Ở các khu công nghiệp Đại An, Nhật Bản - Hải Phòng hay Khu công nghiệp VSIP, hình ảnh quen thuộc là những kỹ thuật viên trẻ chăm chú trước bảng điều khiển tự động, kiểm tra từng linh kiện nhỏ bé nhưng đóng vai trò then chốt trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Từ bảng mạch, dây cáp đến các thiết bị điện tử hoàn chỉnh, tất cả đều được kiểm soát nghiêm ngặt về chất lượng trước khi xuất khẩu.

Chị Hoàng Thu Trang, công nhân phòng sản xuất số 1, Công ty TNHH Hyundai Kefico Việt Nam (Khu công nghiệp Đại An) cho biết áp lực công việc lớn nhưng môi trường làm việc hiện đại, thu nhập ổn định giúp chúng tôi yên tâm gắn bó lâu dài. Nhiều người trẻ coi đây là cơ hội để học hỏi công nghệ mới.

Chính lực lượng lao động trẻ đang tạo nên “nhịp đập” cho ngành điện tử thành phố - ngành chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu xuất khẩu. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, cơ cấu thị trường xuất khẩu của Hải Phòng vẫn duy trì sự ổn định đáng chú ý. Các doanh nghiệp tập trung vào những thị trường lớn như Hàn Quốc, Hoa Kỳ, đồng thời chủ động mở rộng sang các khu vực khác nhằm giảm thiểu rủi ro.

Châu Á tiếp tục là thị trường chủ lực, chiếm hơn 80% tổng kim ngạch xuất khẩu của thành phố. Trong đó, Hàn Quốc giữ vị trí dẫn đầu với gần 30%. Đây là minh chứng rõ nét cho sự gắn kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp FDI và chuỗi cung ứng khu vực. Thị trường châu Mỹ chiếm khoảng 10%, riêng Hoa Kỳ gần 9%.

Dù tỷ trọng thị trường Hoa Kỳ chưa lớn nhưng đây là thị trường có giá trị cao, đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe, là động lực để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong khi đó, châu Âu duy trì mức gần 6%, ổn định và có xu hướng tăng trưởng trong các nhóm hàng chế biến, công nghiệp.

Số liệu đánh giá từ Sở Công Thương Hải Phòng cuối năm 2025 cho thấy điểm đáng chú ý là sự chuyển dịch tích cực trong cơ cấu hàng hóa. Nhóm điện tử và linh kiện điện chiếm tới 45,74% tổng kim ngạch xuất khẩu, con số cho thấy rõ vai trò “đầu tàu” của ngành này. Tiếp theo là máy móc, thiết bị (13,69%), dệt may (8,51%) và giày dép (5,5%).

Những con số này không chỉ phản ánh quy mô mà còn cho thấy chất lượng tăng trưởng của thành phố đang giảm dần xuất khẩu thô, tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến, công nghệ cao.

Sự bứt phá của ngành điện tử Hải Phòng không đơn thuần đến từ quy mô sản xuất mà còn từ khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các doanh nghiệp FDI lớn đã đầu tư dây chuyền hiện đại, áp dụng tự động hóa và quản trị thông minh. Công nhân không chỉ làm việc thủ công mà ngày càng tiếp cận công nghệ cao, từ vận hành robot đến kiểm soát dữ liệu sản xuất. Điều này giúp sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, đủ sức cạnh tranh tại các thị trường khó tính.

Thực tế cũng đặt ra không ít thách thức. Trong bức tranh phát triển chung của ngành điện tử, tỷ lệ doanh nghiệp thực hiện gia công, lắp ráp - khâu có giá trị gia tăng thấp vẫn chiếm tỷ lệ lớn. Việc thiếu các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) khiến khả năng làm chủ công nghệ còn hạn chế. Đây chính là “nút thắt” mà thành phố đang nỗ lực tháo gỡ trong chiến lược phát triển ngành bán dẫn.

Trong kỷ nguyên công nghệ, chip bán dẫn được ví như “dầu mỏ mới”, là nền tảng của trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, xe điện và hàng loạt công nghệ hiện đại. Quy mô ngành bán dẫn toàn cầu đã vượt 520 tỷ USD và tiếp tục tăng trưởng mạnh. Tại Việt Nam, doanh thu ngành đạt 18,7 tỷ USD năm 2024, với sự tham gia chủ yếu của các doanh nghiệp FDI.

Trước xu thế đó, Hải Phòng đang xác định rõ mục tiêu trở thành trung tâm nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực điện tử và bán dẫn. Ông Đỗ Quang Hưng, Phó Tổng Giám đốc thứ nhất, Bí thư Đảng uỷ Khu công nghiệp Nhật Bản - Hải Phòng cho biết thành phố có nhiều lợi thế về hạ tầng công nghiệp đồng bộ, hệ thống cảng biển quốc tế, kết nối giao thông thuận lợi và môi trường đầu tư hấp dẫn. Các khu công nghiệp hiện đại không chỉ là nơi sản xuất mà đang dần hình thành hệ sinh thái công nghệ.

Đặc biệt, cơ chế đặc thù được trao cho Hải Phòng mở ra “không gian phát triển” rộng lớn, giúp thành phố chủ động triển khai các chính sách thu hút đầu tư và phát triển nhân lực. Hiện nay, lực lượng công nhân đông đảo nhưng chủ yếu tập trung ở các khâu sản xuất cơ bản. Trong khi đó, ngành bán dẫn đòi hỏi đội ngũ kĩ sư, chuyên gia có trình độ cao về thiết kế vi mạch, đóng gói, kiểm thử và phần mềm nhúng.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 226 của Quốc hội về thí điểm cơ chế đặc thù phát triển thành phố, Hải Phòng được trao không gian thể chế vượt trội, cho phép áp dụng các chính sách ưu đãi thuế, đầu tư và phát triển nhân lực công nghệ cao. Đây là "đường băng cất cánh" để thành phố chủ động triển khai các chương trình phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đặc biệt trong các ngành chiến lược như bán dẫn.

Sự phát triển của ngành điện tử đang làm thay đổi căn bản vai trò của người công nhân. Nếu trước đây, họ chủ yếu thực hiện các thao tác thủ công, thì nay đã trở thành người vận hành công nghệ. Trong tương lai, khi ngành bán dẫn phát triển mạnh, yêu cầu về trình độ sẽ còn cao hơn nữa.

Theo định hướng, thành phố sẽ đào tạo hàng nghìn lao động kỹ thuật và khoảng 1.200 kĩ sư trong lĩnh vực điện tử, vi mạch. Đây là bước đi quan trọng để nâng tầm lực lượng lao động. Trong bức tranh phát triển ấy, công nhân vẫn là lực lượng nòng cốt. Không chỉ là người trực tiếp sản xuất, họ còn là cầu nối giữa công nghệ và thực tiễn. Nhiều doanh nghiệp đã chú trọng đào tạo nội bộ, nâng cao tay nghề cho người lao động. Từ công nhân phổ thông, nhiều người đã trở thành kỹ thuật viên, tổ trưởng sản xuất.

Ông Nguyễn Văn Quyết, Phó Chủ tịch Thường trực Liên đoàn Lao động thành phố Hải Phòng cho biết thành phố cần có chính sách đột phá để thu hút, giữ chân nhân tài với các gói chính sách đãi ngộ đặc biệt, tạo môi trường sống, làm việc đẳng cấp quốc tế. Tăng cường hợp tác quốc tế, thiết lập các viện nghiên cứu, phát triển R&D, chủ động tìm kiếm hợp tác đào tạo với các quốc gia hàng đầu, nâng cao vai trò doanh nghiệp trong phối hợp đào tạo tại chỗ.

Tại kỳ họp thứ 30 HĐND thành phố khóa XVI diễn ra vào ngày 26/10/2025, HĐND thành phố Hải Phòng đã cho ý kiến về quy định trình tự, thủ tục thực hiện thu hồi đất đối với các dự án khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu công nghệ thông tin tập trung có quy mô trên 100 ha, cụm công nghiệp, dự án đầu tư trong khu kinh tế, trung tâm logistics có quy mô trên 50 ha; dịch vụ logistics có quy mô đến 50 ha; dự án đầu tư trong Khu thương mại tự do…

Với quyết tâm của thành phố, sự đồng hành của doanh nghiệp và hệ thống giáo dục, Hải Phòng đang chủ động đi trước, đón đầu, sớm hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm nhân lực chất lượng cao của Việt Nam trong ngành điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, góp phần đưa đất nước tiến bước trong kỷ nguyên công nghệ số.

Thực hiện: MINH NGUYÊN - THÀNH CHUNG

Trình bày: TUẤN ANH