Khi cộng đồng trở thành chủ thể lễ hội

Người dân trực tiếp làm nên lễ hội

Trước lễ hội cả tháng, đội tế tại đền Kiếp Bạc, chủ yếu là người dân tổ dân phố Vạn Kiếp đã dành thời gian luyện tập các nghi thức. Từng động tác, đội hình, thần thái trong đoàn rước, đoàn tế được các thành viên hướng dẫn, chỉnh sửa cho nhau.

Với người dân nơi đây, được tham gia đoàn tế trong lễ giỗ Đức Thánh Trần không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm vinh dự, thể hiện tình cảm với vùng đất và di sản quê hương.

Ông Phạm Khắc Thúy, Tổ trưởng tổ tế đền Kiếp Bạc chia sẻ với người dân Vạn Kiếp, được tham gia đoàn tế, đoàn rước trong lễ hội, nhất là lễ giỗ Đức Thánh Trần, là niềm vinh dự. Vì vậy, mọi người đều tự giác thu xếp công việc để luyện tập.

Những động tác tưởng đơn giản nhưng trong nghi lễ phải thực hiện đúng đội hình, nhịp điệu và thể hiện sự thành kính. Người biết hướng dẫn người chưa biết, cùng nhau tập luyện để khi vào lễ bảo đảm trang nghiêm, đúng truyền thống.

Theo ông Thúy, việc tham gia nghi lễ không được người dân xem là nhiệm vụ đơn thuần. “Chúng tôi được thế hệ trước truyền lại những nghi lễ này thì có trách nhiệm tiếp tục truyền cho thế hệ sau. Khi người dân còn tự nguyện tham gia, còn hiểu và trân trọng những nghi lễ của cha ông thì lễ hội còn giữ được hồn cốt”, ông Thúy nói.

Không chỉ người dân trực tiếp tham gia nghi lễ, các nghệ nhân, làng nghề, doanh nghiệp và chủ thể OCOP cũng góp phần tạo nên sức sống cho phần hội.

Tại lễ hội mùa thu năm 2026, nghệ nhân trẻ Nguyễn Công Đạt, làng nghề in mộc bản Thanh Liễu (phường Tân Hưng) sẽ mang đến những sản phẩm đặc trưng của nghề. Anh Đạt trực tiếp quảng diễn các công đoạn làm nghề và hướng dẫn du khách tự tay in tranh từ bản khắc gỗ.

Theo nghệ nhân Công Đạt, việc chuyển từ “trưng bày” sang “trải nghiệm” giúp du khách hiểu rõ hơn về nghề in mộc bản. Khi được trực tiếp thao tác, tạo ra sản phẩm, du khách không chỉ biết thêm về một nghề truyền thống mà còn có cơ hội hình thành sự yêu mến đối với nghề và văn hóa địa phương.

Cùng với làng in mộc bản Thanh Liễu còn có các làng nghề đồ gỗ mỹ nghệ Đông Giao; vàng bạc Châu Khê; gốm Chu Đậu; chạm khắc xã Thượng Hồng; thêu ren, gò, đúc, thúc đồng mỹ thuật, thư pháp của Hội Nghệ nhân thợ giỏi Hải Phòng cùng tham gia.

Cũng tại tuần văn hóa này, sẽ có khoảng 10.000 đơn vị sản phẩm nông sản tiêu biểu, sản phẩm OCOP đạt tiêu chuẩn chất lượng được trưng bày, giới thiệu sản phẩm. Hàng trăm sản phẩm địa phương được đưa đến không gian lễ hội, vừa phục vụ nhu cầu của du khách, vừa kể câu chuyện về vùng đất, nghề truyền thống và đời sống văn hóa cộng đồng.

Đây cũng là cách kết nối bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, tạo thêm sinh kế và động lực để cộng đồng tiếp tục gìn giữ những giá trị vốn có.

Để di sản tiếp tục sống trong cộng đồng

Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc mùa Thu 2026 diễn ra sau một năm quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh Di sản Văn hóa Thế giới, mở ra cơ hội quảng bá lớn hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Theo ông Lê Duy Mạnh, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, di sản chỉ có sức sống khi được cộng đồng tiếp tục gìn giữ và trao truyền các giá trị tới thế hệ sau. “Được UNESCO ghi danh không có nghĩa công việc bảo tồn đã hoàn thành, mà mở ra một chặng đường mới với yêu cầu cao hơn. Từ thực hành nghi lễ, truyền nghề đến giữ gìn cảnh quan, ứng xử văn minh với du khách, tất cả đều góp phần bảo vệ giá trị di sản”, ông Mạnh nói.

Việc cộng đồng tham gia cũng giúp tạo ra những trải nghiệm sâu hơn cho du khách. Đến Côn Sơn - Kiếp Bạc, du khách không chỉ tham quan di tích mà còn được xem nghi lễ, gặp gỡ nghệ nhân, trải nghiệm nghề truyền thống, tìm hiểu sản phẩm địa phương và nghe những câu chuyện do chính người dân kể.

Qua đó, ranh giới giữa bảo tồn và phát huy được thu hẹp. Di sản không chỉ được bảo vệ trong khuôn viên di tích mà tiếp tục hiện diện trong đời sống, trong nghề nghiệp, sản phẩm và sinh hoạt văn hóa của cộng đồng.

Khi người dân không chỉ đến dự hội mà trực tiếp làm nên lễ hội, khi cộng đồng cùng tham gia bảo tồn và quảng bá di sản, lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc không còn là sự kiện diễn ra trong vài ngày. Đó là quá trình cộng đồng thực hành, gìn giữ và trao truyền di sản, để những giá trị được UNESCO ghi danh tiếp tục hiện diện.