Khát vọng an cư của xóm chài Ngọc Sơn

Xóm chài "nhiều không"

Xóm chài Ngọc Sơn nằm lọt thỏm bên triền đê, cạnh khúc sông Lạch Tray. Trên bờ là những mái nhà lợp tôn tạm bợ, nơi cư ngụ của 24 hộ dân. Bà Lê Thị Hiện, gần 80 tuổi kể: “Hơn ba chục năm trước, gia đình tôi và một số hộ khác từ huyện Thanh Hà, Kim Thành (Hải Dương cũ) theo con nước trôi dạt về khúc sông này ngụ cư. Lênh đênh sông nước ngày này qua tháng khác, thỉnh thoảng mới lên bờ nên thất học, mù chữ, nhiều giấy tờ tùy thân không có. Ở xóm chài này, lúc đầu chỉ có ba, bốn thuyền neo lại vì thấy đoạn sông dễ sống, thuyền yên, sóng lặng. Rồi người quen kéo người lạ, bạn chài nghe tin lại tìm đến. Thấy có chỗ trú, có người cùng cảnh, cùng nhau bám lại thành xóm lúc nào không hay”.

Theo bà Hiện thì xóm chài Ngọc Sơn từng được nhiều người gọi là nơi "nhiều không": Không giấy chứng minh thư nhân dân (nay là căn cước công dân); không hộ khẩu, không điện, không biết chữ… Vì không biết chữ nên có việc gì liên quan đến giấy tờ bà còn phải nhờ người đọc và điểm chỉ bằng vân tay.

Cuộc sống của người dân xóm chài Ngọc Sơn chủ yếu phụ thuộc vào đánh bắt cá nhỏ lẻ trên sông Lạch Tray và những tuyến sông lân cận. Ông Bùi Văn Thọ, trưởng xóm chài cho biết, nhiều năm trở lại đây lượng tôm cá trên sông giảm mạnh do tàu thuyền hoạt động dày hơn. Người dân phải di chuyển xa hơn, thu nhập bấp bênh: “Ngày được cũng chỉ hơn trăm nghìn đồng. Mưa gió hoặc nước không thuận thì coi như không có thu nhập ”, ông Thọ nói.

Sau 30 năm, cuộc sống của người dân xóm chài Ngọc Sơn có một số thay đổi nhưng vẫn còn nhiều khó khăn. Đầu tháng 9 vừa qua, do chập điện nhiều ngôi nhà tạm ở đây bị thiêu rụi. Cuộc sống đã khó khăn lại thêm vất vả.

Chị Bùi Thị Hải, người dân ở xóm chài cho biết: “Phần lớn hộ dân ở xóm này mưu sinh bằng nghề đánh bắt tôm cá trên sông. Chính quyền địa phương đang siết chặt quản lý khai thác thủy sản, nên một số người dân gần như không đi thuyền nữa. Giờ chúng tôi chưa biết tìm việc gì để làm ngoài nghề chài lưới gắn bó bao đời nay”.

Ước mơ an cư

Để giúp người dân xóm chài Ngọc Sơn bớt khó khăn, thời gian qua, chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm đến những hộ dân nơi đây. Việc xóa mù chữ cho người dân xóm chài được quan tâm, nhất là trẻ em trong độ tuổi đến trường. Các trường của phường Phù Liễn phối hợp lập danh sách từng học sinh, rà soát hoàn cảnh và áp dụng nhiều hình thức hỗ trợ phù hợp như: miễn, giảm học phí; cấp sách vở, đồng phục; trẻ ở độ tuổi mầm non chỉ phải đóng tiền ăn. “Có trường hợp đang học giữa chừng lại chán, bỏ lớp theo bố mẹ đi chài lưới. Khi giáo viên báo, cán bộ phường xuống tận nơi, gặp gia đình, bố mẹ để vận động. Dù bà con không có hộ khẩu chính thức tại địa bàn, phường vẫn tính vào nhóm dân cư cần hỗ trợ, được ưu tiên trong các đợt thăm hỏi, tặng quà hoặc chương trình an sinh xã hội…" chị Hoàng Thị Lan, cán bộ phường Phù Liễn cho biết.

Vài năm trở lại đây, nhiều nhóm sinh viên tình nguyện của trường đại học trong và ngoài thành phố thay nhau xuống xóm chài, tổ chức lớp học nhỏ ngay trong khu nhà tôn. Nội dung học đơn giản từ đánh vần chữ cái, các phép tính đơn giản, đọc, viết căn bản để giúp các em nhỏ theo kịp chương trình tiểu học, còn với người lớn tuổi có thể giao dịch thuận tiện hơn.

Bà Trần Thị Thơi ngoài 60 tuổi, nhiều năm gắn bó với xóm chài cho biết: “Lớp trẻ bây giờ tiến bộ hơn chúng tôi nhiều rồi. Trẻ em được học cái chữ để đi làm nghề khác, không phải nay đây mai đó dập dềnh theo con nước nữa. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn mong có được mảnh đất cắm dùi hoặc ngôi nhà hợp pháp để ở, không phải sống ngụ cư như bây giờ”.

Không chỉ lo chuyện học hành cho trẻ, chính quyền phường Phù Liễn còn phối hợp các ngành chức năng xem xét hỗ trợ sinh kế để người dân từng bước thoát phụ thuộc vào nghề chài lưới. Tuy nhiên, đây là "bài toán" khó. Phần lớn người dân xóm chài đều gắn bó với con nước từ nhỏ, trình độ văn hóa thấp, không có tay nghề nào khác để chuyển đổi. Những lớp học nghề như may, đan lát, điện dân dụng... từng được đề cập, nhưng chưa triển khai được vì chưa đủ điều kiện mặt bằng và không đủ người tham gia. Chuyển đổi sinh kế cho nhóm lao động đặc thù này cần thời gian và phải có điểm tựa ổn định về nơi ở. Khi cuộc sống bấp bênh, người dân khó có thể yên tâm học nghề mới.

Niềm mong đợi của người dân xóm chài Ngọc Sơn là có chỗ an cư hợp pháp, có giấy tờ đầy đủ, có nghề ổn định để thoát cảnh mưu sinh bấp bênh theo con nước. Đó cũng là mục tiêu chính quyền địa phương đang nỗ lực hướng tới, bảo đảm an sinh xã hội, không để ai bị bỏ lại phía sau.