Để hạn chế những tác động tiêu cực từ điện thoại, gia đình và nhà trường cần phối hợp chặt chẽ trong quản lý, định hướng, giúp trẻ hình thành thói quen sử dụng thiết bị số một cách khoa học, hiệu quả.
Tại nhiều bữa cơm gia đình, quán cà phê hay cửa hàng ăn uống, không khó bắt gặp hình ảnh trong khi người lớn trò chuyện thì nhiều em nhỏ gần như tách khỏi không gian xung quanh, vừa ăn uống vừa chăm chú vào màn hình điện thoại.
Chị Nguyễn Thị Ngọc Huyền ở phường Lê Chân cho biết chồng đi làm xa, ở nhà chỉ có ba mẹ con nên các buổi tối thường khá bận rộn. Tan làm, chị vội đón hai con gái 6 tuổi và 3 tuổi từ trường rồi về nhà lo nấu nướng, dọn dẹp. Để các con ăn nhanh, chị đành nhờ đến “bảo mẫu” quen thuộc là chiếc điện thoại. Chỉ cần đưa điện thoại, hai bé lập tức chăm chú nhìn vào màn hình, quên cả xung quanh.
“Biết là cho con xem điện thoại nhiều không tốt, nhưng có lúc một mình xoay xở mọi việc, không còn cách nào khác”, chị Huyền phân trần.
Tuy nhiên, điều khiến chị Huyền lo lắng là hai con ngày càng thích xem điện thoại hơn, ít vui chơi hay trò chuyện với mẹ. Không chỉ riêng gia đình chị, tình trạng trẻ sử dụng điện thoại trong thời gian dài, thậm chí “nghiện điện thoại” đang có xu hướng gia tăng. Nhiều phụ huynh vì bận rộn công việc hoặc muốn con “ngoan ngoãn” nên cho con dùng điện thoại để dễ ăn, dễ ngồi yên hay dỗ dành khi quấy khóc. Khi việc này lặp lại thường xuyên, chiếc điện thoại vô hình trung trở thành “bảo mẫu”, khiến trẻ dần phụ thuộc vào màn hình.
Anh Nguyễn Văn Hải ở phường Ngô Quyền cho biết con trai anh học lớp 11, trước đây rất thích chơi cầu lông và từng là tay vợt khá của lớp. Tuy nhiên, từ khi có điện thoại thông minh riêng, cậu ngày càng dành nhiều thời gian cho “người bạn” này.
“Có hôm con lướt điện thoại cả buổi. Đến bữa cơm, bố mẹ phải gọi nhiều lần mới ra”, anh Hải nói.
Theo anh Hải, điều khiến vợ chồng anh trăn trở hơn cả là con trai dần ít trò chuyện với các thành viên trong gia đình. Nếu trước đây, trong bữa tối, cậu thường kể chuyện ở lớp thì nay nhiều khi chỉ ăn vội cho xong rồi quay lại với điện thoại.
“Nhiều lần các gia đình tụ họp, bọn trẻ vẫn ngồi cạnh nhau nhưng lại chăm chú vào điện thoại. Tôi thấy khá lo, vì các con dường như đang xa rời những cuộc trò chuyện thực tế, đắm mình vào thế giới ảo. Ít giao tiếp lâu dần có thể khiến các con thu mình và hạn chế khả năng diễn đạt suy nghĩ, cảm xúc”, anh Hải trăn trở.
Không thể phủ nhận lợi ích của điện thoại đối với đời sống hiện đại. Tuy nhiên, việc trẻ em ngày càng “nghiện” điện thoại có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và tâm lý. Trước thực trạng này, nhiều gia đình đã chủ động thay đổi cách quản lý việc sử dụng thiết bị điện tử của con.
Với gia đình anh Vũ Doãn Hào ở phường An Biên, khi con trai học lớp 7 bắt đầu tăng độ cận thị và kết quả học tập giảm sút, vợ chồng anh nhận ra hệ lụy từ việc sử dụng điện thoại quá nhiều. Từ đó, gia đình đặt quy định con chỉ được dùng điện thoại sau khi hoàn thành bài tập và trong thời gian nhất định. Cuối tuần, anh thường đưa con đi bơi hoặc đến nhà sách để có thêm hoạt động thay thế, giảm dần sự phụ thuộc vào màn hình.
Còn với gia đình anh Hải, buổi tối sau khi con học xong bài cũng là lúc cả nhà dành thời gian bên nhau. Thay vì mỗi người cầm một chiếc điện thoại, anh mở tivi để cả nhà cùng xem các clip hài hoặc những đoạn phim ngắn. Thỉnh thoảng, để “chương trình buổi tối” thêm thú vị, anh rủ con ra đầu ngõ mua vài món ăn vặt rồi về nhà vừa ăn vừa trò chuyện.
Theo anh Hải, những khoảng thời gian giản dị như vậy giúp các con có thêm niềm vui bên gia đình, từ đó cũng ít bị cuốn vào chiếc điện thoại hơn.
Đồng tình với cách xử lý này, ông Trần Hữu Độ, Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Hải Phòng cho rằng điều quan trọng là cha mẹ phải dành thời gian đồng hành và làm gương cho con trong việc sử dụng thiết bị số.
“Việc giúp con cai điện thoại không thể chỉ bằng nhắc nhở hay mệnh lệnh cấm đoán. Trẻ thường quan sát và bắt chước người lớn. Nếu cha mẹ thường xuyên cầm điện thoại lướt mạng xã hội nhưng lại yêu cầu con gác điện thoại để học bài thì sẽ khó tạo được sự thuyết phục”, ông Độ nhận định.
Bên cạnh gia đình, nhà trường cũng giữ vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh rời xa điện thoại. Tại Trường THPT Kiến Thụy, từ năm học 2024 - 2025, để giờ ra chơi không còn gắn với điện thoại, nhà trường chủ động tổ chức nhiều hoạt động thể thao và trò chơi vận động nhằm thu hút học sinh tham gia. Theo thầy Đào Thế Anh, Hiệu trưởng nhà trường, học sinh có thể tham gia các môn như bóng rổ, bóng chuyền, cầu lông, pickleball… Khi có sân chơi hấp dẫn, các em tự nhiên sẽ giảm thời gian dành cho điện thoại.
Hay tại Trường THPT Trần Nguyên Hãn, nhiều năm nay nhà trường duy trì mô hình tủ, giá giữ điện thoại tại lớp học. Khi vào lớp, học sinh tự giác để điện thoại vào ngăn có ghi tên, do cán bộ lớp quản lý và chỉ nhận lại khi tan học. Cách làm này giúp giờ ra chơi của các em trở nên ý nghĩa hơn, đồng thời hạn chế tình trạng sử dụng điện thoại tùy tiện.
Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, việc trẻ em tiếp cận điện thoại và internet là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, khi có sự đồng hành và định hướng đúng đắn từ gia đình và nhà trường, công nghệ sẽ trở thành công cụ hỗ trợ học tập, thay vì trở thành nguyên nhân khiến trẻ lệ thuộc vào thế giới ảo.
BÙI HẠNH
