(HPĐT)- Suốt tiến trình 96 năm đồng hành cùng dân tộc (21-6-1925 - 21-6-2021), dưới sự lãnh đạo của Đảng, báo chí cách mạng Việt Nam luôn là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, đóng góp to lớn vào sự nghiệp cách mạng của Đảng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân. Vai trò của báo chí không chỉ là phản ánh đời sống xã hội qua việc thông tin nhanh nhất, chân thực nhất những sự kiện thời sự trong đời sống, còn ở việc định hướng thông tin tới công chúng. Điều này ngày càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về mặt nhận thức đối với mỗi cơ quan báo chí, người làm báo, khi thông tin trên mạng xã hội ngày càng bùng nổ, khó kiểm soát, cạnh tranh khốc liệt với thông tin chính thống trên báo chí.
Nhà báo cần đưa tin trung thực, khách quan, rộng đường dư luận xã hội.
Trong ảnh: Các phóng viên báo chí tác nghiệp tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2020 của Hội Nhà báo Hải Phòng.
Đòi hỏi khách quan, tất yếu
Khoảng thời gian cuối năm 2020, đầu năm 2021, thị trường bất động sản ở Hải Phòng có nhiều biến động, thậm chí biến dạng. Giá đất nền những tháng đầu năm 2021 ở một số địa phương tăng bình quân tới 30%, có nơi tăng tới 50% so với cuối năm 2020. Trong khi đó, các trang mạng xã hội như Facebook, Zalo... sôi động các tin tức “đẩy đưa”, “thổi” giá đất lên gấp nhiều lần so với thực tế, gây nhiễu loạn thông tin và tạo thành “cơn sốt ảo”. Trước tình tình này, các cơ quan báo chí, trong đó có Báo Hải Phòng, thực hiện loạt bài dài kỳ, đăng tải những thông tin nhiều chiều. Bên cạnh việc nêu thực trạng, “giải mã” nguyên nhân, thông qua các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực, các bài báo phân tích sâu sắc, xác đáng và dành những lời khuyên khá bổ ích đối với người dân cũng như đề xuất giải pháp với cơ quan quản lý nhà nước. Tương tự, thông tin tình hình dịch bệnh COVID-19 là dòng thông tin được dư luận xã hội quan tâm trong hơn 1 năm qua. Cứ ở nơi nào xuất hiện thông tin ca bệnh, ca nghi nhiễm là chỉ ít giây sau, cộng đồng mạng có thể “săn lùng”, “chia sẻ” với tốc độ “chóng mặt” các thông tin này. Thậm chí, có tình trạng “thêm mắm, thêm muối” hoặc đưa tin nửa vời, lập lờ để câu “view”, câu “like”, khiến dư luận hoang mang, lo lắng. Ngay lập tức, bạn đọc tìm tới Báo Hải Phòng để xác thực nguồn tin và khi báo chí đưa tin chính thức, mạng xã hội mới “bớt nóng”.
Từ các ví dụ trên cho thấy, thông tin trung thực, khách quan là chìa khóa thành công đối với báo chí trong định hướng thông tin. Đó cũng là đòi hỏi khách quan, tất yếu, nhất là trong bối cảnh báo chí truyền thông số, ngoài những nhà báo được Bộ Thông tin - Truyền thông cấp thẻ, người sử dụng mạng xã hội nào cũng có thể dễ dàng trở thành “người làm báo”. Mỗi tài khoản Facebook, Zalo... trở thành “tòa soạn” và mỗi người dùng mạng xã hội đều trở thành “nhà báo công dân”, tự do bình luận, viết, nói, đưa tin trên chính “tòa soạn” của mình. Những thông tin này có thể đúng, có thể không đúng, hoặc thể hiện quan điểm cá nhân của một người, nhóm người nhưng lại “được”, “bị” chia sẻ nhanh chóng. Chính việc hằng ngày công chúng tiếp nhận khối lượng thông tin tràn ngập từ nhiều nguồn, trong đó có nhiều thông tin không được kiểm chứng, hoặc có bộ phận công chúng “đói thông tin” nên cần được cung cấp thông tin một cách chính xác, có định hướng. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn các nhà báo: “Làm báo là làm chính trị. Chính trị phải đúng”. Trên thực tế, báo chí là chủ thể phản ánh đời sống xã hội, khơi nguồn, tạo ra dư luận xã hội và do đó, có vai trò không thể thay thế trong định hướng dư luận xã hội. Đó là sự tập trung nhận thức xã hội vào một việc, vấn đề hoặc thực hiện một hoạt động xã hội nào đó. Báo chí định hướng thông tin là định hướng dư luận xã hội bằng cung cấp thông tin và định hướng việc tiếp nhận thông tin cho công chúng. Đây là trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội của người làm báo.
Chủ động chiếm lĩnh truyền thông trên mạng xã hội
Qua thực tiễn hoạt động báo chí có thể thấy, thông qua mạng xã hội, các cơ quan báo chí có thể thăm dò, nắm bắt dư luận xã hội quan tâm đến vấn đề, lĩnh vực thông tin nào để có thể phục vụ bạn đọc một cách tốt nhất, vì mục tiêu phát triển chung. Không chỉ đáp ứng việc trao đổi thông tin hai chiều, mạng xã hội còn làm thay đổi quy trình làm báo truyền thống đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của công chúng. Với công nghệ hiện đại, thông qua lập các trang fanpage, group, kênh Youtube, mạng xã hội hoàn toàn có thể trở thành “cánh tay nối dài” của báo chí trong cung cấp thông tin chính thống và định hướng kịp thời những vấn đề quan trọng, nhạy cảm, đang được dư luận quan tâm.
Để thu hút “cư dân mạng” đọc báo trên mạng xã hội, bài toán đặt ra đối với các cơ quan báo chí chính thống là đổi mới về tư duy, hoạt động thế nào để giữ vững vị thế, khẳng định vai trò định hướng dư luận xã hội? Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, trước hết các cơ quan báo chí phải đi đầu cung cấp thông tin nhanh chóng, kịp thời, chính xác, có chất lượng cao. Báo chí cần thực hiện tốt quyền được biết của người dân như Luật Tiếp cận thông tin quy định. Đối với các thông tin quan trọng, nhạy cảm, phức tạp được người dân quan tâm, báo chí phải dự báo trước được tình hình, xu hướng để chủ động chiếm lĩnh truyền thông trên mạng. Khi xuất hiện những thông tin xấu, độc trên mạng xã hội, các cơ quan báo chí nhanh nhạy nắm bắt, đánh giá tác động cụ thể, “giải độc” thông tin kịp thời, giúp người đọc nắm rõ bản chất vấn đề, không để những tin này ảnh hưởng xấu đến người dùng. Nhất là, khi các thế lực thù địch lợi dụng mạng xã hội xuyên tạc, nói xấu Đảng, Nhà nước và chế độ, lôi kéo, kích động bạo loạn, biểu tình, gây rối trật tự công cộng, báo chí phải là công cụ, phương tiện, vũ khí sắc bén trực diện, phân tích, làm rõ bản chất quan điểm sai trái, thù địch, hành động vi phạm pháp luật. Đấu tranh, phản bác nhanh nhạy, kịp thời, đồng thời tuyên truyền và huy động đông đảo cộng đồng mạng tham gia đấu tranh để đưa nguồn thông tin chính thống của báo chí cách mạng thành dòng chủ lưu, chi phối trên mạng. Muốn làm được như vậy, các cơ quan báo chí cần lựa chọn các tin bài, hình ảnh tích cực, biên tập ngắn gọn, phù hợp với ngôn ngữ của cộng đồng mạng đăng tải lên các trang mạng và chia sẻ cho đồng nghiệp, bạn bè, người thân để lan tỏa thông tin tích cực. Về phương diện kỹ thuật, các cơ quan báo chí tiếp tục đầu tư và ứng dụng công nghệ mới vào hoạt động báo chí. Đồng thời, không ngừng hoàn thiện, có biện pháp đầu tư, xây dựng hình ảnh, nâng cao chất lượng và uy tín các trang fanpage, group của mình có trọng tâm, trọng điểm để tăng tính hấp dẫn, thu hút số lượng đông người truy cập.
Còn với các nhà báo, phải đưa thông tin trung thực, khách quan, chính xác để định hướng dư luận xã hội theo hướng “vừa đúng ý Đảng, vừa hợp lòng dân” bằng việc lựa chọn, xử lý, đưa thông tin với liều lượng, mức độ phù hợp, không gây tác động tiêu cực, hậu quả xấu tới xã hội. Trong xử lý thông tin, đối với nhà báo, khó nhất là đưa thông tin như thế nào về những vấn đề “nóng” chưa có sự đồng thuận trong xã hội. Theo tiến sĩ, nhà báo Trần Bá Dung, Trưởng Ban Nghiệp vụ (Hội Nhà báo Việt Nam), nhà báo phải có “trái tim nóng” và “cái đầu lạnh”, cần bình tĩnh, thận trọng, không vội vàng đưa tin, viết bài khi chưa nắm chắc bản chất của sự kiện; nôn nóng trong đưa tin, nhiều khi “lợi bất cập hại”, bởi thông tin không đúng bản chất sự kiện có thể gây tác hại khôn lường. Nhà báo cần hết sức trung thực, khách quan, không định kiến, để rộng đường dư luận xã hội./.
Đông Hải - Ảnh: hoàng phước
