hoạt và trong mọi góc nhìn.
Hoàng Anh
