Khát vọng đô thị thông minh từ thành phố Cảng

Trong không khí kỷ niệm 71 năm ngày giải phóng Hải Phòng (13/5/1955 - 13/5/2026) và Lễ hội Hoa Phượng Đỏ - Hải Phòng 2026, câu chuyện xây dựng đô thị thông minh càng trở nên thời sự và mang nhiều ý nghĩa hơn bao giờ hết.

Sau hơn 7 thập niên kể từ ngày giải phóng, Hải Phòng hôm nay không chỉ thay đổi mạnh mẽ về diện mạo đô thị, quy mô kinh tế hay hạ tầng giao thông, mà còn đang bước vào một giai đoạn phát triển mới - giai đoạn chuyển đổi số toàn diện, hướng tới mô hình đô thị hiện đại, xanh, thông minh và hội nhập quốc tế.

Theo báo cáo mới nhất của Sở Khoa học và Công nghệ thành phố, tiến độ xây dựng Đề án đô thị thông minh đang từng bước được hoàn thiện, với mục tiêu xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Điều đáng chú ý trong định hướng lần này là Hải Phòng không tiếp cận đô thị thông minh theo kiểu “trình diễn công nghệ”, mà hướng tới giải quyết các vấn đề thực tiễn của thành phố. Đề án xác định rõ mục tiêu cốt lõi là lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, tập trung tháo gỡ những “điểm nghẽn” về giao thông, môi trường và logistics, hướng tới xây dựng Hải Phòng trở thành đô thị cảng thông minh, hiện đại mang tầm quốc tế.

Đây là hướng đi phù hợp với đặc thù phát triển của Hải Phòng hiện nay. Với hệ thống cảng biển lớn nhất miền Bắc, tốc độ đô thị hóa nhanh, mật độ giao thông ngày càng cao cùng yêu cầu quản trị đô thị quy mô lớn sau khi mở rộng không gian phát triển, thành phố đang đứng trước áp lực rất lớn về hạ tầng, môi trường và điều hành xã hội. Nếu không sớm ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo vào quản lý, nguy cơ quá tải hạ tầng, ùn tắc, ô nhiễm và thiếu đồng bộ trong cung cấp dịch vụ công sẽ ngày càng hiện hữu.

Mô hình triển khai “05-17-03” được đề xuất trong Đề án cho thấy tư duy phát triển tương đối toàn diện và hiện đại. Trong đó, 5 trụ cột chiến lược (hạ tầng số, dịch vụ dân sinh, quản trị điều hành, môi trường bền vững và kinh tế công nghiệp - cảng biển); 17 thành phần kiến trúc bảo đảm hệ sinh thái đồng bộ từ hạ tầng, dữ liệu, AI đến lớp ứng dụng phục vụ người dân; cùng lộ trình 3 giai đoạn từ xây nền móng đến vận hành thông minh bằng AI… Tất cả cho thấy đô thị thông minh không chỉ là câu chuyện của riêng ngành công nghệ thông tin mà là sự thay đổi toàn diện trong cách quản trị và vận hành đô thị.

Đặc biệt, việc đưa công nghệ “Digital Twin” - bản sao số của thành phố vào định hướng phát triển là bước tiếp cận rất đáng chú ý. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là công cụ hỗ trợ mạnh mẽ cho công tác quy hoạch, mô phỏng giao thông, quản lý hạ tầng và dự báo rủi ro theo thời gian thực. Với đô thị ven biển chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu như Hải Phòng, công nghệ này còn có thể hỗ trợ quản lý ngập lụt, sạt lở, môi trường và phát triển đô thị bền vững trong dài hạn.

Tuy nhiên, xây dựng đô thị thông minh không chỉ cần công nghệ hiện đại hay nguồn vốn lớn, mà quan trọng hơn là tư duy quản trị và khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu. Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, không ít dự án chuyển đổi số kém hiệu quả do mỗi ngành đầu tư một hệ thống riêng, dữ liệu thiếu liên thông, dẫn đến lãng phí và khó khai thác đồng bộ. Vì vậy, việc Đề án nhấn mạnh nguyên tắc tránh phụ thuộc vào công nghệ độc quyền, đồng thời giao Ban Chỉ đạo chuyển đổi số thành phố trực tiếp chỉ đạo nhằm hạn chế đầu tư manh mún là định hướng cần thiết và phù hợp.

Một vấn đề khác cũng cần được nhìn nhận thẳng thắn là xây dựng đô thị thông minh không thể tách rời người dân. Công nghệ dù hiện đại đến đâu nhưng nếu người dân không dễ tiếp cận, không thấy thuận tiện và không được hưởng lợi thực chất thì khó phát huy hiệu quả. Vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng số, Hải Phòng cần tiếp tục nâng cao chất lượng các nền tảng phục vụ người dân như ứng dụng Smart Hải Phòng, dịch vụ công trực tuyến, phản ánh hiện trường, thanh toán số, y tế số, giáo dục số… theo hướng thực chất, dễ dùng và đồng bộ hơn.

Trong bối cảnh Hải Phòng đang bước vào giai đoạn phát triển mới với hàng loạt công trình hạ tầng chiến lược, mục tiêu trở thành trung tâm logistics quốc tế và động lực tăng trưởng của vùng duyên hải Bắc Bộ, việc sớm hoàn thiện và triển khai Đề án đô thị thông minh là yêu cầu cấp thiết, để thành phố nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả quản trị.